ଚଂଚଲାଶ୍ଚପଲା ବାଲାଃ ଶ୍ଯାମାଃ ଷୋଡଶଵାର୍ଷିକାଃ
ସେଠାରେ ଚଞ୍ଚଳ ଓ ଖେଳୁଥିବା, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଷୋଳ ବର୍ଷ ବୟସର ଝିଅମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ଏଵଂ ଵ୍ଯାସ ପୁରୀ ରମ୍ଯା ନିର୍ମିତା ଯୋଗମାଯଯା
ଏଭଳି ଭାବେ, ବ୍ୟାସ, ଯୋଗମାୟାର ଶକ୍ତିରେ ଏହି ସୁନ୍ଦର ପୁରୀ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା।
ଵିଶାଲା ବହୁଵିସ୍ତୀର୍ଣା ପୁଣ୍ଯା ପୁଣ୍ଯଜନାଶ୍ରଯା
ଏହି ପୁରୀ ବିଶାଳ, ବିସ୍ତୃତ, ପବିତ୍ର ଏବଂ ସଦ୍ଜନମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ।
ଵିଶାଲେତି ସମାଖ୍ଯାତା ପୁରୀ ରମ୍ଯା ସନାତନୀ 5.1.47.
ସେଇ ସୁନ୍ଦର ଓ ଶାଶ୍ୱତ ପୁରୀକୁ 'ବିଶାଳା' ବୋଲି ଡାକାଯାଏ।
ଵିଶାଲେତି ଵଦେନ୍ନିତ୍ଯଂ ଶିଵଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଯିଏ ସଦା 'ବିଶାଳା' ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ସେ ଶିବ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଵିଶାଲା ସଦୃଶୀ ଚାନ୍ଯା ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦା ନୃଣାମ୍
'ବିଶାଳା' ଓ ତାଙ୍କ ପରି ଅନ୍ୟ ଜଣେ, ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ତଦକ୍ଷଯଂ ଭଵେତ୍ତେଷାଂ ପିତୃକଲ୍ପେ ଚ ଗୀଯତେ
ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷୟ ହୋଇନଥାଏ; ପିତୃ କ୍ରିୟାରେ ଏହି କଥା ଗାୟନ କରାଯାଏ।
ଯତ୍ର କୁତ୍ର ଗତାସ୍ତେ ଵୈ ମୃତା ଯାଂତି ଶିଵାଲଯମ୍
ସେମାନେ କେଉଁଠି ଯାଇଥିବେ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଶିବ ଆଳୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଵିଶାଲାଯାଂ ଫଲଂ ଶଶ୍ଵଚ୍ଛେଷଃ ଶକ୍ତୋ ନ ଵର୍ଣିତୁମ୍ ମହାପାପୋଦ୍ଭଵାତ୍ପାପାନ୍ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
'ବିଶାଳା'ର ଫଳ ସଦା ଅବିନାଶୀ; ଅନ୍ୟ ଫଳ ବର୍ଣ୍ନନ କରିପାରିବା ନୁହେଁ। ମହାପାପ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ଵ୍ଯାସ ପୁରୀ ଜାତା ଵିଶାଲା ଚ କୁଶସ୍ଥଲୀ
ଏଭଳି, ବ୍ୟାସଙ୍କୁ, ସହର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା: 'ବିଶାଳା' ଓ 'କୁଶସ୍ଥଳୀ'।
ଇତି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦେ ମହାପୁରାଣ ଏକାଶୀତିସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ପଞ୍ଚମ ଆଵଂତ୍ଯଖଣ୍ଡେଽଵନ୍ତୀକ୍ଷେତ୍ର ମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଵିଶାଲାଭିଧାନକଥନଂନାମ ସପ୍ତଚତ୍ଵାରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି, ଶ୍ରୀ ସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଥିବା ସଂହିତାର ପଞ୍ଚମ ଅବନ୍ତୀ ଖଣ୍ଡରେ, ଅବନ୍ତୀ କ୍ଷେତ୍ରର ମହିମା ବିଷୟରେ 'ବିଶାଳା' ନାମକ କଥା ଥିବା ସତଚାଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ମଯା ଵ୍ଯାସମୁଖାତ୍ପ୍ରାପ୍ତା କଲ୍ପଭେଦେ କଥା ଶୁଭା
ମୁଁ ବ୍ୟାସଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏହି ଶୁଭ କଥା ପାଇଛି, ଯାହା ସୃଷ୍ଟିର ବିଭିନ୍ନ କଳ୍ପ ବିଷୟରେ।
ଗୁହ୍ଯାଦ୍ଗୁହ୍ଯତରା ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନ ଦେଯା ଯସ୍ଯ କସ୍ଯଚିତ୍
ଏହି କଥା ଅତି ଗୁପ୍ତ, ଗୁପ୍ତ ଭଳି ଗୁପ୍ତତମ ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ଏହା କାହାକୁ ହେଉ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଏଷା ପୁଣ୍ଯତମା ଵ୍ଯାସ କଥା ପାପହରା ପରା
