ମହାଵ୍ରତଂ ଦ୍ଵିଷନ୍ମୋହାତ୍ପାପେନୈଵ ସ୍ଥିତୋ ନରଃ
ଘୃଣା ଓ ମୋହରେ ପଡି, ମଣିଷ ପାପରେ ରହି, ମହାବ୍ରତକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇଥାଏ।
ମହାପାଶୁପତଂ ତସ୍ମାନ୍ନ ହନ୍ଯାନ୍ନ ଚ ଦୂଷଯେତ୍
ତେଣୁ, କେହି ମହାପାଶୁପତିଙ୍କୁ କ୍ଷତି କିମ୍ବା ନିନ୍ଦା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଏଵଂ ମହାଵ୍ରତଂ ଯସ୍ତୁ ଭୋଜଯେଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଧଯାନ୍ଵିତଃ
ଯିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଏହି ମହାବ୍ରତୀକୁ ଭୋଜନ ଦେଉଛନ୍ତି,
କପାଲପୂରଣୀଂ ଭିକ୍ଷାଂ ଯତୀନାଂ ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
ଯିଏ ଯତୀମାନଙ୍କୁ କପାଳ ଭରି ଭିକ୍ଷା ଦେଉଛନ୍ତି,
କପାଲେ ଭୋଜନଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ମାର୍ଗୋଽଯଂ ବ୍ରହ୍ମସଂଭଵଃ 5.1.6.
କପାଳରେ ଭୋଜନ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏହି ପଥ ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ଇତ୍ଯାଦିଦୁଷ୍ଟଦୋଷଶ୍ଚ ତସ୍ଯ ସଂଭାଷଣାଦପି 5.1.6.
ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ ଦୋଷ ତାଙ୍କ ସହ କଥା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ହୁଏ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ଶିଷ୍ଟମଥ ୩ ମହାଵ୍ରତଧରୋ ନରଃ
ଯେତେବେଳେ ଶିଷ୍ଟ ଦେଖି, ମହାବ୍ରତ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଲୋକ—
ଏତତ୍କୃତଯୁଗେ ସର୍ଵଂ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ଵନେ 5.1.6.
ଏହି କୃତଯୁଗରେ ସବୁ କିଛି ଜଙ୍ଗଲରେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖାଯାଏ।
ପଠତି ଯ ଇହ ଲୋକେ ତସ୍ଯ ସଂସ୍ଥାନମେତତ୍ପ୍ରଥିତଗୁଣଗଣୌଘୈରର୍ଚିତଂ ଦୋଷହଂ ତତ୍
ଏଠାରେ ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ଏହି ଶ୍ଲୋକ ପଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ନିବାସ ସବୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣରେ ପୂଜିତ ଏବଂ ଦୋଷକୁ ନଶ୍ୱନ କରେ।
ରୁଦ୍ରଲୋକମଭୀପ୍ସଦ୍ଭିର୍ଵସ୍ତଵ୍ଯଂ କ୍ଷେତ୍ରଵାସିଭିଃ
ଯେମାନେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ରହିବା ଉଚିତ।
କିଂ ମନୁଷ୍ଯୈରୁତ ସ୍ତ୍ରୀଭିଃ ସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ହ୍ଯାଶ୍ରମାନ୍ଵିତୈଃ
ସାଧନା ପାଇଁ ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ନାରୀ, ଯେଉଁମାନେ ଆଶ୍ରମରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଦରକାର କ'ଣ?
ନରୈଃ ସ୍ତ୍ରୀଭିଶ୍ଚ ଵସ୍ତଵ୍ଯଂ ଵର୍ଣୈଶ୍ଚାଶ୍ରମଵାସିଭିଃ
ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ, ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଏଠାରେ ବସିବା ଉଚିତ।
କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା ରୁଦ୍ରଭକ୍ତୈର୍ଯତେନ୍ଦ୍ରିଯୈଃ କିଂ କୁର୍ଵାଣୈର୍ନରୈଃ କର୍ମ ରୁଦ୍ରଭକ୍ତିଂ ବ୍ରଵୀହି ନଃ
କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ ଓ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା, ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିବା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ସହିତ, ଲୋକମାନେ କ'ଣ କରିବା ଉଚିତ? ଆମକୁ ରୁଦ୍ରଭକ୍ତି ବିଷୟରେ କୁହ।
ଲୌକିକୀ ଵୈଦିକୀ ଚାନ୍ଯା ଭଵେଦାଧ୍ଯାତ୍ମିକୀ ତଥା
ଲୋକିକ, ବେଦିକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରକାର ଅଛି, ଏବଂ ଆତ୍ମା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଧ୍ଯାନଧାରଣଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ରୁଦ୍ରାଣାଂ ସ୍ମରଣଂ ହି ତତ୍
ଧ୍ୟାନ, ଧାରଣା ଓ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ରୁଦ୍ରମାନେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ଵ୍ରତୋପଵାସନିଯମୈର୍ଯତେଦ୍ରିଯନିରୋଧିଭିଃ
ଉପବାସ, ବ୍ରତ ଓ ନିୟମ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି।
ଗୋଘୃତକ୍ଷୀରଦଧିଭିର୍ଗଂଧରକ୍ତକୁଶୋ ଦକୈଃ
ଗାଈର ଘିଅ, କ୍ଷୀର, ଦହି, ସୁଗନ୍ଧି, ଲାଲ କୁଶ ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା।
ଘୃତଗୁଗ୍ଗୁଲଧୂପୈଶ୍ଚ କୃଷ୍ଣାଗରୁସୁଗଂଧିଭିଃ
ଘିଅ, ଗୁଗୁଳୁ ଧୂପ ଓ କଳା ଅଗରୁ ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ୱାରା।
ଵାସପ୍ରଵିସରାସ୍ତୋତ୍ରୈଃ ପତାକାଵ୍ଯଜନୋଚ୍ଛ୍ରିତୈଃ 5.1.7.
ବସ୍ତ୍ର, ସୁଗନ୍ଧି, ସ୍ତୁତି, ପତାକା, ବା ଓ ଉଚ୍ଚ ଶୋଭା ସାମଗ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା।
ଭକ୍ଷ୍ଯଭୋଜ୍ଯାନୁପାନୈଶ୍ଚ ଯାଵତ୍ପୂଜାକ୍ଷତୈର୍ନରୈଃ
ଖାଦ୍ୟ, ଭୋଜ୍ୟ, ପାନୀୟ ଓ ପୂଜା ପାଇଁ ଅକ୍ଷତ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ।
ଵେଦମନ୍ତ୍ରହଵିର୍ଯାଗୈର୍ଯା କ୍ରିଯା ଵୈଦିକୀ ମତା
ବେଦ ମନ୍ତ୍ର, ହବିଷ୍ୟ ଓ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ, ତାହାକୁ ବେଦିକ କାର୍ଯ୍ୟ କୁହାଯାଏ।
ଦର୍ଶେ ଚ ପୂର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ଵା କର୍ତଵ୍ଯଂ ଚାଗ୍ନିହୋତ୍ରକମ୍
ଅମାବାସ୍ୟା ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରିବା ଉଚିତ।
ଇଷ୍ଟଵୃତ୍ତିଃ ସୋମପାନଂ ଯାଜ୍ଞିକଂ ସର୍ଵକର୍ମ ଚ
ଇଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ସୋମପାନ, ଯଜ୍ଞ କରିବା ଓ ସମସ୍ତ ନିୟମିତ କାର୍ଯ୍ୟ।
ଅଗ୍ନିଭୂମ୍ଯନିଲାକାଶନିଶାକରଦିଵାକରାନ୍
ଅଗ୍ନି, ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ—
ସମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ କୃତଂ କର୍ମ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଦୈଵିକଂ ଭଵେତ୍
ଏମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ସେସବୁ ଦେବତାମୟ ହୁଏ।
ସାଂଖ୍ଯାଖ୍ଯା ଯୌଗିକୀ ଚାନ୍ଯା ଵିଭାଗଂ ତତ୍ର ମେ ଶୃଣୁ
ଅନ୍ୟ ଏକ ଯୋଗ ପଦ୍ଧତି ଅଛି, ଯାହାକୁ ସାଂଖ୍ୟ କୁହାଯାଏ; ତାହାର ଭିନ୍ନତା ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣ।
ଅଚେତନାନି ଯୋଜ୍ଯାନି ପୁରୁଷଃ ପଞ୍ଚଵିଂଶକଃ
ଅଚେତନ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ପୁରୁଷ, ଯେଉଁଥିରେ ପଚିଶଟି ତତ୍ତ୍ୱ ଅଛି, ସେଉଁଠି ଏକତ୍ର କରାଯାଏ ।
ରୁଦ୍ରଃ ଷଡ୍ଵିଂଶକଃ କର୍ତା ସର୍ଵଜ୍ଞଶ୍ଚେତନଃ ପ୍ରଭୁଃ
ରୁଦ୍ର ଛଅବିଂଶତମ ତତ୍ତ୍ୱ, ସେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା, ସଚେତନ ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନ ।
ପୁରୁଷୋ ନିତ୍ଯଵ୍ଯକ୍ତଃ ସ୍ଯାତ୍କାରଣଂ ଚ ମହେଶ୍ଵରଃ 5.1.7.
ପୁରୁଷ ସଦା ଅପ୍ରକାଶିତ ରହେ, ଏବଂ ମୂଳ କାରଣ ହେଉଛନ୍ତି ମହେଶ୍ୱର ।
ସଂଖ୍ଯଯା ପରିସର୍ଗାଯ ପ୍ରଧାନଂ ଚ ଗୁଣାତ୍ମକମ୍
ଗଣନା ପାଇଁ, ଗୁଣରେ ଗଠିତ ପ୍ରଧାନ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନ ଦିଆଯାଏ ।