ତଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ହୃଦଯଂ ତେଷାଂ ଚେଷ୍ଟିତଂ ଚୈଵ ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଓ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ସତ୍ୟରେ ଜାଣିବା ପରେ,
କ୍ଷିପ୍ତ୍ଵାଥ ଲଗୁଡଂ କୃଷ୍ଣଂ ଯେନ ଵୈ ଜଂତଵୋ ହତାଃ
ଯେ କଳା ଲଠି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀମାନେ ମରିଥିଲେ, ସେଠାରେ ସେ ଲଠିକୁ ଫେଲିଦେଲେ।
ପ୍ରଣମ୍ଯ ଦଂଡପାତେନ ତତୋ ଵଚନମଵ୍ରଵୀତ୍
ପ୍ରଣାମ କରି ଦେହକୁ ଭୂମିରେ ରଖି, ସେ ପରେ କହିଲା:
ସର୍ଵୈସ୍ତୈଃ ପରିମୁକ୍ତୌଽହଂ ଭଵତାଂ ଶରଣଂ ଗତଃ
ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛି।
ଏଵଂ ତଂ ଵାଦିନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଋଷଯୋଽତ୍ରିମଥାବ୍ରୁଵନ୍
ଏପରି କହୁଥିବା ସେକୁ ଦେଖି, ଋଷିମାନେ ଏବେ ଅତ୍ରିଙ୍କୁ କହିଲେ:
ଭଵତାଽଯମନୁଗ୍ରାହ୍ଯଃ ଶିଷ୍ଯୋ ଭଵତୁ ତେ ମୁନେ
ଏହି ଜଣେ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣ କରାଯିବା ଉଚିତ; ମୁନି, ଏହି ଜଣେ ଆପଣଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ହେଉ।
ଅନେନ ଧ୍ଯାନଯୋଗେନ ମହାମଂତ୍ରଜପେନ ଚ ସଂସ୍ଥିତୋ ଵୃକ୍ଷ ମୂଲେ ତ୍ଵଂ ପରା ସିଦ୍ଧିଂ ଗମିଷ୍ଯସି
ଏହି ଧ୍ୟାନ ଯୋଗ ଓ ମହାମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି, ଗଛର ମୂଳରେ ବସି, ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତେ ଯଯୁଃ ସର୍ଵେ ସଂକାମଂ ସୋଽପି ତତ୍ର ଵୈ
ଏପରି କହି, ସମସ୍ତେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଚାଲିଗଲେ, ଏବଂ ସେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ରହିଗଲା।
ତସ୍ଯୋପର୍ଯଭଵତ୍ତତ୍ର ଵଲ୍ମୀକୋଽଵିଚଲସ୍ଯ ଚ
ସେ ଅଚଳ ଭାବରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ଉପରେ ଏଠାରେ ଏକ ମାଟିର ଗୁହା ହେଇଗଲା।
ଉଦୀରିତଂ ଧ୍ଵନିଂ ତେନ ଵଲ୍ମୀକେ ଵିସ୍ମଯାନ୍ଵିତାଃ 5.1.24.
ମାଟିର ଗୁହା ଭିତରୁ ସେ ଏକ ଶବ୍ଦ କହିଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୋତ୍ଥାପଯାମାସୁର୍ମୁନଯୋ ନଯସଂଯୁତମ୍
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଜ୍ଞାନୀ ମୁନିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇଲେ।
ତାନ୍ପ୍ରାହ ପ୍ରଣତୋ ଭୂତ୍ଵା ତପସା ଦୀପ୍ତତେଜସଃ
ପ୍ରଣାମ କରି, ସେ ତପସ୍ଵୀ ଶକ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ କହିଲା:
ଦୀନୋଽହମୁଦ୍ଧୃତଃ ସର୍ଵୈର୍ମଗ୍ନୋଽହଂ ପାପକର୍ଦମେ
ମୁଁ ଦୁଃଖି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଠାଯାଇଛି; ମୁଁ ଅପରାଧର କାଦରେ ଡୁବିଯାଇଥିଲି।
ଵଲ୍ମୀକେଽସ୍ମିନ୍ସ୍ଥିତଃ ପୁତ୍ର ଯତସ୍ତ୍ଵମେକଚିତ୍ତତଃ
ପୁତ୍ର, ଏହି ମାଟିର ଗୁହାରେ ତୁମେ ଏକାଗ୍ର ମନରେ ବସିଥିଲା ଯେତେବେଳେ—
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମୁନଯୋ ଜଗ୍ମୁଃ ସ୍ଵାଂ ଦିଶାଂ ତପସାନ୍ଵିତାଃ କୁଶସ୍ଥଲ୍ଯାମଥାଗମ୍ଯ ସମାରାଧ୍ଯ ମହେଶ୍ଵରମ୍
ଏଭଳି କହି, ମୁନିମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ନିମଗ୍ନ ହୋଇ ନିଜ-ନିଜ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ; ପରେ କୁଶସ୍ଥଳୀକୁ ପହଞ୍ଚି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ତିରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ।
ତସ୍ମାତ୍କଵିତ୍ଵମାସାଦ୍ଯ ଚକ୍ରେ କାଵ୍ଯଂ ମନୋରମମ୍
ତାଙ୍କଠାରୁ କବିତାର ଦେବୀକୃପା ପାଇ, ସେ ମନୋହର କବିତା ରଚନା କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ଦେଵେଶୋ ଵାଲ୍ମୀକେଶ୍ଵରସଂଜ୍ଞକଃ
ସେ ସମୟରୁ ଦେବମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ 'ବାଲ୍ମୀକେଶ୍ୱର' ନାମରେ ଡାକାଯାଉଛି।
