ଦେଵଦାନଵଗଂଧର୍ଵମୁନିଚାରଣଭୋଗିନାମ୍
ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ମୁନି, ଚାରଣ ଓ ନାଗମାନେ,
ଜଗଚ୍ଚରାଚରଂ ଦେଵ କୁତ୍ର ସ୍ଥିତ୍ଵାସୃଜସ୍ଯ ଲମ୍
ହେ ଦେବ, ତୁମେ କେଉଁଠି ରହିଥିଲେ ଯେତେବେଳେ ଚରାଚର ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ?
କୋଽସୌ ମହାଲଯୋ ରୌଦ୍ରଗ୍ରହରୂପୀ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ସେ କିଏ, ଯିଏ ଭୟଙ୍କର ଗ୍ରହର ଆକାରରେ ବଡ଼ ଆଶ୍ରୟ ହୋଇ ଅବସ୍ଥିତ?
ଇତି ପୃଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵଯା ଦେଵି ମଯା ତେ କଥିତଂ ପୁରା
ଏଭଳି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିବା ତୁମକୁ, ହେ ଦେବୀ, ପୁରୁଣା ଦିନର କଥା ମୁଁ କହିଦେଲି।
ପୃଥିଵ୍ଯାଦୀନି ଭୂତାନି ମହାକାଲଵନେ ପ୍ରିଯେ
ପୃଥିବୀ ଆଦି ଯେଉଁ ପାଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ, ହେ ପ୍ରିୟେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ମହାକାଳ ଅରଣ୍ୟରେ ଅଛି।
ବ୍ରହ୍ମଲୋକାଦିଭିର୍ଲୋକୈରନୌପମ୍ଯଗୁଣଂ ଶୁଭମ୍ 5.2.24.
ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲୋକମାନେ, ଅପୂର୍ବ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ,
ପରଂ ବ୍ରହ୍ମମଯଂ ଲିଂଗଂ ତତ୍ର ତିଷ୍ଠତି ସର୍ଵଦା
ସେଠି ସର୍ବଦା ଉତ୍ତମ ବ୍ରହ୍ମର ମୂର୍ତ୍ତି ଲିଙ୍ଗ ରହିଛି।
ତତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋ ଦେଵା ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତତ୍ରୈଵ ସଂସ୍ଥିତଃ ତସ୍ମାଲ୍ଲିଂଗାତ୍ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ମହାନାତ୍ମା ମହାମତିଃ
ସେଠି ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ସେଇ ଲିଙ୍ଗରୁ ବଡ଼ ଆତ୍ମା ଓ ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।
ଭୂତାଦିଶ୍ଚାପ୍ଯହଂକାରୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ ଶଂଭୁଶ୍ଚ ପାର୍ଵତି
ଭୂତ ଓ ଅହଂକାର, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ପାର୍ବତୀ—
ସର୍ଵତଃ ପାଣିପାଦଂ ତତ୍ସର୍ଵତୋଽକ୍ଷିଶିରୋମୁଖମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ସବୁଦିଗରେ ହାତ ଓ ପାଦ, ମୁଣ୍ଡ, ମୁଖ ଓ ଚକ୍ଷୁ ଅଛି—
ଅସ୍ମାଦ୍ଭୂତାନି ଲିଂଗାନି ମହାଭୂତାନି ପଞ୍ଚ ଵୈ
ଏହିଠାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଚିହ୍ନ ଓ ପାଞ୍ଚ ମହାଭୂତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—
ସ୍ଥଲମାପସ୍ତଥାକାଶଂ ଜନ୍ମ ଚାପି ଚତୁର୍ଵିଧମ୍
ମାଟି, ପାଣି, ଆକାଶ ଓ ଚାରିପ୍ରକାର ଜନ୍ମ—
ଚତୁର୍ଦ୍ଧା ଜନ୍ମଚିହ୍ନଂ ଯଲ୍ଲିଂଗେସ୍ମିନ୍ନେଵ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ
ଏହି ଲିଙ୍ଗରେ ଚାରିପ୍ରକାର ଜନ୍ମର ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ—
ରଜଃସତ୍ତ୍ଵଂ ତମୋଭାଵସ୍ତସ୍ମାଲ୍ଲିଂଗାଚ୍ଚ ଜାଯତେ
ରଜ, ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ତମ ଓ ତାହାର ପ୍ରଭାବ ଏହି ଲିଙ୍ଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—
ଅଵ୍ଯକ୍ତକାରଣଂ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ଯତ୍ତତ୍ସଦସଦାତ୍ମକମ୍
ଯେଉଁଠି ଅଦୃଶ୍ୟ, ସୂକ୍ଷ୍ମ କାରଣ ଓ ଥିବା-ନଥିବା ଦୁହିଁର ଗୁଣ ଅଛି—
ଵିଶ୍ଵେଦେଵାସ୍ତଥାଦିତ୍ଯା ଵସଵୋଽଥାଶ୍ଵିନାଵପି 5.2.24.
