ଅଗସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ ଶୃଣୁ ତୀର୍ଥାନି ଗଦତୋ ମାନସାନି ମମାନଘ
ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ହେ ପାପରହିତ, ମୋ ଠାରୁ ମନସିକ ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ବିସ୍ତାରରେ ଶୁଣ।
ସତ୍ଯତୀର୍ଥଂ କ୍ଷମାତୀର୍ଥଂ ତୀର୍ଥମିଂଦ୍ରିଯନିଗ୍ରହଃ
ସତ୍ୟ ଏକ ତୀର୍ଥ, କ୍ଷମା ଏକ ତୀର୍ଥ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ମଧ୍ୟ ଏକ ତୀର୍ଥ।
ଜ୍ଞାନତୀର୍ଥଂ ତପସ୍ତୀର୍ଥଂ କଥିତଂ ତୀର୍ଥସପ୍ତକମ୍
ଜ୍ଞାନ ଏକ ତୀର୍ଥ, ତପସ୍ୟା ଏକ ତୀର୍ଥ—ଏହିପରି ସାତଟି ତୀର୍ଥ କହାଯାଇଛି।
ନ ତୋଯପୂତଦେହସ୍ଯ ସ୍ନାନମିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ ଭୌମାନାମପି ତୀର୍ଥାନାଂ ପୁଣ୍ଯତ୍ଵେ କାରଣଂ ଶୃଣୁ
କେବଳ ପାଣିରେ ଶରୀର ପବିତ୍ର କଲେ ତାହାକୁ ସ୍ନାନ କୁହାଯାଏ ନାହିଁ; ପୃଥିବୀର ତୀର୍ଥମାନେ କିଏ ପବିତ୍ର, ତାହାର କାରଣ ଶୁଣ।
ଯଥା ଶରୀରସ୍ଯୋଦ୍ଦେଶାଃ କେଚିନ୍ମଧ୍ଯୋତ୍ତମାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଯେପରି ଶରୀରର ଅଂଶମାନେ ମଧ୍ୟମ କିମ୍ବା ଉତ୍ତମ ବୋଲି ମନାଯାଏ—
ତସ୍ମାଦ୍ଭୌମେଷୁ ତୀର୍ଥେଷୁ ମାନସେଷୁ ଚ ସଂଵସେତ୍ 2.8.10.
ସେହିପରି, ପୃଥିବୀର ତୀର୍ଥ ଓ ମନସିକ ତୀର୍ଥରେ ରହିବା ଉଚିତ।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମପି ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ଵିଶୁଦ୍ଧେନାଂତରାତ୍ମନା ତଂ ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଵିଧିଂ କ୍ରମାତ୍
ତେଣୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ସହିତ—ମୁଁ ତୁମକୁ କ୍ରମ ଅନୁସାରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ବିଧି କହିବି।
ଜାଯନ୍ତେ ଚ ଜଲେଷ୍ଵେଵ ମ୍ରିଯଂତେ ଚ ଜଲୌକସଃ
ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଣିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ପାଣିରେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରନ୍ତି।
ଵିଷଯେଷ୍ଵନିଶଂ ରାଗୋ ମନସୋ ମଲ ଉଚ୍ଯତେ
ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟରେ ନିରନ୍ତର ଆସକ୍ତି ମନର ମଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଚିତ୍ତମନ୍ତର୍ଗତଂ ଦୁଷ୍ଟଂ ତୀର୍ଥସ୍ନାନଂ ନ ଶୁଧ୍ଯତି
ମନ ଭିତରେ ଦୁଷ୍ଟତା ଥିଲେ, ତୀର୍ଥସ୍ନାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ରତା ମିଳେନାହିଁ।
ଦାନମିଜ୍ଯା ତପଃ ଶୌଚଂ ତୀର୍ଥସେଵା ଶ୍ରୁତିସ୍ତଥା
ଦାନ, ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା, ପବିତ୍ରତା, ତୀର୍ଥସେବା ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ—
ନିଗୃହୀତେଂଦ୍ରିଯଗ୍ରାମୋ ଯତ୍ରୈଵ ଵସତେ ନରଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ରହେ—
ଏତତ୍ତେ କଥିତଂ ଵିପ୍ର ମାନସଂ ତୀର୍ଥଲକ୍ଷଣମ୍
ଏହିପରି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ମନସିକ ତୀର୍ଥର ଲକ୍ଷଣ କହିଲି।
ପ୍ରାତରୁତ୍ଥାଯ ମତିମାନ୍ସଂଗମେ ସ୍ନାନମାଚରେତ୍
ପ୍ରଭାତରେ ଉଠି, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକ ସଙ୍ଗମରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଚକ୍ରତୀର୍ଥେ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚକ୍ରହରିଂ ଵିଭୁମ୍
ଚକ୍ରତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ଏହି ତୀର୍ଥରେ ଚକ୍ରଧାରୀ ହରିଙ୍କୁ ଦେଖିବାରେ ମିଳେ।
ଏକାଦଶ୍ଯାମେକାଦଶ୍ଯାମିଯଂ ଯାତ୍ରା ଶୁଭାଵହା 2.8.10.
