ਇਹ ਸਾਰੀ ਕਥਾ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਅੱਠ-ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਸਾਫ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਪਰਬਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੁਸ਼ੁਮਨਾ ਨਦੀ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਮਲ-ਨਦੀ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਰਾਹ 'ਤੇ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਨੇ ਹੰਸ ਅਤੇ ਸੂਰ ਦੇ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਆਂ ਸਮੇਤ ਅਰੁਣਾਚਲ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਥੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾ ਸਦਾ-ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਉਹ ਮਾਨਮਥ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਦਇਆਲੂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਖੱਬਾ ਅਰਧ ਹਾਸਲ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਜੋ ਲਿੰਗ ਉਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਤਕਰਮੀ ਨੂੰ ਮੰਤਰ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿਘਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਇਸ ਵਿਚ ਨ੍ਹਾ ਲੈਣ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪੰਜ ਮਹਾਂਪਾਪ ਤੁਰੰਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਪ੍ਰਣਾਮ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਉਸ ਭਗਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੁਰਵਾਸਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੋਈ ਧਰਮ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਰਮ ਸ਼ੈਵ ਨੇਤਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ। ਰੁਦਰਾਖਸ਼ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੋਈ ਆਭੂਸ਼ਣ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਆਗਮ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੋਈ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨਹੀਂ। ਵੈਰਾਗ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੋਈ ਸੁਖ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਕੋਈ ਅਵਸਥਾ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਆਪ ਹੀ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮ੍ਰਿਕੰਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਸ਼ਿਲਾਦਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ। ਉਹ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ, "ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?" ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਰਜ ਅਤੇ ਤਮੋ ਗੁਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਤੋਗੁਣੀ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲਾਭ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਨਰਕ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਹੱਤਿਆਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੰਡਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਦੂਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਭੋਗੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸਦੇ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਪੁੰਸਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਾਲਸੂਤ੍ਰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਭਿਆਨਕ ਅਵੀਚੀ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਥਾਂ ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਡਾ ਪਾਪੀ, ਜੋ ਝੂਠ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਛੁਪੇ ਹੋਏ ਡਰਾਉਣੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮਾਸ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਥਿਰ ਵਜ੍ਰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਘੋੜਾ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਾਂ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਕਠੋਰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਦੈਵੀ ਸਮਾਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਪਦੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫਾਹਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲਾਠੀਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੂਈਆਂ ਨਾਲ ਚੀਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਪ, ਬਾਘ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਿਆਨਕ ਜਾਨਵਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡੰਸਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਿੱਗੀਆਂ ਖੁਦਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਪਿੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਯਮਦੂਤ ਅਸਹਿਣ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਢੋਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੋਨੇ ਦੀ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਵਿਅੰਗ ਨਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਸ਼ੁੱਧ ਚਮੜੀ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਦੁਖ ਝੱਲਦੇ ਹਨ। ਝੂਠਾ ਗਵਾਹ, ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਲਾ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਜ਼ਮਾ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖਾਣ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਦੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੰਗੜਾ, ਬਹਿਰਾ ਜਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਆਏ ਹੋਏ ਮਹਿਮਾਨ ਦੀ ਉਗਰਾਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਕਾਂਟਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਕਥਾ ਸਾਨੂੰ ਸਿੱਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਭਗਤੀ, ਚੰਗੇ ਕਰਮ, ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਕਿੰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਹਰ ਕਰਮ ਦਾ ਅੰਜਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।