ବିଶ୍ୱଦେବ, ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ ଓ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ—
ଆପୋ ଦ୍ଯୌଃ ପୃଥିଵୀ ଵାଯୁରଂତରିକ୍ଷଂ ଦିଶସ୍ତଥା
ପାଣି, ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ମଧ୍ୟାକାଶ ଓ ଦିଗଗୁଡ଼ିକ—
ଯଚ୍ଚାନ୍ଯଦପି ତତ୍ସର୍ଵଂ ସଂଭୂତଂ ଲୋକ ସାକ୍ଷିକମ୍
ଏହାଛଡ଼ା ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟ କିଛି ଅଛି, ସେସବୁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦେଖିପାରନ୍ତି—
ଅତୋ ମହାଲଯୋନାମ ଵିଖ୍ଯାତୋ ଭୁଵନତ୍ରଯେ
ଏହିକାରଣରୁ ଏହାକୁ ତିନି ଭୁବନରେ 'ମହାଉତ୍ସବ ମୂଳ' ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ—
ଯଃ ପୂଜଯତି ତଲ୍ଲିଂଗଂ ରୁଦ୍ରମୂର୍ତ୍ଯା ମହାଲଯମ୍
ଯେଉଁଠି କେହି ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ରୁଦ୍ର ରୂପରେ ମହାଉତ୍ସବ ମୂଳ ବୋଲି ପୂଜା କରେ—
ମହାଲଯେଶ୍ଵରେ ପୁଣ୍ଯେ ପୂଜିତେ ପରମେଶ୍ଵରେ ଭଵଂତୀହ ମହାଭାଗେ ଯତସ୍ତୈରପି ପୂଜ୍ଯତେ
ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ମହାଉତ୍ସବ ମୂଳ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି—
ଯସ୍ଯ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେଣ ମୁକ୍ତିର୍ଭଵତି ପାର୍ଵତି
ଯାହାଙ୍କୁ କେବଳ ଦର୍ଶନ କଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ହେ ପାର୍ବତୀ—
ପୁରା ରାଥଂତରେ କଲ୍ପେ ବଭୂଵ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ
ପୁରୁଣା କାଳରେ, ରାଥଂତର ଯୁଗରେ, ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ—
ମହାକାଲସମୀପେ ତୁ ମୁକ୍ତିଲିଂଗମନୁତ୍ତମମ୍
ମହାକାଳଙ୍କ ନିକଟରେ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲିଙ୍ଗ ଥିଲା—
ତତସ୍ତେପେ ଜିତାହାରୋ ଵତ୍ସରାଣି ତ୍ରଯୋଦଶ
ସେ ତେର ବର୍ଷ ଧରି ଅଳ୍ପ ଖାଇ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ—
ଶିପ୍ରାଂ ଵିପ୍ରପ୍ରିଯାଂ ପୁଣ୍ଯାଂ ମହାପାତକନା ଶିନୀମ୍
ଶିପ୍ରା ନଦୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି, ପବିତ୍ର ଓ ମହାପାପ ହରଣ କରେ—
ଵ୍ଯାଧଂ ମହାଧନୁଷ୍ପାଣିଂ ରକ୍ତନେତ୍ରଂ ସୁଭୀଷଣମ୍
ସେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଶିକାରୀକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ହାତରେ ବଡ଼ ଧନୁଷ ଧରିଥିଲା, ଲାଲ ଆଖି ଓ ଭୟ ଜନକ ଚେହେରା ଥିଲା।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ଷୁଭିତୋ ଵିପ୍ରୋ ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନସ୍ଯ ଭଯାଦିତି
ତାକୁ ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, କାରଣ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା ଭାବି ଡରିଗଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଂତର୍ଗତହରିର୍ଵ୍ଯାଧୋ ଭୀତ ଇଵାଗ୍ରତଃ
ହରି ଭିତରେ ଲୁଚିଥିବା ଦେଖି, ଶିକାରୀ ସେଥିରେ ଭୟଭୀତ ଭାବେ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଇଦାନୀଂ ସ୍ଵଗତା ବୁଦ୍ଧିସ୍ତ୍ଵାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ମହାପ୍ରଭମ୍
ଏବେ ତୁମକୁ ଦେଖି, ମୋର ମନ ଭିତରକୁ ଆକର୍ଷିତ ହେଇଯାଇଛି, ତୁମ ତେଜ ଦେଖି।