ଅସ୍ମାଦ୍ଭୂତାନି ଲିଂଗାନି ମହାଭୂତାନି ପଞ୍ଚ ଵୈ
ଏହିଠାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଚିହ୍ନ ଓ ପାଞ୍ଚ ମହାଭୂତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—
ସ୍ଥଲମାପସ୍ତଥାକାଶଂ ଜନ୍ମ ଚାପି ଚତୁର୍ଵିଧମ୍
ମାଟି, ପାଣି, ଆକାଶ ଓ ଚାରିପ୍ରକାର ଜନ୍ମ—
ଚତୁର୍ଦ୍ଧା ଜନ୍ମଚିହ୍ନଂ ଯଲ୍ଲିଂଗେସ୍ମିନ୍ନେଵ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ
ଏହି ଲିଙ୍ଗରେ ଚାରିପ୍ରକାର ଜନ୍ମର ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ—
ରଜଃସତ୍ତ୍ଵଂ ତମୋଭାଵସ୍ତସ୍ମାଲ୍ଲିଂଗାଚ୍ଚ ଜାଯତେ
ରଜ, ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ତମ ଓ ତାହାର ପ୍ରଭାବ ଏହି ଲିଙ୍ଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—
ଅଵ୍ଯକ୍ତକାରଣଂ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ଯତ୍ତତ୍ସଦସଦାତ୍ମକମ୍
ଯେଉଁଠି ଅଦୃଶ୍ୟ, ସୂକ୍ଷ୍ମ କାରଣ ଓ ଥିବା-ନଥିବା ଦୁହିଁର ଗୁଣ ଅଛି—
ଵିଶ୍ଵେଦେଵାସ୍ତଥାଦିତ୍ଯା ଵସଵୋଽଥାଶ୍ଵିନାଵପି 5.2.24.
ବିଶ୍ୱଦେବ, ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ ଓ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ—
ଆପୋ ଦ୍ଯୌଃ ପୃଥିଵୀ ଵାଯୁରଂତରିକ୍ଷଂ ଦିଶସ୍ତଥା
ପାଣି, ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ମଧ୍ୟାକାଶ ଓ ଦିଗଗୁଡ଼ିକ—
ଯଚ୍ଚାନ୍ଯଦପି ତତ୍ସର୍ଵଂ ସଂଭୂତଂ ଲୋକ ସାକ୍ଷିକମ୍
ଏହାଛଡ଼ା ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟ କିଛି ଅଛି, ସେସବୁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦେଖିପାରନ୍ତି—
ଅତୋ ମହାଲଯୋନାମ ଵିଖ୍ଯାତୋ ଭୁଵନତ୍ରଯେ
ଏହିକାରଣରୁ ଏହାକୁ ତିନି ଭୁବନରେ 'ମହାଉତ୍ସବ ମୂଳ' ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ—
ଯଃ ପୂଜଯତି ତଲ୍ଲିଂଗଂ ରୁଦ୍ରମୂର୍ତ୍ଯା ମହାଲଯମ୍
ଯେଉଁଠି କେହି ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ରୁଦ୍ର ରୂପରେ ମହାଉତ୍ସବ ମୂଳ ବୋଲି ପୂଜା କରେ—
ମହାଲଯେଶ୍ଵରେ ପୁଣ୍ଯେ ପୂଜିତେ ପରମେଶ୍ଵରେ ଭଵଂତୀହ ମହାଭାଗେ ଯତସ୍ତୈରପି ପୂଜ୍ଯତେ
ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ମହାଉତ୍ସବ ମୂଳ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି—
ଯସ୍ଯ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେଣ ମୁକ୍ତିର୍ଭଵତି ପାର୍ଵତି
ଯାହାଙ୍କୁ କେବଳ ଦର୍ଶନ କଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ହେ ପାର୍ବତୀ—
ପୁରା ରାଥଂତରେ କଲ୍ପେ ବଭୂଵ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ
ପୁରୁଣା କାଳରେ, ରାଥଂତର ଯୁଗରେ, ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ—
ମହାକାଲସମୀପେ ତୁ ମୁକ୍ତିଲିଂଗମନୁତ୍ତମମ୍
ମହାକାଳଙ୍କ ନିକଟରେ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲିଙ୍ଗ ଥିଲା—
ତତସ୍ତେପେ ଜିତାହାରୋ ଵତ୍ସରାଣି ତ୍ରଯୋଦଶ
ସେ ତେର ବର୍ଷ ଧରି ଅଳ୍ପ ଖାଇ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ—
ଶିପ୍ରାଂ ଵିପ୍ରପ୍ରିଯାଂ ପୁଣ୍ଯାଂ ମହାପାତକନା ଶିନୀମ୍
ଶିପ୍ରା ନଦୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି, ପବିତ୍ର ଓ ମହାପାପ ହରଣ କରେ—
ଵ୍ଯାଧଂ ମହାଧନୁଷ୍ପାଣିଂ ରକ୍ତନେତ୍ରଂ ସୁଭୀଷଣମ୍
ସେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଶିକାରୀକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ହାତରେ ବଡ଼ ଧନୁଷ ଧରିଥିଲା, ଲାଲ ଆଖି ଓ ଭୟ ଜନକ ଚେହେରା ଥିଲା।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ଷୁଭିତୋ ଵିପ୍ରୋ ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନସ୍ଯ ଭଯାଦିତି
ତାକୁ ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, କାରଣ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା ଭାବି ଡରିଗଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଂତର୍ଗତହରିର୍ଵ୍ଯାଧୋ ଭୀତ ଇଵାଗ୍ରତଃ
ହରି ଭିତରେ ଲୁଚିଥିବା ଦେଖି, ଶିକାରୀ ସେଥିରେ ଭୟଭୀତ ଭାବେ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଇଦାନୀଂ ସ୍ଵଗତା ବୁଦ୍ଧିସ୍ତ୍ଵାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ମହାପ୍ରଭମ୍
ଏବେ ତୁମକୁ ଦେଖି, ମୋର ମନ ଭିତରକୁ ଆକର୍ଷିତ ହେଇଯାଇଛି, ତୁମ ତେଜ ଦେଖି।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ସ୍ତ୍ରୀଣାମଯୁତଶସ୍ତଥା 5.2.25.
ହଜାର ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ଦଶ ହଜାର ନାରୀମାନେ—
ନ ଚ ମେ ଵ୍ଯଥିତଂ ଚିତ୍ତଂ କଦାଚିଦପି ଜାଯତେ
ତଥାପି, ମୋର ମନ କେବେ ବି ଅସ୍ଥିର ହୋଇନାହିଁ।
ଉପଦେଶପ୍ରଦାନେନ ପ୍ରସାଦଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ଅପଣ ମୋତେ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ଦୟା କରିବା ଉଚିତ।
ବ୍ରହ୍ମହା ପାପକର୍ମେତି ମତ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣପୁଂଗଵଃ
‘ଏହିଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା, ଖରାପ କାମ କରିଥିବା’ ଭାବି, ମହାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ—
ସ୍ନାତ୍ଵା ସଦ୍ଯଃ ସମାଯାତୋ ମୁକ୍ତି ଲିଂଗସମୀପତଃ
ସେ ଗୋଟେ ସ୍ନାନ କରି, ସିଧାସଳଖ ମୁକ୍ତି ଲିଙ୍ଗ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ତତ୍କ୍ଷଣାଦ୍ଦିଵ୍ଯଦେହସ୍ତୁ ତସ୍ମିଁଲ୍ଲିଂଗେ ଲଯଂ ଗତଃ ଚିଂତଯାମାସ ସହସା ମୁକ୍ତିଃ ପ୍ରାପ୍ତା ଵରାନନେ
ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଲିଙ୍ଗରେ ଲୟ ହେଲା; ସେ ହଠାତ୍ ଭାବିଲେ, 'ମୁକ୍ତି ମିଳିଗଲା, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।'
ଵ୍ଯାଧେନ ପାପଯୁକ୍ତେନ ସମାଧିରହିତେନ ଚ
ଅପରାଧରେ ଲିପ୍ତ ଏହି ଶିକାରୀ, ଯିଏ ଧ୍ୟାନରେ ଅନ୍ନ, ସେ—
ନ ପ୍ରାପ୍ତା ପରମା ମୂର୍ତ୍ତିର୍ମୁକ୍ତିର୍ନୈଵ ଚ ଲଭ୍ଯତେ ଅନ୍ତର୍ଜଲଗତୋ ଭୂତ୍ଵା ଚଚାର ଵିପୁଲଂ ତପଃ
ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେହ ପାଇଲେ ନାହିଁ, ମୁକ୍ତି ମଧ୍ୟ ମିଳିଲା ନାହିଁ; ସେ ଜଳ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ବଡ଼ ତପସ୍ୟା କଲେ।
କସ୍ଯଚିତ୍ତ୍ଵଥ କାଲସ୍ଯ ତାଂ ନଦୀମଗମତ୍କିଲ
କିଛି ସମୟ ପରେ, ସେ ସେଇ ନଦୀକୁ ଆସିଲେ।
ଅଂତର୍ଜଲଚରଂ ଵିପ୍ରଂ ଯାଵଦ୍ଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ଜିଘୃକ୍ଷତି
ଯେତେବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜଳ ଭିତରେ ଚାଲୁଥିଲେ, ବାଘ ତାଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା।