ତଯୋଃ ସ୍ନାନେନ ଦାନେନ ରାମସଂପୂଜନେନ ଚ ଇଯଂ ସା ପରମା ମେଧ୍ଯାଽଯୋଧ୍ଯା ଧର୍ମନିଧିଃ ସ୍ମୃତା
ଏହି ଦୁଇଠିରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ରାମଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ଏହି ଅୟୋଧ୍ୟା ପବିତ୍ର ଧର୍ମର ଧନ ଭାବେ ସ୍ମୃତି ହୁଏ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତାସ୍ତୁ ତତଃ ସର୍ଵେ ଵସିଷ୍ଠମୁନିମାଦରାତ୍ କଥଯସ୍ଵ ତପୋରାଶେ କଥାମେତାଂ ସୁଦୁର୍ଲଭାମ୍
ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଆଦର ସହିତ ବସିଷ୍ଠ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ତପସ୍ଯାର ଧନ, ଏହି ଦୁର୍ଲଭ କଥା ଆମକୁ କୁହନ୍ତୁ।'
ଅଯୋଧ୍ଯାଯାଃ ପରଂ ଵିପ୍ର ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କଥଯଂତି ଯତ୍ 2.8.8.
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁ ଅୟୋଧ୍ୟାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମହିମା କୁହାଯାଏ, ତାହା ଆମକୁ କୁହନ୍ତୁ।
ଯଥା ଯାତ୍ରାଂ ଵିଧାସ୍ଯାମଃ କ୍ରମେଣ ଚ ଵିଧାନତଃ
ଆମେ କିପରି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପ୍ରତିକ୍ରମ କରି, ଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ପାରିବୁ?
ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯ
ଏହା ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଇଦଂ ଗୁହ୍ଯତରଂ କ୍ଷେତ୍ରମଯୋଧ୍ଯାଭିଧମୁତ୍ତମମ୍
ଏହି ଅତି ଗୁପ୍ତ କ୍ଷେତ୍ର, ଅୟୋଧ୍ୟା ନାମରେ ପରିଚିତ, ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ।
ଅସ୍ମିନ୍ସିଦ୍ଧାଃ ସଦା ଦେଵା ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଵ୍ରତମାସ୍ଥିତାଃ
ଏଠି ସିଦ୍ଧ ଓ ଦେବତାମାନେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରି, ସଦା ବସିଥାନ୍ତି।
ଅଭ୍ଯସ୍ଯଂତି ପରଂ ଯୋଗଂ ଯୁକ୍ତପ୍ରାଣା ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ
ସେମାନେ ଶ୍ୱାସ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତି।
କମଲୋତ୍ପଲଶୋଭାଢ୍ଯେ ସରୋଭିଃ ସମଲଂକୃତେ
ପଦ୍ମ ଓ ଶାଳୁକ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ସରୋବରମାନେ ଏଠିକୁ ଶୁଭା କରିଛି।
ରୋଚତେ ହି ସଦା ଵାସଃ କ୍ଷେତ୍ରେ ନିତ୍ଯଂ ହରେରିହ
ଏଠି ହରିଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସଦା ବାସ କରିବା ନିତ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଦାୟକ।
ଯଥା ମୋକ୍ଷମିହାଯାଂତି ନାନ୍ଯତ୍ର ହି ତଥା କ୍ଵଚିତ୍ ମହାକ୍ଷେତ୍ରମିଦଂ ଯସ୍ମାଦଯୋଧ୍ଯାଭିଧମୁତ୍ତମମ୍
ଏଠାରେ ଯେପରି ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ସେପରି ଅନ୍ୟ କେଉଁଠିଓ ମିଳେନାହିଁ; କାରଣ, ଏହି ଅଯୋଧ୍ୟା ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳୀ ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ନୈମିଷେ ଚ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ଗଂଗାଦ୍ଵାରେ ଚ ପୁଷ୍କରେ
ନୈମିଷ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାର ଏବଂ ପୁଷ୍କର ମଧ୍ୟରେ—
ଇହ ସଂପ୍ରାପ୍ଯତେ ଯଦ୍ଵତ୍ତତ ଏଵ ଵିଶିଷ୍ଯତେ ସର୍ଵସ୍ମାଦପି ତୀର୍ଥାଗ୍ର୍ଯାଦିଦମେଵ ମହତ୍କୃତମ୍ ।। 2.8.8.
—ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ସେଠି ମିଳେନାହିଁ; ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳୀ ମଧ୍ୟରୁ ଏହିଠାରେ ମିଳୁଥିବା ଫଳ ସବୁଠୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।
ଅଵ୍ଯକ୍ତଲିଂଗୈର୍ମୁନିଭିଃ ସର୍ଵୈଃ ସିଦ୍ଧୈର୍ମହର୍ଷିଭିଃ
ସମସ୍ତ ମୁନି, ସିଦ୍ଧ ଏବଂ ମହାର୍ଷିମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଅଲକ୍ଷଣୀ ରୂପେ ଅଛନ୍ତି—
ତେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ହରିର୍ଯୋଗମୈଶ୍ଵର୍ଯ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
—ସେମାନଙ୍କୁ ହରି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଯୋଗ ଶକ୍ତି ଏବଂ ଆଧିପତ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମା ଦେଵର୍ଷିଭିଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଶ୍ରୀଶ୍ଚ ଵାଯୁର୍ଦିଵାକରଃ
ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବ ଋଷିମାନେ, ଶ୍ରୀ, ବାୟୁ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ—
ଉପାସତେ ମହାତ୍ମାନଃ ସର୍ଵତ୍ର ହରିମାଦରାତ୍ ଅନନ୍ଯମନସୋ ଭୂତ୍ଵା ସର୍ଵଦୋପାସତେ ହରିମ୍
—ଏହି ମହାନ୍ ଆତ୍ମାମାନେ ସବୁଠି ଭକ୍ତି ସହିତ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି; ଏକାଗ୍ର ହୃଦୟରେ ସେମାନେ ସଦା ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।
ଵିଷଯାସକ୍ତଚିତ୍ତୋଽପି ତ୍ଯକ୍ତଧର୍ମରତିର୍ନରଃ
ଯେଉଁ ଲୋକର ମନ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରେ ଆସକ୍ତ ଏବଂ ଧର୍ମରେ ଆନନ୍ଦ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି—
ଯେ ପୁନର୍ନିଗମାଧୀନାଃ ସତ୍ରସ୍ଥା ଵିଜିତେଂଦ୍ରିଯାଃ
—କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ପାଠରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଯଜ୍ଞ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଅଛନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଛନ୍ତି—
ଦେହଭଂଗଂ ସମାପଦ୍ଯ ଧୀମଂତଃ ସଂଗଵର୍ଜିତାଃ
—ସେଉଁ ଧୀର ଏବଂ ଆସକ୍ତିହୀନ ଲୋକମାନେ ଯେତେବେଳେ ଦେହ ଛାଡ଼ନ୍ତି—
ଜନ୍ମାନ୍ତରସହସ୍ରେଷୁ ଯୁଞ୍ଜନ୍ଯୋଗୀ ନ ଚାପ୍ନୁଯାତ୍
—ସେମାନେ ଯେଉଁ ଫଳ ପାଆନ୍ତି, ହଜାର ଜନ୍ମ ଧରି ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରୁଥିବା ଯୋଗୀ ମଧ୍ୟ ତାହା ପାଇପାରେନାହିଁ।
ଏତତ୍ସଂକ୍ଷେପତୋ ଵଚ୍ମି କ୍ଷେତ୍ରସ୍ଯ ମହିମାଦ୍ଭୁତମ୍ ଏତାଦୃଙ୍ନାପରଂ ସ୍ଥାନଂ ପୁନରନ୍ଯତ୍ର ଦୃଶ୍ଯତେ
ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ଅଦ୍ଭୁତ ମହିମା କହୁଁଛି; ଏପରି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନ ଆଉ କେଉଁଠି ମିଳେନାହିଁ।
ଅତ୍ର ଗତ୍ଵା ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଯାତ୍ରା ପୁଣ୍ଯାଭିକାଂକ୍ଷିଭିଃ ।। 2.8.8.
ଯେଉଁମାନେ ପୁଣ୍ୟ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଉତ୍ସାହରେ ଏଠାକୁ ଆସି ଯାତ୍ରା କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରଥମେଽହନି କର୍ତ୍ତଵ୍ଯ ଉପଵାସୋ ଯତାତ୍ମଭିଃ
ପ୍ରଥମ ଦିନରେ ଆତ୍ମ-ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ।
ଉପାଵୃତ୍ତସ୍ତୁ ପାପେଭ୍ଯୋ ଯସ୍ଯ ଵାସୋ ଗୁଣୈଃ ସହ
ଯେଉଁ ଲୋକ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଛାଡ଼ି ଗୁଣ ସହିତ ଏଠାରେ ରହନ୍ତି—
ଉପଵାସଂ ଵିଧାଯାସୌ ଚକ୍ରତୀର୍ଥେ ନରଃ କୃତୀ
—ସେଉଁ ଉପବାସ କରି, ଚକ୍ରତୀର୍ଥରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଲୋକ—
ଵିପ୍ରଂ ସଂପୂଜ୍ଯ ଵିଧିଵତ୍ପଶ୍ଯେଦ୍ଵିଷ୍ଣୁହରିଂ ଵିଭୁମ୍
—ଯଥାବିଧି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ବିଶ୍ନୁ ହରିଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ।
କ୍ଷୌରଂ ଚ କାରଯେତ୍ତତ୍ର ଵ୍ରତୀ ଧର୍ମାଭିଧେ ତତଃ
ସେଠାରେ ବ୍ରତୀ ଲୋକ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ମୁଣ୍ଡନ କରାଇବା ଉଚିତ।
ସ୍ନାତ୍ଵା ସହସ୍ରଧାରାଯାଂ ଶେଷଂ ସଂପୂଜ୍ଯ ଯତ୍ନତଃ
ସହସ୍ରଧାରା ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ଏବଂ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଶେଷଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ତତଶ୍ଚକ୍ରହରିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚୈଵ ସ୍ଵଶକ୍ତିତଃ ମହାଵିଦ୍ଯାସମୀପେ ତୁ ରାତ୍ରୌ ଜାଗରଣଂ ଚରେତ୍
ତାପରେ ଚକ୍ରଧାରୀ ହରିଙ୍କୁ ଦେଖି, ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ରାତିରେ ମହାବିଦ୍ୟାଙ୍କ ନିକଟରେ ଜାଗି ରହିବା ଉଚିତ।