ଯେ ତ୍ଵାଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯଂତି ଗଣପ କୁସୁମେଶ୍ଵରସଂଜ୍ଞକମ୍ 5.2.38.
ଯେମାନେ ତୁମକୁ, ହେ ଗଣପ, କୁସୁମେଶ୍ୱର ନାମରେ ଦେଖିବେ—
କୁସୁମୈରର୍ଚଯିଷ୍ଯଂତି ଯେ ନରାଃ କୁସୁମେଶ୍ଵରମ୍
ଯେମାନେ କୁସୁମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଫୁଲରେ ପୂଜିବେ—
ଯୋଽପ୍ଯେକଂ ଦିଵସଂ ମର୍ତ୍ତ୍ଯସ୍ତ୍ଵାଂ ପଶ୍ଯତି ସମାହିତଃ
ଯେ କୌଣସି ମଣିଷ ଏକ ଦିନ ମଧ୍ୟ ଏକାଗ୍ରତାରେ ତୁମକୁ ଦେଖିବେ—
ଯଃ ପୂଜଯତି ଭାଵେନ କୁସୁମୈଃ କୁସୁମେଶ୍ଵରମ୍
ଯିଏ ଭକ୍ତି ଓ ଫୁଲରେ କୁସୁମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ—
ଏଵମାଦିଵରୈଃ ପୁଷ୍ଟଃ କୃତୋଯଂ କୁସୁ ମେଶ୍ଵରଃ
ଏଭଳି ଦୟାରୁପୀ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଏହି କୁସୁମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଦିଆଯାଇଛି।
କୁସୁମେଶ୍ଵରଦେଵସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵଃ କଥିତସ୍ତ୍ଵଯମ୍
କୁସୁମେଶ୍ୱର ଦେବଙ୍କର ମହତ୍ତ୍ୱ ଏଠାରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହାଯାଇଛି।
ଇତି ଶ୍ରୀସ୍କାଂଦେ ମହାପୁରାଣ ଏକାଶୀତିସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ପଞ୍ଚମ ଆଵଂତ୍ଯଖଂଡେ କୁସୁମେଶ୍ଵରମାହାତ୍ମ୍ଯଵର୍ଣନଂନାମାଷ୍ଟାତ୍ରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି, ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଥିବା ସଂହିତାର ପଞ୍ଚମ ଆବନ୍ତ୍ୟ ଖଣ୍ଡରେ 'କୁସୁମେଶ୍ୱର ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନ' ନାମକ ଅଠତ୍ରିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଯସ୍ଯ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେଣ ସୁବୁଦ୍ଧିର୍ଜାଯତେ ନୃଣାମ୍
ଯାହାଙ୍କୁ କେବଳ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକଙ୍କର ଭଲ ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ପୁରା ତ୍ଵଯୈଵ କଲ୍ପାଦୌ ପରଯା ଶକ୍ତିରୂପଯା
ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ, ତୁମେ ଏକାକି ପରାଶକ୍ତି ରୂପେ ଥିଲେ।
ତତସ୍ତ୍ଵଂ ସଂସ୍ତୁତା ଦେଵୈଃ ସକିଂନରମହୋରଗୈଃ
ତାପରେ ଦେବତା, କିନ୍ନର, ମଣିଷ ଏବଂ ମହାନ ନାଗମାନେ ମିଶି ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ନମସ୍କାରଂ ପ୍ରକୁର୍ଵତି ସ୍ତୋତ୍ରଂ କୁର୍ଵଂତି ଚାପରେ
କିଏ ନମସ୍କାର କଲେ, କିଏ ମଧୁର ସ୍ତୁତି ଗାଇଲେ।
କ୍ରୂରାଂ ବୁଦ୍ଧିଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଗର୍ଵେଣତୀଵ ଗର୍ଵିତଃ
କ୍ରୁର ମନ ଧରି, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅହଂକାରୀ ହେଇଯାଇଥିଲେ।
ଏକୋ ଦେଵୋ ମହାଦେଵଃ ସ୍ତ୍ରିଯା କିମନଯା ମମ
ମୋ ପାଇଁ ଏକମାତ୍ର ଦେବ ମହାଦେବ, ଏହି ଜଣେ ଜିଅ ମୋତେ କାହିଁକି ଦରକାର?
କସ୍ମାନ୍ନ କୁରୁଷେ ପୂଜାଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମଥୋ ସ୍ତୁତିମ୍ ଇତ୍ଥଂଭୂତଗଣେଶ ତ୍ଵଂ କିଂ ଵୈ ଲୌଲ୍ଯେନ ଵର୍ତ୍ତସେ
ତୁମେ ପୂଜା, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କିମ୍ବା ସ୍ତୁତି କାହିଁକି କରୁନାହଁ? ହେ ଗଣେଶ, ଏଭଳି ଲୋଭ କାହିଁକି ରଖିଛ?
ଇତି ଭୃଂଗିରିଟିଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୁଦ୍ଧସ୍ତ୍ଵାମାହ ଗର୍ଵିତଃ
ଏଭଳି ଶୁଣି, ଭୃଙ୍ଗିରିଟି ରାଗ ଓ ଅହଂକାରରେ ତୁମକୁ କହିଲେ।
ଏଷ ଏଵ ଚ ମେ ମାତା ଏଷ ଏଵ ଚ ମେ ପିତା
ସେଠି ମୋ ପାଇଁ ସେ ମା, ସେଠି ସେ ମୋ ପିତା।
ତ୍ଵମପ୍ଯସ୍ଯୈଵ ଶରଣଂ ନନୁ ପାର୍ଵତି ସଂସ୍ଥିତା 5.2.39.
ହେ ପାର୍ବତୀ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛ।
ଇତି ଭୃଂଗିରିଟେଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଂ କୁପିତଯା ତ୍ଵଯା
ଏଭଳି ଭୃଙ୍ଗିରିଟିଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ତୁମେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ କହିଲେ—
ସୁତୋ ଭୂତ୍ଵା ଭଵାନ୍କସ୍ମାଦଦାକ୍ଷିଣ୍ଯଂ ବ୍ରଵୀଷି ମାମ୍
ପୁଅ ହୋଇ ମୋତେ କାହିଁକି ଏଭଳି କଠୋର କଥା କହୁଛ?
ନଖଦଂତାସ୍ଥିସଂଘାତଃ ଶିଶ୍ନଂ ଵାକ୍ଚ ଶିରସ୍ତଥା
ନଖ, ଦାଂତ, ହାଡ଼, ଲିଙ୍ଗ, କଥା ଓ ମୁଣ୍ଡ—
ଇତି ଭୃଂଗିରିଟିଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସଦ୍ଯୋ ଯୋଗବଲେନ ତୁ
ଏଭଳି ଭୃଙ୍ଗିରିଟିଙ୍କୁ ଶୁଣି, ସେ ତୁରନ୍ତ ଯୋଗଶକ୍ତିରେ—
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ଵାମୋରୁ ନଖଦଂତାସ୍ଥିନାସିକଃ
ସେଠୁଠାରୁ, ହେ ସୁନ୍ଦର ଜଂଘାବତୀ, ସେ ନଖ, ଦାଂତ, ହାଡ଼ ଓ ନାକ ପାଇଲେ।
ତ୍ଵାଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଦୁଃଖାର୍ତ୍ତ ଆଜଗାମ ମମାଂତିକମ୍
ସେ ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଲେ।
କ୍ରୂରା ବୁଦ୍ଧିଃ କୃତା ଯସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଯା କୁମତିନା ଭୃଶମ୍
ତୁମ ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଥିଲାବେଳେ, ତୁମେ କଠୋର ଭାବରେ କାମ କରିଥିଲ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତୁ ତ୍ଵଯା ଦେଵି ଗଣୋ ଭୃଂଗିରିଟିସ୍ତଥା
ଏପରି ଭାବରେ ତୁମେ କହିଲେ, ହେ ଦେବୀ, ଗଣ ଭୃଙ୍ଗିରିଟି ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କହିଲେ—
ସ ଗତ୍ଵା ପୁଷ୍କରଦ୍ଵୀପଂ ତପସେ ଭାଵିତାତ୍ମଵାନ୍ ଦଗ୍ଧୀଭୂତଂ ଚ ତପସା ଜଗଦ୍ଵୈ ଦୁଷ୍କରେଣ ତୁ
ସେ ପୁଷ୍କରଦ୍ବୀପକୁ ଯାଇ, ମନ ଶୁଦ୍ଧ କରି, ତପସ୍ୟା କଲେ। ତାଙ୍କର କଠିନ ତପସ୍ୟାରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଦଗ୍ଧ ହେଇଗଲା।
ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ଚ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ଶକ୍ରଶ୍ଚ ତ୍ରିଦଶୈଃ ସହ 5.2.39.
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶକ୍ର ଦେବତାମାନେ ସହିତ—
ଉପଗମ୍ଯ ତତସ୍ତସ୍ଯ କଥିତଂ ପୁରତୋ ମଯା
ତାପରେ ସେମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କହିଲି।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମପି ନିଃସଂଜ୍ଞଂ ଜାତମେଵଂ ସ୍ଥିତେ ତ୍ଵଯି
ତୁମ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ତିନି ଜଗତ ମଧ୍ୟ ଅଚେତନ ହୋଇଗଲା।
ପ୍ରାର୍ଥ୍ଯତାଂ ପାର୍ଵତୀ ପୁତ୍ର ସା ଦାସ୍ଯତି ଵରଂ ଚ ତେ ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ତେନ ପ୍ରାର୍ଥିତା ତ୍ଵଂ ମହେଶ୍ଵରି
ପୁଅ, ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କର, ସେ ତୁମକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବେ। ଏପରି କହିଲେ, ତୁମକୁ ମହେଶ୍ୱରୀ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଗଲା।