ଆଶ୍ଵିନେ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷସ୍ଯ ନଵରାତ୍ରିଷୁ ସୁଵ୍ରତ
ହେ ସୁବ୍ରତ, ଆଶ୍ୱିନ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ନବରାତ୍ରି ଦିନଗୁଡ଼ିକରେ—
ଯଦା ପୂର୍ଵଂ ଵିନିର୍ଜିତ୍ଯ ରାଵଣଂ ଲୋକରାଵଣମ୍
ଯେଉଁବେଳେ ପୂର୍ବରୁ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଭୟଦାୟକ ରାବଣଙ୍କୁ ଜୟ କରାଯାଇଥିଲା,
ଯତ୍ର ଗତ୍ଵା ପଦା ଵୀରୋ ଭରତୋ ରାମକାଂକ୍ଷଯା 2.8.8.
ଯେଉଁଠାରେ ଶୂରବୀର ଭରତ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ପଦେ ପଦେ ଚାଲିଗଲେ,
ତତ୍ରାଗମତ୍ସୁରଗଵୀ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତା ସ୍ରଵତ୍ସ୍ତନୀ
ସେଠାରେ ଦେବଗାଈ ଦେଖାଦେଲା, ଯାହାର ଅସ୍ତନ ଦୁଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
ତଦ୍ଭୂମିପତିତଂ ଦୁଗ୍ଧଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାନରରାକ୍ଷସାଃ
ସେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦୁଧକୁ ଦେଖି ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ—
କିମେତଦିତି ରାଜେଂଦ୍ର ତାନୁଵାଚ ରଘୂଦ୍ଵହଃ
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, 'ଏହା କଣ?' ବୋଲି ପଚାରିଲେ। ତାପରେ ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତାସ୍ତୁ ତତଃ ସର୍ଵେ ଵସିଷ୍ଠପ୍ରମୁଖେ ସ୍ଥିତାଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି ସେଠି ଥିବା ସମସ୍ତେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଉଭୟେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଵସିଷ୍ଠୋଽପି କ୍ଷଣଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ତମୁଵାଚ ନିରାକୁଲମ୍
ବସିଷ୍ଠ ଅଳ୍ପ ସମୟ ଧ୍ୟାନ କରି ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ ଶୃଣୁ ରାମ ମହାବାହୋ କାମଧେନୁରିଯଂ ଶୁଭା
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ: 'ହେ ମହାବାହୁ ରାମ, ଏହା କାମଧେନୁ ନାମକ ଶୁଭ ଗାଈ।'
ଦୁଗ୍ଧମଧ୍ଯେ ସମୁଦ୍ଭୂତୋ ରୁଦ୍ରସ୍ତ୍ଵାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମାଗତଃ
'ଏହି ଦୁଧ ମଧ୍ୟରୁ ନିଜେ ରୁଦ୍ର ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।'
ଇମଂ ସଂପୂଜଯ କ୍ଷିପ୍ରମେତତ୍କୁଣ୍ଡସ୍ଯ ସନ୍ନିଧୌ ଦୁଗ୍ଧେଶ୍ଵରମିତି ଖ୍ଯାତଂ କ୍ଷୀରକୁଣ୍ଡେ ପଵିତ୍ରକମ୍
'ଏହି କୁଣ୍ଡ ପାଖରେ ତୁରନ୍ତ ଏହାଙ୍କୁ ପୂଜା କର। ଏହି କ୍ଷୀରକୁଣ୍ଡରେ ଏହି ପବିତ୍ର ଦୁଗ୍ଧେଶ୍ୱର ନାମରେ ପରିଚିତ।'
ପୂଜଯାମାସ ତଲ୍ଲିଂଗଂ ଦୁଗ୍ଧେଶ୍ଵରମିତି ସ୍ମୃତମ୍
ସେ ଦୁଗ୍ଧେଶ୍ୱର ନାମରେ ପରିଚିତ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କଲେ।
ସୀତଯା ସତ୍କୃତଂ ଯସ୍ମାତ୍ତତ୍କୁଣ୍ଡଂ କ୍ଷୀରସଂଗମମ୍ 2.8.8.
ଯେଉଁ ପୋଖରୀକୁ ସୀତା ମହାନ୍ତି ଦେଇଥିଲେ, ସେହି ପୋଖରୀ ଦୁଧ ମିଶିଥିବା ସ୍ଥାନ ବୋଲି ପରିଚିତ।
ସୀତାକୁଣ୍ଡେ ନରାଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୁଗ୍ଧେଶ୍ଵରଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ସୀତାଙ୍କ ପୋଖରୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ଦୁଗ୍ଧେଶ୍ୱର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ପୁରୁଷମାନେ—
ଅତ୍ର ସ୍ନାନଂ ଜପୋ ହୋମୋ ଦାନଂ ଚାକ୍ଷଯତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଏଠାରେ ସ୍ନାନ, ଜପ, ହୋମ ଓ ଦାନ କରିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।
ଦୁଗ୍ଧେଶ୍ଵରଂ ଚ ସଂପୂଜ୍ଯ ସର୍ଵାନ୍କାମାନଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଦୁଗ୍ଧେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପୂଜା କଲେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।
ଏଵଂ ଯୋ ଵିଧିଵତ୍କୁର୍ଯାଦ୍ଦଯାଧର୍ମଵିଶାରଦଃ
ଏଭଳି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଯିଏ କରେ, ଦୟା ଓ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେ—
ତତ୍ର ପୂର୍ଵଦିଶାଭାଗେ ସୁଗ୍ରୀଵରଚିତଂ ମହତ୍
ଏଠାରେ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା ବଡ଼ ମନ୍ଦିର ଅଛି।
ଯତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଚ ଦତ୍ତ୍ଵା ଚ ରାମଂ ସଂପୂଜ୍ଯ ଯତ୍ନତଃ
ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ଦାନ ଦେଇ, ଯତ୍ନରେ ରାମଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ।
ତତ୍ପ୍ରତ୍ଯଗ୍ଦିଶି ଵୈ ସ୍ଥାନଂ ହନୁମତ୍କୁଣ୍ଡମିତ୍ଯପି
ସେଠାରୁ ବିପରୀତ ଦିଗରେ ଅଛି ହନୁମାନ୍ତ ପୋଖରୀ ନାମକ ସ୍ଥାନ।
ତଯୋଃ ସ୍ନାନେନ ଦାନେନ ରାମସଂପୂଜନେନ ଚ ଇଯଂ ସା ପରମା ମେଧ୍ଯାଽଯୋଧ୍ଯା ଧର୍ମନିଧିଃ ସ୍ମୃତା
ଏହି ଦୁଇଠିରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ରାମଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ଏହି ଅୟୋଧ୍ୟା ପବିତ୍ର ଧର୍ମର ଧନ ଭାବେ ସ୍ମୃତି ହୁଏ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତାସ୍ତୁ ତତଃ ସର୍ଵେ ଵସିଷ୍ଠମୁନିମାଦରାତ୍ କଥଯସ୍ଵ ତପୋରାଶେ କଥାମେତାଂ ସୁଦୁର୍ଲଭାମ୍
ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଆଦର ସହିତ ବସିଷ୍ଠ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ତପସ୍ଯାର ଧନ, ଏହି ଦୁର୍ଲଭ କଥା ଆମକୁ କୁହନ୍ତୁ।'
ଅଯୋଧ୍ଯାଯାଃ ପରଂ ଵିପ୍ର ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କଥଯଂତି ଯତ୍ 2.8.8.
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁ ଅୟୋଧ୍ୟାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମହିମା କୁହାଯାଏ, ତାହା ଆମକୁ କୁହନ୍ତୁ।
ଯଥା ଯାତ୍ରାଂ ଵିଧାସ୍ଯାମଃ କ୍ରମେଣ ଚ ଵିଧାନତଃ
ଆମେ କିପରି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପ୍ରତିକ୍ରମ କରି, ଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ପାରିବୁ?
ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯ
ଏହା ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଇଦଂ ଗୁହ୍ଯତରଂ କ୍ଷେତ୍ରମଯୋଧ୍ଯାଭିଧମୁତ୍ତମମ୍
ଏହି ଅତି ଗୁପ୍ତ କ୍ଷେତ୍ର, ଅୟୋଧ୍ୟା ନାମରେ ପରିଚିତ, ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ।
ଅସ୍ମିନ୍ସିଦ୍ଧାଃ ସଦା ଦେଵା ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଵ୍ରତମାସ୍ଥିତାଃ
ଏଠି ସିଦ୍ଧ ଓ ଦେବତାମାନେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରି, ସଦା ବସିଥାନ୍ତି।
ଅଭ୍ଯସ୍ଯଂତି ପରଂ ଯୋଗଂ ଯୁକ୍ତପ୍ରାଣା ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ
ସେମାନେ ଶ୍ୱାସ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତି।
କମଲୋତ୍ପଲଶୋଭାଢ୍ଯେ ସରୋଭିଃ ସମଲଂକୃତେ
ପଦ୍ମ ଓ ଶାଳୁକ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ସରୋବରମାନେ ଏଠିକୁ ଶୁଭା କରିଛି।
ରୋଚତେ ହି ସଦା ଵାସଃ କ୍ଷେତ୍ରେ ନିତ୍ଯଂ ହରେରିହ
ଏଠି ହରିଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସଦା ବାସ କରିବା ନିତ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଦାୟକ।