ਇੱਕ ਵਾਰ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ, ਤਾਮਰ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਲਾਲ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਮਹਾਂਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ—ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਚਾਹੇ ਚਲਦੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਡੋਲ ਹੋਵੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ। ਸਭ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਬੱਦਲਾਂ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾ ਨਦੀਆਂ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਡੀ ਵਰਖਾ ਹੋਵੇ। ਪਾਣੀਆਂ, ਜੋ ਅੱਗ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ, ਹੇ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਤੁਹਾਡੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਮਹਾਂਦੇਵ! ਹੇ ਲਾਲ ਪਹਾੜ ਦੇ ਦਯਾਲੂ ਨਾਥ! ਆਪਣਾ ਸੁਭਾਵ ਠੰਢਾ ਕਰੋ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।" ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਣੀ ਵਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ, ਨਵੇਂ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਅੱਗਾਂ ਨੇ ਜਗਤ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਧਾਰਾਵਾਂ ਦੁਬਾਰਾ ਵਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਹਰ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਨੇ ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਨੂੰ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ," ਅਰਦਾਸ ਹੋਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਨਾਥ ਨੇ ਪੁਰਾਣਾ ਸਮਾਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਵਧ ਦਾ ਪਾਪ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੀਰਥ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਯਮ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਯਮਯ ਤੀਰਥ ਵਧਦਾ ਗਿਆ। ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਨੈਰ੍ਰਿਤ ਤੀਰਥ ਚਮਕਿਆ। ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਰੁਣ ਤੀਰਥ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਵਾਯਵ ਤੀਰਥ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ। ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸੋਮ ਤੀਰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੁ ਤੀਰਥ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਹੇ ਦੇਵੀ! ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ, "ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਣ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਥ, ਉਮਾ ਦੇ ਪਤੀ, ਲੁਕਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ! ਹੁਣ ਇਥੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤੀਰਥ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਸਦਾ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੇ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੂੰ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸਮੇਂ ਆਉਣ ਤੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਰਤ, ਤੀਰਥ, ਤਪ, ਵੇਦ, ਯਜੰਜ ਅਤੇ ਨਿਯਮ—ਇਹ ਸਭ ਇਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ, ਪਰਵਤੀ ਜੀ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਤਪਸਵੀ! ਮੈਂ ਹੁਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਹਾਂ। ਪਰ ਇਹ ਦੱਸੋ, ਕਿ ਗਿਰਿਸ਼ਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਅੱਗ ਵਾਂਗੁ ਤਪਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਮੁੜ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?" ਇਸ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ, ਕਿਹਾ ਗਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਲਿੰਗਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲੀ। ਮੈਂ ਰੁਦ੍ਰ ਖੇਤਰ, ਕੇਦਾਰ ਅਤੇ ਬਦਰੀਕਾ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਮੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਨਗਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੰਚੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਹ ਲਿੰਗ ਵੀ ਵੇਖੇ ਜੋ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਜੋ ਆਪੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਸਮੇਤ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਫਿਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਤਪ ਅਤੇ ਯਜੰਜ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਹਰ ਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ।