ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା ଲୋକାଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଯୋଗଃ ପରଂତପ
ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରହିଛି, ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଯୋଗ ଅଛି, ହେ ଶତ୍ରୁଦଳନ।
ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯରତୋ ଦାଂତୋ ନ କ୍ରୋଧୀ ନ ଚ ମତ୍ସରୀ
ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟରେ ରତ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ, କ୍ରୋଧ ଓ ଇର୍ଷ୍ୟା ନାହିଁ—
ଏଵଂ ଯଃ କୁରୁତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ତୀର୍ଥେ ଚୈଵ ଵିଶେଷତଃ
ଏପରି ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ବିଶେଷକରି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ,
ଵୃଦ୍ଧିଶ୍ରାଦ୍ଧେ ତଥା ପ୍ରୋକ୍ତା ମହାଲଯେ ଶତାଧିକା
ଏହିପରି ଉପକାର ବୃଦ୍ଧି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ମହାଳୟରେ ହୁଏ, ଏଠାରେ ଶତଗୁଣ ଅଧିକ ଫଳ ମିଳେ।
ପ୍ରଯାଗାଦ୍ଦଶଗୁଣା ତୃପ୍ତିଃ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ଚ ସତ୍ତମ
ପ୍ରୟାଗରେ ଦଶଗୁଣ ଅଧିକ ତୃପ୍ତି ମିଳେ; କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ହୁଏ, ହେ ଉତ୍ତମ।
ତତୋ ଦଶାଧିକା ଵ୍ଯାସ ମହାକାଲଵନେ ଶୁଭେ
ତାପରେ, ହେ ବ୍ୟାସ, ଶୁଭ ମହାକାଳବନରେ ଏହା ଆଉ ଦଶଗୁଣ ଅଧିକ ହୁଏ।
ଯେଷାଂ ନିରଯମାପନ୍ନାଃ ପିତରୋ ଜନ୍ମଜନ୍ମନି
ଯେଉଁମାନଙ୍କର ପିତୃମାନେ ପ୍ରତିଜନ୍ମରେ ନରକକୁ ଗଲେ,
ସକୃତ୍ସ୍ମରଣମାତ୍ରେଣ ପିତୄଣା ଦତ୍ତମକ୍ଷଯମ୍
କେବଳ ଏକଥର ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ, ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।
ଗର୍ଭପାତେ ମୃତା ଯେ ଚ ନାମଗୋତ୍ରଚ୍ଯୁତାସ୍ତଥା 5.1.58.
ଯେଉଁମାନେ ଗର୍ଭପାତରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ନାମ ଓ ଗୋତ୍ର ହରାଇଛନ୍ତି,
ତେଷାମୁଦ୍ଧରଣାର୍ଥାଯ ତତ୍ର ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଵିଧୀଯତାମ୍
ସେମାନଙ୍କର ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ, ସେଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।
ଦଷ୍ଟ୍ରିଭିର୍ଵ୍ଯଂଗତୋ ଵାପି ଦୌର୍ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯେ ମୃତାଶ୍ଚ ଯେ
ଯେଉଁମାନେ ରୋଗରେ ଅଙ୍ଗଭଙ୍ଗ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି କିମ୍ବା ଦୁଃଖରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଛି, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଅଯୋଗ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି,
ଅଗ୍ନିଦଗ୍ଧାଶ୍ଚ ଯେ ଜୀଵା ନାଗ୍ନିଦଗ୍ଧାସ୍ତଥା ପରେ
ଯେଉଁ ଜୀବମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିନାହାନ୍ତି।
ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଧାତେନ ଯେ କେଚିନ୍ମୁଦ୍ଗରାଭିହତାଃ ପରେ
ଯେଉଁମାନେ ବିଜୁଳି ବା ଲାଠିରେ ଆଘାତ ପାଇ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଏପରି ଭାବେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି—
ରୌରଵେ ଚାଂଧତାମିସ୍ରେ କାଲସୂତ୍ରେ ଚ ଯେ ଗତାଃ
ଯେଉଁମାନେ ରୌରବ, ଅନ୍ଧତମିସ୍ର ଓ କାଳସୂତ୍ର ନରକକୁ ଗଲେ—
ଅସିପତ୍ରଵନେ ଘୋରେ କୁଂଭୀପାକେ ଚ ଯେ ଗତାଃ ତେଷାମୁଦ୍ଧରଣାର୍ଥାଯ ଅତ୍ର ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଵିଧୀଯତେ
ଯେଉଁମାନେ ଭୟଙ୍କର ଅସିପତ୍ରବନ ଓ କୁମ୍ଭୀପାକ ନରକକୁ ଗଲେ, ସେମାନଙ୍କର ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଏଠାରେ ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଏ।
ଉଦକେଷୁ ମୃତା ଯେ ଚ ନାରୀସୂତୀମୃତାସ୍ତଥା
ଯେଉଁମାନେ ପାଣିରେ ଡୁବି ମରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁ ଜନନୀମାନେ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି—
ଅଶ୍ଵସୂକୂରକୃମିଦଂଷ୍ଟ୍ରିଶ୍ଵଶୃଂଗିଶକଟାହତାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଘୋଡ଼ା, ଶୁଅଁ, କୀଟ, ବିଷାଳ ପଶୁ, ଶିଙ୍ଗଧାରୀ ପଶୁ ବା ଗାଡ଼ିରେ ଆଘାତ ପାଇ ମରିଛନ୍ତି—
ଭଗ୍ନଦଂଷ୍ଟ୍ରାଶ୍ଚ ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରୈର୍ଵ୍ଯାଘ୍ରାହିଗଜଭୂମିପୈଃ ତେଷାମୁଦ୍ଧରଣାର୍ଥାଯ ଅତ୍ର ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଵିଧୀଯତେ
ଯେଉଁମାନେ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର, ବାଘ, ସାପ, ହାତୀ କିମ୍ବା ଭୂମିରେ ବସୁଥିବା ପଶୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦାନ୍ତ ଭାଙ୍ଗି ମରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଏଠାରେ ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଏ।
ଅଷ୍ଟଶଲ୍ଯୈର୍ମୃତା ଯେ ଚ ଶୌଚାଚାରଵିଵର୍ଜିତାଃ ତେଷାମୁଦ୍ଧରଣାର୍ଥାଯ ଅତ୍ର ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଵିଧୀଯତେ ।। 5.1.58.
ଯେଉଁମାନେ ଆଠ ପ୍ରକାର ଶଳ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଶୌଚ ଓ ଆଚରଣରେ ଅପବିତ୍ର ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଏଠାରେ ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଏ।
ଶାକିନ୍ଯାଦି ଗ୍ରହଗ୍ରସ୍ତଜଲମଧ୍ଯେ ଚ ଯେ ମୃତାଃ ତେଷାମୁଦ୍ଧରଣାର୍ଥାଯ ଅତ୍ର ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଵିଧୀଯତେ
ଯେଉଁମାନେ ଶାକିନୀ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ ଦୂଷ୍ଟ ଶକ୍ତିରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ବା ପାଣିରେ ମରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଏଠାରେ ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଏ।
ଜନ୍ମାଂତରସହସ୍ରାଣି ଭ୍ରମଂତି ସ୍ଵେନ କର୍ମଣା
ସେମାନେ ନିଜ କର୍ମଫଳ ଅନୁଯାୟୀ ହଜାର ହଜାର ଜନ୍ମ ଧରି ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି।
ଯେଽନ୍ଯଜନ୍ମନ୍ଯବାଂଧଵା ଯେଽନ୍ଯଜନ୍ମନି ବାଂଧଵାଃ ତେଷାମୁଦ୍ଧରଣାର୍ଥାଯ ଅତ୍ର ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଵିଧୀଯତେ
ଏହି ଜନ୍ମରେ ଯାହାଙ୍କର ଆପଣା ବାନ୍ଧବ ନଥିଲେ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ଯାହାଙ୍କର ବାନ୍ଧବ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଏଠାରେ ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଏ।
ପିତୃଵଂଶେ ମୃତା ଯେ ଚ ମାତୃଵଂଶେ ତଥୈଵ ଚ ତେଷାମୁଦ୍ଧରଣାର୍ଥାଯ ଅତ୍ର ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଵିଧୀଯତେ
ଯେଉଁମାନେ ପିତୃବଂଶରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ମାତୃବଂଶରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଏଠାରେ ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଏ।
ଯେ ମେ କୁଲେ ଲୁପ୍ତର୍ପିଡାଃ ପୁତ୍ରଦାରାଦିଵର୍ଜିତାଃ
ମୋ ପରିବାରରେ ଯେଉଁମାନେ ପିଣ୍ଡଦାନରୁ ବଞ୍ଚିତ, ପୁଅ, ଜଣାଣୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟ ବିହୀନ—
ପଂଗୁକୁବ୍ଜା ଵିରୂପାଶ୍ଚ ଆମଗର୍ଭାଶ୍ଚ ଯେ ମୃତାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଅଙ୍ଗଭଙ୍ଗ, କୁବ୍ଜ, ବିକଳାଙ୍ଗ ବା ଗର୍ଭରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି—
ଆବ୍ରହ୍ମଭୁଵନାଦ୍ଯେ ଚ ଅନ୍ଯୈର୍ଦୁର୍ମରଣୈର୍ମୃତାଃ
ବ୍ରହ୍ମାର ଲୋକରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଅନ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁମାନେ ମରିଛନ୍ତି—
ତୃଷାର୍ତାଃ କ୍ଷୁଧିତାଶ୍ଚୈଵ ହାପିତାଶ୍ଚୈଵ ଯେ ମୃତାଃ ତେଷାମୁଦ୍ଧରଣାର୍ଥାଯ ଅତ୍ର ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଵିଧୀଯତେ
ଯେଉଁମାନେ ତରସା, ଭୁଖା ବା ବଞ୍ଚିତ ଅବସ୍ଥାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଏଠାରେ ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଏ।
ଏଵଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଵିଧିଂ ଵ୍ଯାସ ତସ୍ମିଂସ୍ତୀର୍ଥେ ସମାଚରେତ୍ ଗଯାଯାଂ ଚ ସମାସାଦ୍ଯ ସୁରା ଇଂଦ୍ରପୁରୋଗମାଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବିଧିକୁ, ହେ ୱ୍ୟାସ, ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ କରିବା ଉଚିତ। ଗୟାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଥିଲେ।
ପୁନର୍ଯୋଗବଲଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସ୍ଵାଧିକାରଂ ଯଯୁଃ ପୁରା
ପୁଣିଥରେ ଯୋଗଶକ୍ତି ପାଇ, ସେମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଅଧିକାର ଥିଲା, ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଏଵଂ ଵ୍ଯାସ ଗଯାତୀର୍ଥଂ କୁମୁଦ୍ଵତ୍ଯାଂ ସୁନିଶ୍ଚିତ ମ୍
ଏଭଳି, ହେ ୱ୍ୟାସ, କୁମୁଦ୍ବତୀ ନଦୀରେ ଥିବା ଗୟା ତୀର୍ଥ ସ୍ଥିର ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।