କୃତାସ୍ତାଭିଶ୍ଚ ପୁଣ୍ଯାଭିର୍ନଭସ୍ଯସ୍ଯାସିତେତରେ
ସେଠି, ସେଇ ଧର୍ମିକ ମହିଳାମାନେ ନଭସ୍ୟ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ପୂଜା କରିଥିଲେ।
ଉପୋଷ୍ଯ ଚୈକରାତ୍ରଂ ତୁ ଜାଗରଂ ଚୈଵ ଯୋଗତଃ
ଏକ ରାତି ଉପବାସ ରହି, ଧ୍ୟାନରେ ଜାଗି ରହିଥିଲେ।
ଭର୍ତୃକୋପପରିଭ୍ରଷ୍ଟାଃ ସଦ୍ଯଃ ପ୍ରାପ୍ତା ଗୃହାଶ୍ରମମ୍
ପତିଙ୍କ ରୋଷରେ ତ୍ୟାଗିତା ହୋଇଥିବା ସେମାନେ, ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଘର ଜୀବନ ପୁନର୍ବାସ୍ତବ କଲେ।
ତଦାପ୍ରଭୃତି ଲୋକେସ୍ମିନ୍ପଂଚମୀ ଋଷିସଂଜ୍ଞିତା
ସେଇ ସମୟରୁ ଏଠି ଲୋକମାନେ ପଞ୍ଚମୀକୁ ଋଷି ପଞ୍ଚମୀ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
ନୀଵାରାହାରକଂ କୃତ୍ଵା ଶୁଚୀଭୂଯ ସମାହିତାଃ ଦୁର୍ଭଗତ୍ଵଂ ଚ ନାରୀଣାଂ ନ ଵିଯୋଗଶ୍ଚ ମାତୃଭିଃ
ନିବାର ଚାଉଳ ଖାଇ, ପବିତ୍ର ହୋଇ, ଏକାଗ୍ର ହେଲେ, ନାରୀମାନେ କେବେ ଦୁଃଖ ଭୋଗିବେ ନାହିଁ, ମାଆଁମାନେ ଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବେ ନାହିଁ।
ପୁତ୍ରତୋ ଧନତୋ ଵାପି କଦାଚିତ୍ସଂଭଵିଷ୍ଯତି
ପୁଅ ବା ଧନ ଠାରୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ବିଚ୍ଛେଦ ହେବ ନାହିଁ।
ଅଵଂତ୍ଯାମୀଦୃଶଂ ତୀର୍ଥଂ ଵର୍ତତେ ଭୁଵି ସତ୍ତମ 5.1.59.
ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ଅବନ୍ତୀ ରେ ଏପରି ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି।
ଅସ୍ମିଂସ୍ତୀର୍ଥେ ନରଃ କଶ୍ଚିନ୍ମହା ଦାନାନି ଚେଚ୍ଚରେତ୍
ଏହି ତୀର୍ଥରେ ଯଦି କେହି ବ୍ୟକ୍ତି ବଡ଼ ଦାନ କରେ,
ଯୋ ଵୈ ନିଯମଵାନ୍ଭୂତ୍ଵା କଥାମେତାଂ ଶୃଣୋତି ଵା
କିମ୍ବା ଯିଏ ନିୟମ ରେଖି ଏହି କଥା ଶୁଣେ,
ଇତି ଶ୍ରୀସ୍କାଂଦେ ମହାପୁରାଣ ଏକାଶୀତିସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ପଂଚମ ଆଵଂତ୍ଯଖଣ୍ଡେଽଵନ୍ତୀକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଗଯାତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯ ଵର୍ଣନଂନାମୈକୋନଷଷ୍ଟିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଏକାଶୀ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଥିବା ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ପୁରାଣର ପଞ୍ଚମ ଅବନ୍ତୀଖଣ୍ଡରେ ଅବନ୍ତୀ କ୍ଷେତ୍ରର ମହିମା ଓ ଗୟା ତୀର୍ଥର ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନା ନାମକ ଉଣଷଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ପୁରୁଷୋତ୍ତମଂ ପରଂ ତୀର୍ଥଂ ତ୍ଵଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପୁରାନଘ ଏତତ୍ତୁ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତ୍ଵତ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂ ଵର
ହେ ପାପହୀନ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ନାମକ ପ୍ରାଚୀନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ ତୁମେ କହିଥିଲ, ମୁଁ ଏହା ବିଷୟରେ ତୁମ ପାଖରୁ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି, ହେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଶୃଣୁଷ୍ଵ ଭୋ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥାଂ ପାପହରାଂ ପରାମ୍
ହେ ଦ୍ବିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥାଟିକି ଶୁଣ।
ଯସ୍ଯାଃ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ମହାପାପକ୍ଷଯୋ ଭଵେତ୍
ଏହି କଥା କେବଳ ଶୁଣିଲେ ବଡ଼ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ସମାସୀନୋ ରମାନାଥଃ ପାର୍ଷଦୈଃ ସନକାଦିଭିଃ
ରମାନାଥ ତାଙ୍କ ପାର୍ଷଦମାନେ, ସନକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ ବସିଥିଲେ।
ଋଦିସିଦ୍ଧିଗୁଣୋପେତୈସ୍ତତ୍ତ୍ଵୈସ୍ତୈର୍ମହଦାଦିଭିଃ
ସେହି ସଙ୍ଗୀମାନେ ଋଷିଙ୍କ ଗୁଣ ଓ ସିଦ୍ଧି ସହିତ, ମହତ୍ତ୍ୱ ଆଦି ତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲେ।
କିନ୍ନରୋଦ୍ଗାନସନ୍ମାନୈର୍ନୃତ୍ଯଦ୍ଭିରପ୍ସରୋଗଣୈଃ
କିନ୍ନରମାନେ ଗୀତ ଗାଇ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କରି ସମ୍ମାନ ଦେଉଥିଲେ।
କଲ୍ପଦ୍ରୁମକୃତଚ୍ଛାଯ ଆସୀନୋ ହି ମୁରୁଦ୍ଵିଷଃ
ମୁର ଶତ୍ରୁ ଏଇ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃକ୍ଷର ଛାୟା ତଳେ ବସିଥିଲେ।
ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ପରା ଭାଷା ହ୍ଯପୃଚ୍ଛତ୍କମଲାପତିମ୍
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସର୍ବୋତ୍ତମ କଥା କମଳାପତିଙ୍କୁ ପଚାରାଯାଇଥିଲା।
ସର୍ଵଜ୍ଞୋସି ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଵାଚ୍ଯତାଂ ଯଦି ରୋଚତେ
ତୁମେ ସବୁଜାଣି, ବଡ଼ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍; ଯଦି ଚାହଁ, ଏହା କହ।
ତଥାପି ଵିଧିନା ପ୍ରାପ୍ତଂ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଚାକ୍ଷଯଂ ଭଵେତ୍ ।। 5.1.60.
ତଥାପି ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଲାଭ ହୁଏ, ସେସବୁ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।
ଦେଶେ କାଲେ ପର୍ଵଣି ଚ ତୀର୍ଥେ ଚାଯତନେ ପଦେ
ଦେଶ, ସମୟ, ପର୍ବ, ତୀର୍ଥ, ମନ୍ଦିର କିମ୍ବା ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳୀରେ,
ପୂର୍ଣମାସ୍ଯାମମାଵାସ୍ଯାଂ ସଂକ୍ରାଂତୌ ଗ୍ରହଣେ ତଥା
ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, ଅମାବାସ୍ୟା, ସଂକ୍ରାନ୍ତି କିମ୍ବା ଗ୍ରହଣ ବେଳେ,
ଗଂଗାଯାଂ ଭାସ୍କରକ୍ଷେତ୍ରେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ଚ ପୁଷ୍କରେ
ଗଙ୍ଗା, ସୂର୍ଯ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର କିମ୍ବା ପୁଷ୍କରରେ,
ଅଵଂତ୍ଯାଂ ଚ ହୁତଂ ଦତ୍ତଂ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଚାକ୍ଷଯଂ ଭଵେତ୍
ଏବଂ ଅବନ୍ତୀରେ ଯାହା କି ହୋମ କିମ୍ବା ଦାନ ହୁଏ, ସେସବୁ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।
କୁଚୈଲୋ ଦୁର୍ଭଗୋ ମୂର୍ଖୋ ଜଡୋ ରୋଗସମନ୍ଵିତଃ
ଚିରା ଛିନ୍ଦି ପିନ୍ଧିଥିବା, ଅଭାଗା, ଅଜ୍ଞାନୀ, ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ଓ ରୋଗରେ ପୀଡିତ ଥିବା—
କେ ଯୋଗାଃ ସୁକୃତାନାଂ ଚ କର୍ତଵ୍ଯାଶ୍ଚ ଵିଶେଷତଃ
ସୁକୃତି ଲୋକମାନେ କେଉଁ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ? ବିଶେଷ କରି କଣ କରିବା ଦରକାର?
ମଲମାସେ ସମାଯାତେ ଯେ ନରା ଵ୍ରତଵର୍ଜିତାଃ
ଅଶୁଭ ମାସ ଆସିଲେ, ଯେଉଁ ଲୋକେ ବ୍ରତ ଓ ନିୟମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି ନାହିଁ—
କଦା କାଲେ ସମାଯାତି ଏତନ୍ନୋ ଵଦ ଵିସ୍ତରାତ୍
ସେଇ ସମୟ କେବେ ଆସେ? ଏହାକୁ ମୋତେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କୁହ।
ଦେଵତାପିତୃକାର୍ଯାଣି ଵିଧିନା ହି ମଲିମ୍ଲୁଚେ
ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଅଶୁଭ ମାସରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କରିବା ଉଚିତ।
କ୍ଷୌରଂ ମୌଂଜୀ ଵିଵାହଶ୍ଚ ଵ୍ରତୋପଵାସକଂ ତଥା 5.1.60.
ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡାଇବା, ମଞ୍ଜି ଧାରଣ, ବିବାହ, ବ୍ରତ ଓ ଉପବାସ ଏହିମାନେ—