ଇତି ତେ କଥିତଂ ଲିଂଗଂ ଵାଲ୍ମୀକେଶ୍ଵରମୁତ୍ତମମ୍
ଏଭଳି, ଉତ୍ତମ 'ବାଲ୍ମୀକେଶ୍ୱର' ଲିଙ୍ଗର ବିବରଣୀ ତୁମକୁ କହିଦିଆଯାଇଛି।
ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ତତୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ରୁଦ୍ରଲୋକେ ମହୀଯତେ
ପରେ, ଭକ୍ତିସହିତ ନମସ୍କାର କରିଲେ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ମିଳେ।
ଭୀମେଶ୍ଵରଂ ନରୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭକ୍ତ୍ଯା ସଂପୂଜ୍ଯ ଯତ୍ନତଃ
ଭୀମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭକ୍ତି ଓ ସତ୍କାର ସହିତ ପୂଜା କରିଲେ,
ଗର୍ଗେଶ୍ଵରଂ ସ୍ନାପଯିତ୍ଵା ତିଲତୈଲେନ ମାନଵଃ
ଗର୍ଗେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ତିଳ ତେଲରେ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ,
ଉପୋଷିତଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ତିଲପ୍ରସ୍ଥତିଲାଂଭସା
ଚତୁର୍ଦଶୀ ଦିନ ଉପବାସ କରି, ତିଳ ମିଶା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ,
ଗୋସହସ୍ରଂ ନରୋ ଦତ୍ତ୍ଵା ଭାଵଂ କୃତ୍ଵା ଵିଶେଷତଃ
ଏକ ହଜାର ଗାଈ ଦାନ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ଦେଲେ,
କାମେଶ୍ଵରଂ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ କୁଂକୁମାଦିଵିଲେପନୈଃ
କାମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କୁଙ୍କୁମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲେପ ଦେଇ ପୂଜା କରିଲେ,
ଚୂଡାମଣିଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ନଵମ୍ଯାଂ କାର୍ତିକେ ସିତେ
କାର୍ତିକ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ନବମୀ ଦିନ ଚୂଡାମଣିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିଲେ,
ଚଂଡୀଶ୍ଵରଂ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ କୃଷ୍ଣାଷ୍ଟମ୍ଯାମୁପୋଷିତଃ
କୃଷ୍ଣାଷ୍ଟମୀ ଦିନ ଉପବାସ କରି, ଚଣ୍ଡୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଲେ,
ଇତ୍ଯାଦିତୀର୍ଥାନି ମହେଶ୍ଵରସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯାନି ସର୍ଵାଣି ନରୋଽଭିଗମ୍ଯ
ଏଭଳି, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କର ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥକୁ ଯାଇ, ଉତ୍ତମ ଫଳ ପାଯାଏ।
ଇତି ଶ୍ରୀସ୍କାଂଦେ ମହାପୁରାଣ ଏକାଶୀତିସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ପଞ୍ଚମ ଆଵଂତ୍ଯଖଣ୍ଡେଽଵନ୍ତୀକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଶୁକ୍ରେଶ୍ଵରଭୀମେଶ୍ଵର ଗର୍ଗେଶ୍ଵରକାମେଶ୍ଵର ଚୂଡାମଣୀଶ୍ଵର ଚଣ୍ଡୀଶ୍ଵରାଦିତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯଵର୍ଣନଂ ନାମ ପଞ୍ଚଵିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି, ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀ ହଜାର ଶ୍ଲୋକର ସଂହିତାର ପଞ୍ଚମ ଅବନ୍ତୀଖଣ୍ଡରେ, ଅବନ୍ତୀକ୍ଷେତ୍ରର ମହାତ୍ମ୍ୟରେ, ଶୁକ୍ରେଶ୍ୱର, ଭୀମେଶ୍ୱର, ଗର୍ଗେଶ୍ୱର, କାମେଶ୍ୱର, ଚୂଡାମଣୀଶ୍ୱର, ଚଣ୍ଡୀଶ୍ୱର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତୀର୍ଥର ମହାତ୍ମ୍ୟ ବିବରଣା ନାମକ ପଞ୍ଚବିଂଶତି ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ପ୍ରମାଣଂ କଥଯସ୍ଵାଦ୍ଯ ମହାକାଲଵନସ୍ଯ ମେ
ଏବେ, ଆପଣ ମହାକାଳବନର ଆକାର କେତେ ଅଛି, ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ତତ୍ତେଽହଂ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ତ୍ଵଂ ଗଦତୋ ମମ
ମୁଁ ଏହାକୁ ଏବେ କହିବି; ମୋ କଥା ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣନ୍ତୁ।