ଇମଂ ସଂପୂଜଯ କ୍ଷିପ୍ରମେତତ୍କୁଣ୍ଡସ୍ଯ ସନ୍ନିଧୌ ଦୁଗ୍ଧେଶ୍ଵରମିତି ଖ୍ଯାତଂ କ୍ଷୀରକୁଣ୍ଡେ ପଵିତ୍ରକମ୍
'ଏହି କୁଣ୍ଡ ପାଖରେ ତୁରନ୍ତ ଏହାଙ୍କୁ ପୂଜା କର। ଏହି କ୍ଷୀରକୁଣ୍ଡରେ ଏହି ପବିତ୍ର ଦୁଗ୍ଧେଶ୍ୱର ନାମରେ ପରିଚିତ।'
ପୂଜଯାମାସ ତଲ୍ଲିଂଗଂ ଦୁଗ୍ଧେଶ୍ଵରମିତି ସ୍ମୃତମ୍
ସେ ଦୁଗ୍ଧେଶ୍ୱର ନାମରେ ପରିଚିତ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କଲେ।
ସୀତଯା ସତ୍କୃତଂ ଯସ୍ମାତ୍ତତ୍କୁଣ୍ଡଂ କ୍ଷୀରସଂଗମମ୍ 2.8.8.
ଯେଉଁ ପୋଖରୀକୁ ସୀତା ମହାନ୍ତି ଦେଇଥିଲେ, ସେହି ପୋଖରୀ ଦୁଧ ମିଶିଥିବା ସ୍ଥାନ ବୋଲି ପରିଚିତ।
ସୀତାକୁଣ୍ଡେ ନରାଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୁଗ୍ଧେଶ୍ଵରଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ସୀତାଙ୍କ ପୋଖରୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ଦୁଗ୍ଧେଶ୍ୱର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ପୁରୁଷମାନେ—
ଅତ୍ର ସ୍ନାନଂ ଜପୋ ହୋମୋ ଦାନଂ ଚାକ୍ଷଯତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଏଠାରେ ସ୍ନାନ, ଜପ, ହୋମ ଓ ଦାନ କରିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।
ଦୁଗ୍ଧେଶ୍ଵରଂ ଚ ସଂପୂଜ୍ଯ ସର୍ଵାନ୍କାମାନଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଦୁଗ୍ଧେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପୂଜା କଲେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।
ଏଵଂ ଯୋ ଵିଧିଵତ୍କୁର୍ଯାଦ୍ଦଯାଧର୍ମଵିଶାରଦଃ
ଏଭଳି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଯିଏ କରେ, ଦୟା ଓ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେ—
ତତ୍ର ପୂର୍ଵଦିଶାଭାଗେ ସୁଗ୍ରୀଵରଚିତଂ ମହତ୍
ଏଠାରେ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା ବଡ଼ ମନ୍ଦିର ଅଛି।
ଯତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଚ ଦତ୍ତ୍ଵା ଚ ରାମଂ ସଂପୂଜ୍ଯ ଯତ୍ନତଃ
ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ଦାନ ଦେଇ, ଯତ୍ନରେ ରାମଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ।
ତତ୍ପ୍ରତ୍ଯଗ୍ଦିଶି ଵୈ ସ୍ଥାନଂ ହନୁମତ୍କୁଣ୍ଡମିତ୍ଯପି
ସେଠାରୁ ବିପରୀତ ଦିଗରେ ଅଛି ହନୁମାନ୍ତ ପୋଖରୀ ନାମକ ସ୍ଥାନ।
ତଯୋଃ ସ୍ନାନେନ ଦାନେନ ରାମସଂପୂଜନେନ ଚ ଇଯଂ ସା ପରମା ମେଧ୍ଯାଽଯୋଧ୍ଯା ଧର୍ମନିଧିଃ ସ୍ମୃତା
ଏହି ଦୁଇଠିରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ରାମଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ଏହି ଅୟୋଧ୍ୟା ପବିତ୍ର ଧର୍ମର ଧନ ଭାବେ ସ୍ମୃତି ହୁଏ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତାସ୍ତୁ ତତଃ ସର୍ଵେ ଵସିଷ୍ଠମୁନିମାଦରାତ୍ କଥଯସ୍ଵ ତପୋରାଶେ କଥାମେତାଂ ସୁଦୁର୍ଲଭାମ୍
ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଆଦର ସହିତ ବସିଷ୍ଠ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ତପସ୍ଯାର ଧନ, ଏହି ଦୁର୍ଲଭ କଥା ଆମକୁ କୁହନ୍ତୁ।'
ଅଯୋଧ୍ଯାଯାଃ ପରଂ ଵିପ୍ର ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କଥଯଂତି ଯତ୍ 2.8.8.
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁ ଅୟୋଧ୍ୟାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମହିମା କୁହାଯାଏ, ତାହା ଆମକୁ କୁହନ୍ତୁ।
ଯଥା ଯାତ୍ରାଂ ଵିଧାସ୍ଯାମଃ କ୍ରମେଣ ଚ ଵିଧାନତଃ
ଆମେ କିପରି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପ୍ରତିକ୍ରମ କରି, ଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ପାରିବୁ?
ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯ
ଏହା ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଇଦଂ ଗୁହ୍ଯତରଂ କ୍ଷେତ୍ରମଯୋଧ୍ଯାଭିଧମୁତ୍ତମମ୍
ଏହି ଅତି ଗୁପ୍ତ କ୍ଷେତ୍ର, ଅୟୋଧ୍ୟା ନାମରେ ପରିଚିତ, ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ।
ଅସ୍ମିନ୍ସିଦ୍ଧାଃ ସଦା ଦେଵା ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଵ୍ରତମାସ୍ଥିତାଃ
ଏଠି ସିଦ୍ଧ ଓ ଦେବତାମାନେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରି, ସଦା ବସିଥାନ୍ତି।
ଅଭ୍ଯସ୍ଯଂତି ପରଂ ଯୋଗଂ ଯୁକ୍ତପ୍ରାଣା ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ
ସେମାନେ ଶ୍ୱାସ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତି।
କମଲୋତ୍ପଲଶୋଭାଢ୍ଯେ ସରୋଭିଃ ସମଲଂକୃତେ
ପଦ୍ମ ଓ ଶାଳୁକ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ସରୋବରମାନେ ଏଠିକୁ ଶୁଭା କରିଛି।
ରୋଚତେ ହି ସଦା ଵାସଃ କ୍ଷେତ୍ରେ ନିତ୍ଯଂ ହରେରିହ
ଏଠି ହରିଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସଦା ବାସ କରିବା ନିତ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଦାୟକ।
ଯଥା ମୋକ୍ଷମିହାଯାଂତି ନାନ୍ଯତ୍ର ହି ତଥା କ୍ଵଚିତ୍ ମହାକ୍ଷେତ୍ରମିଦଂ ଯସ୍ମାଦଯୋଧ୍ଯାଭିଧମୁତ୍ତମମ୍
ଏଠାରେ ଯେପରି ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ସେପରି ଅନ୍ୟ କେଉଁଠିଓ ମିଳେନାହିଁ; କାରଣ, ଏହି ଅଯୋଧ୍ୟା ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳୀ ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ନୈମିଷେ ଚ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ଗଂଗାଦ୍ଵାରେ ଚ ପୁଷ୍କରେ
ନୈମିଷ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାର ଏବଂ ପୁଷ୍କର ମଧ୍ୟରେ—
ଇହ ସଂପ୍ରାପ୍ଯତେ ଯଦ୍ଵତ୍ତତ ଏଵ ଵିଶିଷ୍ଯତେ ସର୍ଵସ୍ମାଦପି ତୀର୍ଥାଗ୍ର୍ଯାଦିଦମେଵ ମହତ୍କୃତମ୍ ।। 2.8.8.
—ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ସେଠି ମିଳେନାହିଁ; ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳୀ ମଧ୍ୟରୁ ଏହିଠାରେ ମିଳୁଥିବା ଫଳ ସବୁଠୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।
ଅଵ୍ଯକ୍ତଲିଂଗୈର୍ମୁନିଭିଃ ସର୍ଵୈଃ ସିଦ୍ଧୈର୍ମହର୍ଷିଭିଃ
ସମସ୍ତ ମୁନି, ସିଦ୍ଧ ଏବଂ ମହାର୍ଷିମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଅଲକ୍ଷଣୀ ରୂପେ ଅଛନ୍ତି—
ତେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ହରିର୍ଯୋଗମୈଶ୍ଵର୍ଯ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
—ସେମାନଙ୍କୁ ହରି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଯୋଗ ଶକ୍ତି ଏବଂ ଆଧିପତ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମା ଦେଵର୍ଷିଭିଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଶ୍ରୀଶ୍ଚ ଵାଯୁର୍ଦିଵାକରଃ
ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବ ଋଷିମାନେ, ଶ୍ରୀ, ବାୟୁ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ—
ଉପାସତେ ମହାତ୍ମାନଃ ସର୍ଵତ୍ର ହରିମାଦରାତ୍ ଅନନ୍ଯମନସୋ ଭୂତ୍ଵା ସର୍ଵଦୋପାସତେ ହରିମ୍
—ଏହି ମହାନ୍ ଆତ୍ମାମାନେ ସବୁଠି ଭକ୍ତି ସହିତ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି; ଏକାଗ୍ର ହୃଦୟରେ ସେମାନେ ସଦା ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।
ଵିଷଯାସକ୍ତଚିତ୍ତୋଽପି ତ୍ଯକ୍ତଧର୍ମରତିର୍ନରଃ
ଯେଉଁ ଲୋକର ମନ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରେ ଆସକ୍ତ ଏବଂ ଧର୍ମରେ ଆନନ୍ଦ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି—
ଯେ ପୁନର୍ନିଗମାଧୀନାଃ ସତ୍ରସ୍ଥା ଵିଜିତେଂଦ୍ରିଯାଃ
—କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ପାଠରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଯଜ୍ଞ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଅଛନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଛନ୍ତି—
ଦେହଭଂଗଂ ସମାପଦ୍ଯ ଧୀମଂତଃ ସଂଗଵର୍ଜିତାଃ
—ସେଉଁ ଧୀର ଏବଂ ଆସକ୍ତିହୀନ ଲୋକମାନେ ଯେତେବେଳେ ଦେହ ଛାଡ଼ନ୍ତି—