ନିଯମସ୍ଥଂ ନରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜନ୍ମସ୍ଥାନେ ଵିଶେଷତଃ
ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ଏକ ମଣିଷକୁ, ବିଶେଷକରି ତାଙ୍କର ଜନ୍ମସ୍ଥାନରେ, ଦେଖିଲେ—
ତତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ଜନ୍ମଭୂମେଃ ପ୍ରଦର୍ଶନାତ୍
ଜନ୍ମଭୂମିକୁ କେବଳ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଠି ମିଳୁଥିବା ସମସ୍ତ ଫଳ ପାଇଯାଏ।
ମନ୍ଵଂତରସହସ୍ରୈସ୍ତୁ କାଶୀଵାସେଷୁ ଯତ୍ଫଲମ୍ .
ହଜାର ହଜାର ମନ୍ବନ୍ତର କାଳ ଯାଏଁ କାଶୀରେ ବାସ କଲେ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ—
ଗଯାଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଚ ଯେ କୃତ୍ଵା ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଦର୍ଶନମ୍
ଗୟାରେ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ କରି, ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିଲେ—
ମଥୁରାଯାଂ କଲ୍ପମେକଂ ଵସତେ ମାନଵୋ ଯଦି
ଏକ କଳ୍ପ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଥୁରାରେ ଯଦି ଜଣେ ମଣିଷ ବାସ କରନ୍ତି—
ପୁଷ୍କରେଷୁ ପ୍ରଯାଗେଷୁ ମାଘେ ଵା କାର୍ତ୍ତିକେ ତଥା 2.8.10.
ପୁଷ୍କର, ପ୍ରୟାଗ, ମାଘ ମାସ କିମ୍ବା କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ—
କଲ୍ପକୋଟିସହସ୍ରାଣି ହ୍ଯଵନ୍ତୀଵାସତୋ ହି ଯତ୍
ଅବନ୍ତୀରେ କୋଟି କୋଟି କଳ୍ପ ବାସ କଲେ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ—
ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଭାଗୀରଥ୍ଯଵଗାହଜମ୍
ଷଷ୍ଟି ହଜାର ବର୍ଷ ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କଲେ—
ନିମିଷଂ ନିମିଷାର୍ଦ୍ଧଂ ଵା ପ୍ରାଣିନାଂ ରାମଚିନ୍ତନମ୍
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ କିମ୍ବା ଅର୍ଧ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମାତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କଲେ—
ଯତ୍ର କୁତ୍ର ସ୍ଥିତୋ ଯସ୍ତୁ ହ୍ଯଯୋଧ୍ଯାଂ ମନସା ସ୍ମରେତ୍
ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଥାଉଛନ୍ତି, ଯିଏ ମନରେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି—
ଜଲରୂପେଣ ବ୍ରହ୍ମୈଵ ସରଯୂର୍ମୋକ୍ଷଦା ସଦା
ସରୟୂ ଜଳର ରୂପରେ ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମ ଓ ସଦା ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ।
ପଶୁପକ୍ଷିମୃଗାଶ୍ଚୈଵ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ପାପଯୋନଯଃ
ଗାଈ, ପକ୍ଷୀ, ବନ୍ୟପଶୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅପବିତ୍ର ଜନ୍ମର ପ୍ରାଣୀମାନେ—
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵିରତେ ତସ୍ମିନ୍ମୁନୌ କଲଶଜନ୍ମନି
ଏପରି କହି, କଳଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସେ ମୁନି ଶାନ୍ତ ହେଲେ—
ଦୁର୍ଲଭା ସର୍ଵଜନ୍ତୂନାଂ କଥା ଵିସ୍ତରତଃ କ୍ରମାତ୍
ଏହି କଥା ଏଭଳି ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଶୁଣିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ।
ଇଦାନୀଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି କ୍ଷେତ୍ରସ୍ଥାନଂ ଯଥାଵିଧି
ଏବେ ମୁଁ ଚାହେଁଉଛି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କ୍ଷେତ୍ରସ୍ଥାନ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ।
ଫଲଂ ବ୍ରୂହି କ୍ରମେଣୈଵ ଵିସ୍ତରାତ୍ପୃଚ୍ଛତୋ ମମ 2.8.10.
