ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਹਰ ਗੱਲ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ, ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਹੋ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਹਰ ਇਕ ਰਾਜ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ, ਵਿਦਿਆ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਵੇਦ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗਿਆਤਾ, ਸ਼ਾਂਤ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸੰਯਮ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸ ਅਨੰਤ ਜੋਤਿ ਵਾਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੂੰ ਓਮ ਕਰਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਅਗਸਤਯ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਨਾਰਦ ਨੇ ਸਕੰਦ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੁਵੈਪਾਇਨ ਵਿਆਸ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਤਪਸਵੀਓ। ਮੈਂ ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਅਯੋਧਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪਾਪੀਆਂ ਲਈ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਸਰਯੂ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਵਸਿਆ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਰਥ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਾ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਡੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵਿਚ ਖੜਾ ਹੈ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ, ਸੁਚੱਜੇ ਮੋਹੱਲੇ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸੋਹਣੀਆਂ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਤਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵੀਣਾ, ਬਾਂਸਰੀ, ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਉੱਚੀ ਚੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸ਼ਾਲ, ਤਾਲ, ਨਾਰੀਅਲ, ਕਠਲ ਅਤੇ ਆਂਵਲੇ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਵੀ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੰਬ, ਬੈਲ, ਅਸ਼ੋਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬੂਟੇ ਵੀ ਹਨ। ਮਾਲਤੀ, ਜਾਤੀ, ਬਕੁਲ, ਪਾਟਲੀ, ਨਾਗ ਅਤੇ ਚੰਪਕ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਵੀ ਇੱਥੇ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਿੰਬ, ਜੰਵੀਰ, ਕੇਲੇ, ਮਾਤੁਲਿੰਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਪੌਦੇ ਵੀ ਹਨ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਵਿਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਹਨ। ਉੱਚੇ ਕਵੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਦੇ ਘੋੜੇ ਉੱਚੈਹ੍ਸ਼੍ਰਵਾਸ ਵਰਗੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਾਖਿਆਂ ਵਰਗੇ ਹਨ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲਾਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਗੀਤ ਗਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਦੀ ਧਰਮ ਦੀ ਮੂਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਜਲ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਪੈਰ ਤੋਂ ਜਹਨਵੀ, ਹਰਿ ਦੀ ਨਦੀ, ਨਿਕਲੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਦੋਨੋਂ ਨਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਕੁੰਭ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਅਗਸਤਯ ਅਯੋਧਿਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਥੋਂ ਆ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਲੜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਮਨੋਰਥ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਥੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਰਹਿਕੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਹ ਸੋਹਣੇ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਦਿਸ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਅਲੌਕਿਕ ਆਨੰਦ ਦੀ ਲਹਿਰ ਉਠੀ। ਮੈਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਇਹ ਆਨੰਦ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਆਈ? ਦੱਸੋ। ਅਗਸਤਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ! ਇਹ ਵਾਕਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਚਮਤਕਾਰ ਹੈ! ਇਸੀ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਸਮੇਂ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਆਨੰਦ ਦੀ ਲਹਿਰ ਉਠੀ ਹੈ। ਅਯੋਧਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਅਣਗਿਣਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਅਸਧਾਰਣ ਹਨ। ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਕੀ ਹੈ? ਕਿਹੜੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਢੰਗ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ! ਤੁਹਾਡੇ ਸਵਾਲ ਨਾਲ ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 'ਅ' ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ 'ਯ' ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੁ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।