ତୀର୍ଥାନାମୁତ୍ତମଂ ତୀର୍ଥଂ ପୁଣ୍ଯାନାଂ ପୁଣ୍ଯଵର୍ଧନମ୍
ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଏହି ତୀର୍ଥ ସବୁଠୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ ବଢ଼ାଏ।
କତି ସଂତ୍ଯତ୍ର ତୀର୍ଥାନି ଲିଂଗାନି ଚ ତଥା କତି
ଏଠାରେ କେତେ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଏବଂ କେତେ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି?
ମହାକାଲଵନେ ଵ୍ଯାସ ଲିଂଗସଂଖ୍ଯା ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ମହାକାଳ ଜଙ୍ଗଲରେ, ବ୍ୟାସ, ଲିଙ୍ଗର ସଂଖ୍ୟା ଗଣନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଅକାମୋ ଵା ସକାମୋ ଵା ଜାଯତେ ଯୋଽତ୍ର ମାନଵଃ
ଏଠାରେ ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ଚାହିଁଥିବା କିମ୍ବା ନାଚାହିଁଥିବା ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ—
କୃତକାମାନି ତୀର୍ଥାନି ପ୍ରାସାଦାଯତନାନି ଚ
ଏଠାରେ ତୀର୍ଥ ଓ ଦେବଳୟମାନେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି।
ପୁଣ୍ଯାନି ସର୍ଵତୀର୍ଥାନି ସିଦ୍ଧିକ୍ଷେତ୍ରାଣି ସର୍ଵତଃ
ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ପବିତ୍ର, ଏବଂ ସମସ୍ତଠାରେ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥିବା କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି।
ଯଃ ଶୃଣୋତି ମହାଭକ୍ତ୍ଯା ସ ଯାତି ପରମାଂ ଗତିମ୍
ଯେଉଁଠି ମହାଭକ୍ତିରେ ଶୁଣିଥାଏ, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପାଇଥାଏ।
ଈଶ୍ଵରସ୍ଥାନମାଖ୍ଯାତଂ ସମଂତାତ୍ସାଗ୍ରଯୋଜନମ୍
ପ୍ରଭୁଙ୍କର ନିବାସ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଏକ ଯୋଜନ ପରିସରରେ ବିବର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଇଛି।
ଯତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରେ ମୃତା ମର୍ତ୍ଯାଃ ସଦାଚାରାସ୍ତଥୋତ୍ତମାଃ
ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ, ଯେଉଁ ଲୋକ ଭଲ ଆଚରଣରେ ଜୀବନ ଶେଷ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଉତ୍ତମ ଦେଖାଯାନ୍ତି ।
ଯତ୍ର କୀଟପତଂଗାଦ୍ଯା ମୃତା ଯାଂତି ପରାଂ ଗତିମ୍
ଏଠାରେ ମରିଥିବା ପୋକା, ପତଙ୍ଗ ଭଳି ଜୀବ ମଧ୍ୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେଖାଯାନ୍ତି ।
ତସ୍ମାଦ୍ବ୍ରୂହି ମମୈକଂ ତୁ ପ୍ରଶ୍ନଂ ତଥ୍ଯେନ ସାଂପ୍ରତମ୍
ତେଣୁ, ଏବେ ମୋତେ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ସତ୍ୟ ସହ କହ ।
କୁଶସ୍ଥଲୀ କଥଂ ନାମ ତଥାଵଂତୀ କଥଂ ସ୍ମୃତା
କୁଶସ୍ଥଳୀ ନାମ କିପରି ହେଲା, ଏବଂ ଅବନ୍ତୀ ନାମ କିପରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା ?
ନାମ୍ନାଂ ହେତୁମଥୋ ତେଷାଂ ବ୍ରୂହି ତ୍ଵଂ ମୁନିସତ୍ତମ
ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ନାମଗୁଡିକର କାରଣ ମୋତେ କହ ।
କଥିତଂ ଵାମଦେଵାଯ ଗୌରକଲ୍ପେ ପୁରାତନେ
ଏହି କଥା ପୁରାତନ ଗୌରୀ ଯୁଗରେ ବାମଦେବଙ୍କୁ କହାଯାଇଥିଲା ।
ମହେଶେନ ଭଗଵତା ଵିଧିଶ୍ଚୈଵାତ୍ର ହେତୁତଃ
ଭଗବାନ ମହେଶ୍ଵର ଏବଂ ବିଧି ଏଠାରେ ଏହାର କାରଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିଲେ ।
ସ୍ଵର୍ଗପ୍ରାପ୍ତିଶ୍ଚ ଭଵତି ସ୍ଵେଚ୍ଛାଚାରଵିହାରିଣାମ୍
ଏଠାରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ରହୁଥିବା ଲୋକମାନେ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି ।
କୁତୋ ନିଵର୍ତିତଂ ଚିତ୍ତଂ ଜାଯତେ ଵସତାଂ କ୍ଵଚିତ୍ ଏତନ୍ମେ ଭଗଵନ୍ବ୍ରୂହି ହିତାର୍ଥଂ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍ 5.1.40.
ଏଠାରେ ବସିଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର ଚିତ୍ତ କିପରି ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୁଏ, ଏବଂ କେଉଁଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ? ଭଗବାନ, ଏହି କଥା ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ କହ ।
ପ୍ରୋଵାଚ ପାର୍ଵତୀକାଂତଂ ପ୍ରଭୁଃ ପ୍ରୀତଃ ପିତାମହଃ
ପ୍ରଭୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ, ପିତାମହ କଥା କହିଲେ ।
ଅଜାନନ୍ନିଵ ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଂ ମାଂ ପୃଚ୍ଛସି ସନାତନ
ସନାତନ, ତୁମେ ଜଣାନ୍ତି ନଥିବା ପରି, ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ ପଚାରୁଛ ।
ତ୍ଵମେଵ ଚ ମହାକାଲଃ ସର୍ଵଂ ଵୈ ଜ୍ଞାଯତେ ତ୍ଵଯା
ତୁମେ ନିଜେ ମହାକାଳ, ସମସ୍ତ କଥା ତୁମେ ଜଣା ।
ନିଵସଂତି ନ ତେ ମର୍ତ୍ଯାଃ ସୁରାସ୍ତେ ଵୈ ନ ସଂଶଯଃ
ଏଠାରେ ମାନବମାନେ ରହୁନାହାନ୍ତି, ଏଠାରେ ଦେବମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଏହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।
ଵର୍ତତେ ଚ ପୁରୀ ତତ୍ର ରମ୍ଯହର୍ମ୍ଯା ସୁଶୋଭନା
ସେଠାରେ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଏବଂ ଶୋଭାମୟ ଗୃହ ସହିତ ଏକ ସହର ଅଛି ।
ସ୍ଵର୍ଣଶୃଙ୍ଗାଶ୍ଚ ପ୍ରାସାଦା ଵିହିତା ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା
ସ୍ବର୍ଣ୍ଣ ଶିଖର ଥିବା ପ୍ରାସାଦଗୁଡିକ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତିଆରି କରିଥିଲେ ।
ପୂର୍ଵକଲ୍ପେ ସ୍ଥିତୋଽହଂ ଚ ଯତ୍ର ତ୍ଵଂ କେଶଵସ୍ତଥା
ପୂର୍ବ କଳ୍ପରେ ମୁଁ ଏଠାରେ ରହିଥିଲି, ତୁମେ କେଶବ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଥିଲେ ।
ତଥା ଦେଵର୍ଷଯଃ ସିଦ୍ଧା ଯକ୍ଷକିଂନରଦାନଵାଃ
ଏହିପରି ଦେବ ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନର ଏବଂ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ ।
ତଥୈଵ ଚ ଵରା ନାର୍ଯୋ ଦେଵାନାମତିଵଲ୍ଲଭାଃ 5.1.40.
ସେଠାରେ ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ ।
ଆଗତ୍ଯ ଚ ଯଦା ଦେଵଃ ସହ ଦେଵୈର୍ମହେଶ୍ଵରଃ
ଯେତେବେଳେ ମହେଶ୍ବର ଦେବମାନେ ସହିତ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ,
ପ୍ରାସାଦୈଃ ସ୍ଵର୍ଣଶୃଂଗାଢ୍ଯୈର୍ମଣିରତ୍ନଵିଭୂଷିତୈଃ
ସୁନାର ଶିଖର ଓ ମଣି-ରତ୍ନରେ ସଜିତ ପ୍ରାସାଦମାନେ ସହିତ,
ତତ୍ରାସ୍ତେ ଶୋଭନେ ଦିଵ୍ଯେ ପ୍ରାସାଦେ ମଣିଭୂଷିତେ
ସେ ଏଠାରେ ମଣିରେ ଭୂଷିତ ଦିବ୍ୟ ଶୋଭାମୟ ପ୍ରାସାଦରେ ବସିଥାନ୍ତି।
ତତୋ ମହେଶଶ୍ଚ ପିତାମହଶ୍ଚ ସମେତ୍ଯ ତଂ ଵିଶ୍ଵପତିଂ ନନଂଦତୁଃ
ତାପରେ ମହେଶ୍ବର ଓ ପିତାମହ ଏକସାଥି ଆସି, ସେ ବିଶ୍ୱପତି ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରିଲେ।