ਇਕ ਵਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਪਰਵਤਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਹਿਮਾਵਾਨ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮੇਨਾ, ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਪਰਵਤ ਆਪਣੇ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਜਟਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖ ਤੇ ਬੇਲਾਂ ਜੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜਟਾਧਾਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਚੋਟੀ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਮੀਹਾਂ ਦਾ ਮੌਸਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਚੋਟੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਗੂੜ੍ਹੇ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲ ਛਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਰਵਤਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਜਲਧਾਰੇ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਤਝੜ ਦੇ ਬੱਦਲ ਆ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਗਲੇ ਨੂੰ ਮੋਹਰ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਨੀਲੇ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਰਵਤ ਆਪਣੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹਦੇ ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਤੀਬਰਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਇਥੇ ਤਕਸ਼ਕ, ਅਨੰਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਗਰਾਜ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਰਵਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਚੋਟੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੁਸ਼ੁਮਨਾ ਨਦੀ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਕਮਲ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਹੰਸ ਬਣ ਕੇ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਸੂਰ ਬਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਅਰੁਣਾਚਲ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਕੋਲ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਥੇ ਗਹਿਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਪਰ, ਉਹ ਮਨਮਥ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਦਯਾਲੂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਖੱਬੀ ਅੱਧੀ ਭਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਉਥੇ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਤਕਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੰਤਰ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਡੁੱਬਕੀ ਲੈਣ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਪੰਜ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਸਤਿਕਾਰ ਯੁਕਤ ਨਮਸਕਾਰ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਉਸ ਭਗਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੇ ਦੋ ਸੁਆਮੀ, ਦੁਰਵਾਸਾ ਦੀ ਸ਼ਾਪ ਦੀ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੋਈ ਧਰਮ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਉੱਚਾ ਸ਼ੈਵ ਆਚਾਰਯ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਕੋਈ ਬਚਾਵ ਹੈ। ਰੁਦਰਾਖਸ਼ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੋਈ ਗਹਿਣਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਆਗਮ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੋਈ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨਹੀਂ। ਵਿਰਾਗ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੋਈ ਸੁਖ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਕੋਈ ਅਵਸਥਾ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਾਰੇ ਪਰਵਤਾਂ ਉੱਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਹ ਪਰਵਤਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਆਪ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮ੍ਰਿਕੰਡੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਦਿਲ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਿਲਾਦਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ: "ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹਨ, ਤੇ ਕਿਹੜੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਨਰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?" ਫਿਰ ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਜੋ ਤੇ ਤਮੋ ਗੁਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਤੋਗੁਣੀ ਤੇ ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਇੱਥੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਰਕ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਚੰਡਾਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਭੋਗੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕੋਈ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਪੂੰਸਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਦੂਜੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਵਿਅਭਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਾਲਸੂਤਰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਬੁਰਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਡਰਾਉਣੇ ਅਵੀਚੀ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਥਾਂ ਤੇ ਵਸਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਹਾਪਾਪੀ ਝੂਠ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੰਕੋਚ ਸਮੇਂ ਡਰਾਉਣੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੁਜਾਤੀ, ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇ ਕੇ ਮਾਸ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਥਿਰ ਵਜ੍ਰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਰਵਤਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨਤਾ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉੱਚਤਾ, ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ।