ପୁଷ୍କରାଣି ଚ ସର୍ଵାଣି ଗଯାତୀର୍ଥମନୁତ୍ତମମ୍
ସମସ୍ତ ପୁଷ୍କରିଣୀ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୟାତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ—
ଖ୍ଯାତଂ ସଂଗମଜଂ ତୀର୍ଥଂ ଶନେର୍ଜନ୍ମକଥାଂ ଶୁଭାମ୍
ସଂଗମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ଶନିଙ୍କ ଜନ୍ମର ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା ବିଷୟରେ—
ପୁରୁଷୋତ୍ତମମହିମାନଂ କାଲେ କେନ କଥଂ ଭଵେତ୍
ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କର ମହିମା କେଉଁବେଳେ, କେଉଁ ଲୋକ ଦ୍ୱାରା, କିପରି ପ୍ରକାଶ ପାଏ?
ଯସ୍ମିନ୍କାଲେ ଯଦା ଜାତା ମହାକାଲଵନେ ଶୁଭେ
କେଉଁ ସମୟରେ, କେଉଁ ଦିନେ, ମହାକାଳବନରେ ଏହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା?
ନାସ୍ତି ଵତ୍ସ ମହୀପୃଷ୍ଠେ ଶିପ୍ରାଯାଃ ସଦୃଶୀ ନଦୀ
ହେ ପ୍ରିୟ, ପୃଥିବୀରେ ଶିପ୍ରା ନଦୀ ସମାନ କୌଣସି ନଦୀ ନାହିଁ।
ଵୈକୁଣ୍ଠେ ଜାଯତେ ଶିପ୍ରା ଜ୍ଵରଘ୍ନୀ ଚ ସୁରାଲଯେ
ଶିପ୍ରା ନଦୀ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିବାସରେ ଜ୍ୱର ନାଶକ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ।
ଵାରାହକଲ୍ପେ ଵୈ ପ୍ରୋକ୍ତା ଵିଷ୍ଣୁଦେହେତି ନାମତଃ 5.1.49.
ବାରାହ କଳ୍ପରେ ଏହାକୁ 'ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେହ' ନାମରେ ଡାକାଯାଏ ।
ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ଶିପ୍ରାଯାଃ ସମାସେନ କଥାଂ ଶୁଭାମ୍
ତୁମେ ଶିପ୍ରାର ଶୁଭ କଥାଟିକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବା ଉଚିତ ।
ମହାଦେଵୋ ଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ସର୍ଵତଃ
ମହାଦେବ, ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପି ଅଛନ୍ତି ।
ଅପ୍ରାପ୍ତଭିକ୍ଷୋ ଭିକ୍ଷାର୍ଥୀ ଵୈକୁଣ୍ଠମଗମଦ୍ଵିଭୁଃ
ଭିକ୍ଷା ପାଇଁ ଚାହିଁ, କିନ୍ତୁ ମିଳିନଥିବା ବେଳେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶ୍ରୀମାନ୍ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଗଲେ ।
ଲୋକନିଂଦାପରଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ କ୍ଷୁଧିତୋ ବହୁଵାସରୈଃ
ସେ ଜଗତକୁ ଅବହେଳା କରି, କ୍ରୋଧିତ ଓ ଦୀର୍ଘଦିନ ଖାଇନଥିବା ଦୁଃଖରେ ଅଛି ।
କପାଲଂ ଚ କରେ କୃତ୍ଵା ଇତ୍ଯୁ ଵାଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
କପାଳଟିକୁ ହାତରେ ଧରି, ସେ ବାରମ୍ବାର କହିଲେ ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା କରମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ତର୍ଜନ୍ଯଗୁଂଲିମାଦଧତ୍
ଏଭଳି କହି, ସେ ହାତ ଉଠାଇ, ତାହାରେ ତର୍ଜନୀ ଆଙ୍ଗୁଠି ରଖିଲେ ।
ତଦାଂଗୁଲିସମୁଦ୍ଭୂତଂ ବହୁ ସୁସ୍ରାଵଶୋଣିତମ୍
ତାହା ପରେ, ତର୍ଜନୀ ଆଙ୍ଗୁଠିରୁ ବହୁ ରକ୍ତ ଝରିବା ଆରମ୍ଭ ହେଲା ।
ତଦା ଉଦ୍ଵେଲିତା ସା ଵୈ ଧାରା ଜାତା ସମଂ ତତଃ
ସେ ସମୟରେ, ଏହି ଧାରା ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ, ସେଠାରୁ ଏକାଠି ଝରିଲା ।
ଵୈକୁଂଠେ ଚାଭଵତ୍ସଦ୍ଯୋ ନଦୀ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯପାଵନୀ
ବୈକୁଣ୍ଠରେ, ସେଠାରେ ଏକ ନଦୀ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଯାହା ତିନି ଲୋକକୁ ପବିତ୍ର କରେ ।
ଜ୍ଵରଘ୍ନୀ ଚ ଯଥା ପ୍ରୋକ୍ତା ତଥା ଵ୍ଯାସ ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍ 5.1.49.
ଯେପରି ଏହା ଜ୍ୱର ନଷ୍ଟ କରେ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି, ତେଣୁ ମୁଁ ବ୍ୟାସ ଏହାକୁ ଘୋଷଣା କରୁଛି ।
ଯୋଧଯାମାସ ଦୈତ୍ଯେଂଦ୍ରୋ ହ୍ଯନିରୁଦ୍ଧପ୍ର ହେଲନଃ
ଦେତ୍ୟମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା, ଅନିରୋଧ ଭାବରେ ଉପହାସ କରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ ।
ତସ୍ମାତ୍କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵାସୁଦେଵଶ୍ଚକ୍ରମାଦାଯ ସତ୍ଵରଃ
ତାପରେ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ବାସୁଦେବ ତୁରନ୍ତ ଚକ୍ର ଉଠାଇଲେ ।
ସ ତଦା ଭଗ୍ନସଂକଲ୍ପଶ୍ଛିନ୍ନଦୋଶ୍ଚ ଵ୍ରଣାର୍ଦିତଃ
ସେ ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ଭଙ୍ଗ ହେଲା, ଦୋଷ କାଟିଦିଆଗଲା, ଏବଂ ଘାଉରେ ପୀଡିତ ହେଲେ ।
ତଦାଗତଂ ମହାଦୈତ୍ଯଂ ସମୀପେ ଭଯଵିହ୍ଵଲମ୍
ସେ ମହାଦେତ୍ୟ, ଭୟରେ ଅତିବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ନିକଟକୁ ଆସିଲେ ।
ଛିତ୍ତ୍ଵା ବାହୁସହସ୍ରଂ ଵୈ ଦୈତ୍ଯରାଜସ୍ଯ ଚାହଵେ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେତ୍ୟରାଜଙ୍କର ହଜାରଟି ବାହୁ କାଟିଦେଲେ ।
ସ୍ଥିତୋ ଯତ୍ରାଚଲୋ ଵ୍ଯାସ ତତ୍ରାଗତୋ ମହେଶ୍ଵରଃ
ଯେଠାରେ ସେ ଅଚଳ ଭାବରେ ଦଢ଼ି ରହିଥିଲେ, ବ୍ୟାସ, ସେଠାକୁ ମହେଶ୍ୱର ଆସିଲେ ।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଚ ସମାସାଦ୍ଯ କୃତ୍ଵା ଯୁଦ୍ଧଂ ତୁ ଦାରୁଣମ୍
ଏକାଠି ହୋଇ, ସେମାନେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କଲେ ।
ଵୈଷ୍ଣଵାସ୍ତ୍ରଂ ତଦା କୃଷ୍ଣଃ ସଂଦଧେ ହରଜିଘାଂସଯା
ତେବେ କୃଷ୍ଣ ହରଙ୍କୁ ସଂହାର କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବୈଷ୍ଣବ ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।
ସଂଦଧେ ଵୈ ତଦା ଶଂଭୁଃ କୃଷ୍ଣପ୍ରାଣହରୋତ୍ସୁକଃ
ସେଇ ସମୟରେ ଶମ୍ଭୁ ମଧ୍ୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜୀବନ ନେବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ହୋଇ ତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।
ମୋହନାସ୍ତ୍ରଂ ପୁନଃ କୃଷ୍ଣଃ ଶିଵୋପରି ମୁମୋଚ ହ 5.1.49.
କୃଷ୍ଣ ପୁଣି ଶିବଙ୍କ ଉପରେ ମୋହନାସ୍ତ୍ର ଛାଡିଲେ।
ଜୃଂଭମାଣଃ ସ୍ଥିତଃ ସଂଖ୍ଯେ କିଂଚିତ୍କାଲଂ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ସେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାରମ୍ବାର ଉଯାଇ ଦଣ୍ଡାଇ ରହିଲେ।
ତଦା କ୍ରୋଧାଭିଭୂତେନ କୃତୋ ମାହେଶ୍ଵରୋ ଜ୍ଵରଃ
ତେବେ କ୍ରୋଧରେ ଆବେଶିତ ହୋଇ ମହେଶ୍ୱର ଜ୍ୱର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ତ୍ରିନେତ୍ରସ୍ତ୍ରିଶିରା ହ୍ରସ୍ଵସ୍ତ୍ରିପାଦୋ ବର୍କରାକୃତିଃ
ସେ ଜ୍ୱରର ତିନିଟି ଆଖି, ତିନିଟି ମୁଣ୍ଡ, ତିନିଟି ପାଦ ଥିଲା, ଏବଂ ଭୟାନକ ଆକୃତି ଥିଲା।