ମନସା ଯେ ସ୍ମରିଷ୍ଯତି ପ୍ରତୀହାରେଶ୍ଵରଂ ଶିଵମ୍
ଯେଉଁମାନେ ମନରେ ଦ୍ୱାରରକ୍ଷକଙ୍କ ମହେଶ୍ୱର ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବେ,
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ ଯସ୍ଯ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେଣ ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିର୍ନ ଲଭ୍ଯତେ
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ତାଙ୍କୁ କେବଳ ଦେଖିଲେ ମାନେ, ପଶୁ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ମିଳେ ନାହିଁ।
କୌଶିକୋନାମ ରାଜାଭୂତ୍କୁକ୍କୁଟୋ ଜାଯତେ ସଦା
କୌଶିକ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ; ସେ ସଦା କୁକୁଡ଼ିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ଵ୍ଯାପ୍ତା ଚ ପୃଥିଵୀ ତେନ ସଶୈଲଵନକାନନା
ସେ ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ଯେ, ପୃଥିବୀ ସମେତ ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ସବୁ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭରିଯାଇଥିଲା।
ଵିଶାଲାନାମ ଵିଖ୍ଯାତା ଭାର୍ଯା ତସ୍ଯ ମହୀପତେଃ
ସେ ରାଜାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ବିଶାଳା, ସେ ନାମରେ ସେ ଖୁବ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ।
ତଯା ଚକାର ସହିତଃ ସ ରାଜ୍ଯଂ ରାଜସତ୍ତମଃ
ସେ ରାଜା, ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ସହିତ ଏକଠି ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରୁଥିଲେ।
ତଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ କଦାଚିଚ୍ଚ ସୁରତଂ ନାସ୍ତି ପାର୍ଵତି
ହେ ପାର୍ବତୀ, ତଥାପି ସେ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ସହିତ କେବେ ମଧୁର ସମ୍ପର୍କ ହେବାକୁ ଦେଖାଯାଇନଥିଲା।
ଏଵଂ ଗଚ୍ଛତି କାଲେ ତୁ ସହ ରାଜ୍ଞା ସ୍ମରାତୁରା ଦଦର୍ଶ କୀଟମିଥୁନମନଂଗକଲହାତୁରମ୍
ଏଭଳି ଭାବେ ସମୟ କଟିଯିବା ସମୟରେ, ରାଜାଙ୍କ ସହ ରାଣୀ ମନରେ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ପୀଡିତ ହେଉଥିଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଏକଠି ଥିବା ସମୟରେ, ପ୍ରେମ ଝଗଡାରେ ଅଶାନ୍ତ ଥିବା କିଟପତଙ୍ଗ ଦମ୍ପତିକୁ ଦେଖିଲେ।
ପ୍ରସାଦଯଂସ୍ତଥା କୀଟଃ ସ୍ଵାଂ ପ୍ରିଯାଂ ଚ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ସେ କିଟପତଙ୍ଗ, ପୁନିପୁନି ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାକୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ।
ଭଜସ୍ଵ ମାଂ ଯଥାକାମମନଂଗଶରପୀଡିତମ୍
ମୁଁ ପ୍ରେମର ଶରରେ ବିଧ୍ୱଂସ୍ତ, ତୁମେ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କର, ମୋତେ ଆଲିଙ୍ଗନ କର।
ନ ତ୍ଵଯା ସଦୃଶୀ ଲୋକେ କାମିନୀ ଵିଦ୍ଯତେ କ୍ଵଚିତ୍ 5.2.21.
ଏହି ସଂସାରରେ ତୁମ ପରି ଆଗ୍ରହୀ ନାରୀ ଆଉ କେହି ନାହିଁ।
କୁତୋ ଵା ମଯି ଦୀନେ ତ୍ଵଂ କ୍ରୁଦ୍ଧେଵ ପ୍ରିଯଵାଦିନି
ମୁଁ ଏତେ ଦୁଃଖିତ ଥିଲେ, ତୁମେ ମୋତେ ମିଠା କଥା କହିଲେ ମଧ୍ୟ କାହିଁକି ରୁଷ୍ଟ ଲାଗୁଛ?
ସା ତମାହ ପ୍ରକୋପାଚ୍ଚ କିମାଲପସି ମାଂ ଵୃଥା ପ୍ରଦତ୍ତଂ କାମଲୁବ୍ଧେନ ଅନ୍ଯସ୍ଯ କୀଟକାଧମ
ସେ କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ, 'ତୁମେ ମୋ ସହିତ ଅକାରଣ କାହିଁକି କଥା କହୁଛ? ତୁମର ଆସକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଛ, ହେ ଦୁଃଖିତ କିଟପତଙ୍ଗ!'
ନାହମେଵଂ କରିଷ୍ଯାମି କୀଟଃ ପ୍ରାହ ପୁନଃପୁନଃ
'ମୁଁ ଏଭଳି କାମ କରିବିନାହିଁ,' ସେ କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ କିଟପତଙ୍ଗ ପୁନିପୁନି ଅନୁରୋଧ କରୁଥିଲେ।
ଇତି ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସା ପ୍ରସନ୍ନାଭଵତ୍ତଦା
ସେ କଥାଗୁଡିକୁ ଶୁଣି ସେ ତାପରେ ଶାନ୍ତ ହେଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତନ୍ମହଦାଶ୍ଚର୍ଯଂ ସା ରାଜ୍ଞୀ ଵିଲଲାପ ହ ନ କାମିତାହଂ କାଂତେନ ମରିଷ୍ଯାମି ନ ସଂଶଯଃ
ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରାଣୀ ଦୁଃଖରେ କହିଲେ, 'ମୋ ପ୍ରିୟ ମୋତେ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି; ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ମରିଯିବି।'
ଏଵଂ ଵିଲପ୍ଯ ବହୁଧା ଵିନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ପୁନଃପୁନଃ
ଏଭଳି ବହୁପ୍ରକାର ଦୁଃଖ କହି, ପୁନିପୁନି ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତମୃଷିମାସୀନଂ ତପୋଯୋନିଂ ଦୃଢଵ୍ରତମ୍
ସେ ତପସ୍ୟାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ଏକ ଋଷିଙ୍କୁ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଏକୋଽଯଂ ସଂଶଯୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ହୃଦଯେ ପରିଵର୍ତ୍ତତେ ନ ଜାନେ କାରଣଂ କିଂ ତୁ ସଂଗମୋ ନୋପଜାଯତେ
'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏକ ନିଶ୍ଚିତ ସନ୍ଦେହ ମୋ ହୃଦୟରେ ଘୁରୁଛି: କାହିଁକି ଏହା ହେଉଛି ମୁଁ ଜାଣେନି, କିନ୍ତୁ ଏକତ୍ରିତତା କେବେ ହେଉନାହିଁ।'
ଯୋ ଗତ୍ଵା ପ୍ରମଦାରାଜ୍ଯଂ ଜିତ୍ଵା ସର୍ଵାଃ ପୁରା ରଣେ ନୈଵ କାମଯତେ ତାସୁ କିମେତଦିତି ସୁଵ୍ରତ
'ଯିଏ ପୂର୍ବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ନାରୀଙ୍କୁ ଜିତି, ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅଧିକାର କରିଥିଲେ, ସେ ଏବେ କାହିଁକି ତାଙ୍କୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁନାହାନ୍ତି? ଏହା କଣ?'
ଵାଜିନୋ ଵାରଣାଶ୍ଚୈଵ ଧନଧାନ୍ଯମନଂତକମ୍ 5.2.21.
'ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଏବଂ ଅସୀମ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟ—'
କେନ କର୍ମଵିପାକେନ ମମେଦଂ ଯୌଵନଂ ଦୃଢମ୍
'କେଉଁ କର୍ମର ଫଳରେ ମୋର ଏହି ଯୌବନ ଏତେ ଦୃଢ଼ ରହିଛି?'
ଦୃଶ୍ଯତେ ଵାସରେ ଭାଗେ ରାତ୍ରୌ ଚୈଵ ନ ଦୃଶ୍ଯତେ
ଦିନରେ ଏହା ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ରାତିରେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
ଦୁଷ୍କୃତାଵର୍ଜନଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ମମେଦଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋତେ ଖରାପ କାମ ଟାଳିବା ବିଷୟରେ କହିବା ଉଚିତ।
ଶୃଣୁ ପୁତ୍ରି ପୁରାଵୃତ୍ତଂ ବାଲଭାଵେନ ଯତ୍କୃତମ୍
ମୁଁ କହୁଛି, ମୋ ଝିଅ, ପୁରୁଣା ଦିନରେ ଛୋଟବେଳେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ସେଥିରେ କାନ ଦେ।
ଵିଦୂରଥସ୍ଯ ତନଯସ୍ତଵ ଭର୍ତା ସ ନିଶ୍ଚିତମ୍
ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ, ତୁମର ସ୍ୱାମୀ ବିଦୂରଥଙ୍କର ପୁଅ।
ବହଵଃ କୁକ୍କୁଟାସ୍ତେନ ଭକ୍ଷିତା ରାଜସୂନୁନା
ସେ ରାଜପୁତ୍ର ବହୁତ କୁକୁଡ଼ି ଖାଇଥିଲେ।
ଏଵଂ ଭକ୍ଷଯତସ୍ତସ୍ଯ ବହୁଶୋ ଵତ୍ସରା ଗତାଃ ପୃଷ୍ଟାଃ କିଂ କାରଣଂ ନାତ୍ର ସମାଯାଂତି ହି କୁକ୍କୁଟାଃ
ଏଭଳି ଖାଉଥିବା ସମୟରେ ବହୁତ ବର୍ଷ କଟିଗଲା; ପରେ ଯେତେବେଳେ ପଚାରାଗଲା, କାହିଁକି କୁକୁଡ଼ିମାନେ ଏଠାରେ ଆସୁନାହାନ୍ତି, କେହି କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଅଥ କେନାପି କଥିତଂ କୁକ୍କୁଟାନାଂ ଚ ଭକ୍ଷଣମ୍ ଭକ୍ଷିତାଃ କୁକ୍କୁଟାଃ ସର୍ଵେ ଵିନା କାରଣତୋ ନୃପ
ତାପରେ କେହି କହିଲେ ଯେ, କୁକୁଡ଼ିମାନେ ଖାଇଦିଆଯାଇଛନ୍ତି; ସମସ୍ତ କୁକୁଡ଼ି ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କାରଣ ବିନା ଖାଇଦିଆଯାଇଛି।
ତାମ୍ରଚୂଡୋଽଥ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଦଦୌ ଶାପଂ ଦୁରାତ୍ମନେ
ତାପରେ ତାମ୍ରଚୂଡ଼ ଗୁସ୍ସାରେ ସେଇ ଦୁଷ୍ଟକୁ ଶାପ ଦେଲେ।