ମୋ ପ୍ରଶ୍ନ ଅନୁଯାୟୀ, ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଏବଂ କ୍ରମକ୍ରମେ ତାହାର ଫଳ କହ।
ଯଥା ଶ୍ରୁତ୍ଵା କ୍ରମେଣୈଵ ଯାତ୍ରାଂ ଵିଶ୍ଵଵିଦାଂ ଵର
ଯେପରି, ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଭାବେ ଶୁଣିଲେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍କୁ ଜାଣିଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ କେମିତି ଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ—
ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ସପ୍ତତୀର୍ଥାନାଂ ଯଥାଵଦନୁପୂର୍ଵଶଃ
ଏହିପରି ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଏବଂ ସତରିଟି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥକୁ ଠିକ୍ ଅନୁକ୍ରମରେ—
ମନୋଵାକ୍କାଯଶୁଦ୍ଧେନ ନିର୍ଦୋଷେଣାଂତରାତ୍ମନା ଯଃ କରୋତି ଵିଧିଂ ସମ୍ଯକ୍ସ ତୀର୍ଥଫଲମଶ୍ନୁତେ
ଯିଏ ମନ, କଥା ଓ ଶରୀରର ଶୁଦ୍ଧତା ସହିତ, ଦୋଷରହିତ ଆତ୍ମାରେ, ନିୟମ ମତେ ଉପଚାର କରେ, ସେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ପାଏ।
ଯେଷୁ ସ୍ନାତଵତାଂ ନୄଣାଂ ଵିଶୁଦ୍ଧିର୍ମନସୋ ଭଵେତ୍
ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର ମନ ପବିତ୍ର ହୁଏ—
ଅଗସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ ଶୃଣୁ ତୀର୍ଥାନି ଗଦତୋ ମାନସାନି ମମାନଘ
ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ହେ ପାପରହିତ, ମୋ ଠାରୁ ମନସିକ ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ବିସ୍ତାରରେ ଶୁଣ।
ସତ୍ଯତୀର୍ଥଂ କ୍ଷମାତୀର୍ଥଂ ତୀର୍ଥମିଂଦ୍ରିଯନିଗ୍ରହଃ
ସତ୍ୟ ଏକ ତୀର୍ଥ, କ୍ଷମା ଏକ ତୀର୍ଥ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ମଧ୍ୟ ଏକ ତୀର୍ଥ।
ଜ୍ଞାନତୀର୍ଥଂ ତପସ୍ତୀର୍ଥଂ କଥିତଂ ତୀର୍ଥସପ୍ତକମ୍
ଜ୍ଞାନ ଏକ ତୀର୍ଥ, ତପସ୍ୟା ଏକ ତୀର୍ଥ—ଏହିପରି ସାତଟି ତୀର୍ଥ କହାଯାଇଛି।
ନ ତୋଯପୂତଦେହସ୍ଯ ସ୍ନାନମିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ ଭୌମାନାମପି ତୀର୍ଥାନାଂ ପୁଣ୍ଯତ୍ଵେ କାରଣଂ ଶୃଣୁ
କେବଳ ପାଣିରେ ଶରୀର ପବିତ୍ର କଲେ ତାହାକୁ ସ୍ନାନ କୁହାଯାଏ ନାହିଁ; ପୃଥିବୀର ତୀର୍ଥମାନେ କିଏ ପବିତ୍ର, ତାହାର କାରଣ ଶୁଣ।
ଯଥା ଶରୀରସ୍ଯୋଦ୍ଦେଶାଃ କେଚିନ୍ମଧ୍ଯୋତ୍ତମାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଯେପରି ଶରୀରର ଅଂଶମାନେ ମଧ୍ୟମ କିମ୍ବା ଉତ୍ତମ ବୋଲି ମନାଯାଏ—
ତସ୍ମାଦ୍ଭୌମେଷୁ ତୀର୍ଥେଷୁ ମାନସେଷୁ ଚ ସଂଵସେତ୍ 2.8.10.
ସେହିପରି, ପୃଥିବୀର ତୀର୍ଥ ଓ ମନସିକ ତୀର୍ଥରେ ରହିବା ଉଚିତ।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମପି ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ଵିଶୁଦ୍ଧେନାଂତରାତ୍ମନା ତଂ ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଵିଧିଂ କ୍ରମାତ୍
ତେଣୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ସହିତ—ମୁଁ ତୁମକୁ କ୍ରମ ଅନୁସାରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ବିଧି କହିବି।
ଜାଯନ୍ତେ ଚ ଜଲେଷ୍ଵେଵ ମ୍ରିଯଂତେ ଚ ଜଲୌକସଃ
ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଣିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ପାଣିରେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରନ୍ତି।
ଵିଷଯେଷ୍ଵନିଶଂ ରାଗୋ ମନସୋ ମଲ ଉଚ୍ଯତେ
ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟରେ ନିରନ୍ତର ଆସକ୍ତି ମନର ମଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଚିତ୍ତମନ୍ତର୍ଗତଂ ଦୁଷ୍ଟଂ ତୀର୍ଥସ୍ନାନଂ ନ ଶୁଧ୍ଯତି
ମନ ଭିତରେ ଦୁଷ୍ଟତା ଥିଲେ, ତୀର୍ଥସ୍ନାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ରତା ମିଳେନାହିଁ।