ଏକାଦଶୀ ତିଥିରେ, ଏହି ଯାତ୍ରା ଶୁଭ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଵିଧାଯ ନିତ୍ଯଜଂ କର୍ମ ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ଚ ଵିଲୋକଯେତ୍
ନିତ୍ୟ କର୍ମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ।
ବଂଦୀଂ ଚ ଶୀତଲାଂ ଚୈଵ ଵଟୁକଂ ଚ ଵିଲୋକଯେତ୍
ବନ୍ଦୀ, ଶୀତଳା ଓ ବଟୁକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବା ଉଚିତ।
ପିଣ୍ଡାରକଂ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତୋ ଭୈରଵଦର୍ଶନମ୍
ପିଣ୍ଡାରକକୁ ଦେଖି, ପରେ ଭୈରବଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଂଗାରକଚତୁର୍ଥ୍ଯାଂ ତୁ ପୂର୍ଵୋକ୍ତା ଦେଵତା ଅପି
ଅଙ୍ଗାରକ ଚତୁର୍ଥୀ ଦିନରେ, ପୂର୍ବରୁ କହିଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରାତରୁତ୍ଥାଯ ମତିମାନ୍ବ୍ରହ୍ମକୁଣ୍ଡଜଲେ ପ୍ଲୁତଃ
ସକାଳେ ଉଠି, ବ୍ରହ୍ମକୁଣ୍ଡର ପାଣିରେ ନିମଜ୍ଜନ କରିବା ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କର କାମ।
ମଂତ୍ରେଶ୍ଵରଂ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାଵିଦ୍ଯାଂ ଵିଲୋକଯେତ୍
ମନ୍ତ୍ରେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖି, ପରେ ମହାବିଦ୍ୟାଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ।
ସ୍ଵର୍ଗଦ୍ଵାରେ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ସଚୈଲୋ ଵିଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ ସଚୈଲସ୍ନାନତୋ ଯାଂତି ତସ୍ମାତ୍ସଚୈଲମାଚରେତ୍
ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାରରେ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ସ୍ନାନ କରିବା ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ। ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ସ୍ନାନ କଲେ ଉତ୍ତମ ଲାଭ ମିଳେ, ତେଣୁ ସବୁବେଳେ ଏହିପରି କରିବା ଉଚିତ।
ଏଷା ଵୈ ଗଦିତା ଯାତ୍ରା ସର୍ଵପାପହରା ଶୁଭା
ଏହି ଯାତ୍ରା ଶୁଭ ଓ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ଯ ଏଵଂ କୁରୁତେ ଯାତ୍ରାଂ ନିତ୍ଯଂ ଶୁଭଫଲପ୍ରଦାମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ଯାତ୍ରାକୁ ନିୟମିତ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଫଳ ପାଏ।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମପି ଵିପ୍ରେଂଦ୍ରଃ ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ଵ୍ରଜ ମା ଚିରମ୍ 2.8.10.
ସେଥିପାଇଁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ବିଳମ୍ବ ନକରି ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯାଅ।
ଅଯୋଧ୍ଯା ପରମଂ ସ୍ଥାନମଯୋଧ୍ଯା ପରମଂ ମହତ୍
ଆୟୋଧ୍ୟା ସବୁଠୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସ୍ଥାନ, ଆୟୋଧ୍ୟା ସବୁଠୁ ବଡ଼।
ଅଯୋଧ୍ଯା ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ଵିଷ୍ଣୁଚକ୍ରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ଆୟୋଧ୍ୟା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ, ଯାହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚକ୍ରରେ ବିସ୍ଥାପିତ।
ଇତ୍ଯେତତ୍କଥିତଂ ଵିପ୍ର ମଯା ପୃଷ୍ଟଂ ହି ଯତ୍ତ୍ଵଯା
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେ ସବୁ ମୁଁ କହିଦେଲି।
ଉଵାଚ ମଧୁରଂ ଵାକ୍ଯଂ ଵ୍ଯାସଃ ସ ତପସାଂ ନିଧିଃ
ତପସ୍ୟାର ଧନ ବ୍ୟାସ ମଧୁର କଥା କହିଲେ।