ଏହା ବ୍ୟାସଙ୍କର ସବୁଠୁ ପୁଣ୍ୟମୟ କଥା, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଓ ପାପ ଦୂର କରେ।
ପ୍ରମାଣଂ କଲ୍ପପର୍ଯଂତଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପରମେଷ୍ଠିନଃ
ଏହାର ପ୍ରମାଣ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କଳ୍ପ ଯାଏଁ ରହିଥାଏ, ପରମେଷ୍ଠୀଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।
ଯାଵତ୍ସଂଖ୍ଯା ପରିମିତା ତାଵତୀ ଶୃଣୁ ସତ୍ତମ
ଯେତେ ଗଣନା ସୀମିତ, ସେତେ ଅଛି; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜନ, ଶୁଣ।
ତାମୁପାଦାଯ ଗଣନାଂ ଶୃଣୁ ସଂଖ୍ଯା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ସେହି ଗଣନା ନେଇ, ଦ୍ବିଜୋତ୍ତମ, ସଂଖ୍ୟା ଶୁଣ।
ତ୍ରିଂଶତ୍କଲା ମୁହୂର୍ତସ୍ତୁ ତ୍ରିଂଶତା ତୈର୍ମନୀଷିଣଃ
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତିରିଶ କଳା ଅଛି; ଏହିପରି ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହିଛନ୍ତି।
ରଵିର୍ଗତିଵିଶେଷେଣ ସନ୍ଧ୍ଯାଯାଂ ଯାତି ନିତ୍ଯଶଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟର ବିଶେଷ ଗତି ଦ୍ୱାରା ସେ ସଦା ସନ୍ଧ୍ୟାକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ।
ପକ୍ଷୌ ମାସା ଋତୁଶ୍ଚାବ୍ଦମଯନେ ଚ ପ୍ରକୀର୍ତିତେ
ଦୁଇ ପକ୍ଷ, ମାସ, ଋତୁ ଓ ଅବଦାନ ବିଷୟରେ କହାଯାଇଛି।
ଯାଵତ୍ସଂଖ୍ଯା ସମାଖ୍ଯାତା ଆଯୁରଂତଶ୍ଚ ତାଦୃଶଃ 5.1.48.
ଯେତେ ସଂଖ୍ୟା କହାଯାଇଛି, ଆୟୁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।
ପକ୍ଷୌ ଦ୍ଵୌ ତୌ କୃତୌ ମାସୌ ମାସୌ ଦ୍ଵାଵୃତୁରୁଚ୍ଯତେ
ଦୁଇ ପକ୍ଷ ଏକ ମାସ ହୁଏ, ଦୁଇ ମାସ ଏକ ଋତୁ ହେବାକୁ କହାଯାଇଛି।
ଦକ୍ଷିଣଂ ଚୋତ୍ତରଂ ଚୈଵ ସଂଖ୍ଯାତତ୍ତ୍ଵଵିଶାରଦୈଃ
ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗର ଗତିକୁ ଗଣନା ବିଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଲୋକେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛନ୍ତି।
ପିତୄଣାଂ ତଦହୋରାତ୍ରମିତି କାଲଵିଦୋ ଵିଦୁଃ
ସମୟ ବିଦ୍ୟାରେ ଜଣା ଲୋକମାନେ କହନ୍ତି, ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ସେହି ଦିନ ଓ ରାତି ଗଣାଯାଏ।
କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ତ୍ଵିହ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ପିତୄଣାଂ ଵର୍ତତେ ଦ୍ଵିଜ
କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଏ, ଦ୍ୱିଜ ଜନ।
ଦେଵାନାଂ ତଦହୋରାତ୍ରଂ ଦିଵା ଚୈଵୋତ୍ତରାଯଣମ୍
ଦେବମାନେ ପାଇଁ ସେହି ଦିନ ଓ ରାତି ଦିନ ଓ ଉତ୍ତରାୟଣରେ ଗଣାଯାଏ।
ଦିଵ୍ଯମବ୍ଦଂ ଶତଗୁଣଂ ଦିଵ୍ଯମବ୍ଦସହସ୍ରକମ୍
ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ଏକ ସଂଖ୍ୟାରେ ଶତଗୁଣ ହୁଏ, ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷର ହଜାର ଗୁଣ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଅହୋରାତ୍ରଂ ଦଶଗୁଣଂ ମାନଵଃ ପକ୍ଷ ଉଚ୍ଯତେ
ଦିନ ଓ ରାତିକୁ ଦଶ ଗୁଣ କଲେ ମାନବମାନେ ପାଇଁ ପକ୍ଷ ହୁଏ।
ଋତୁର୍ମନୂନାଂ ସଂପ୍ରୋକ୍ତଃ ପ୍ରାଜ୍ଞୈସ୍ତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଦର୍ଶିଭିଃ
ମାନବମାନେ ପାଇଁ ଋତୁକୁ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ତତ୍ତ୍ୱ ଜଣା ଲୋକମାନେ ଉପଦେଶ କରିଛନ୍ତି।
ଚତ୍ଵାର୍ଯେଵ ସହସ୍ରାଣି ଵର୍ଷାଣାଂ ତୁ କୃତଂ ଯୁଗମ୍
କୃତଯୁଗ ସଠିକ୍ ଚାରି ହଜାର ବର୍ଷରେ ଗଠିତ।