କୃତୋ ମେଽନୁଗ୍ରହସ୍ତେଷାଂ ଭକ୍ତାନାଂ ଭକ୍ତିମିଚ୍ଛତାମ୍
ମୁଁ ଭକ୍ତି ଚାହୁଁଥିବା ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ମୋ କୃପା ଦେଇଛି।
ମହାକାଲଵନେ ଦେଵା ଆଗତସ୍ଯ ମମାନଘାଃ
ମହାକାଳବନରେ, ହେ ନିର୍ମଳମାନେ, ଦେବମାନେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଥିଲେ।
ନାମଦ୍ଵଯଯୁତଂ ଗୁହ୍ଯଂ ଲୋକେ ଖ୍ଯାତଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏହି ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦର ଗୁପ୍ତ ନାମ ସଂସାରରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ।
କପାଲଵ୍ରତଚର୍ଯା ଚ ମଯା ହ୍ଯେଷା ପ୍ରକୀର୍ତିତା
ମୁଁ ଏହି କପାଳବ୍ରତ ପାଳନ କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛି।
କପାଲପାଣିଃ ସଂତୁଷ୍ଟୋ ଭିକ୍ଷା ଵ୍ରତସମନ୍ଵିତଃ 5.1.6.
କପାଳହସ୍ତୀ, ଭିକ୍ଷା ଓ ବ୍ରତରେ ଲଗ୍ନ ହୋଇ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଅଛନ୍ତି।
ନଂଦିତଃ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ପ୍ରିଯାପ୍ରିଯସମଃ ସଦା
ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ, ସଦା ସମ ଭାବରେ ମିତ୍ର ଓ ଶତ୍ରୁକୁ ଦେଖନ୍ତି।
ଜିତେଂଦ୍ରିଯୋଽସର୍ଵସଂଗୋ ମୃଦ୍ଭସ୍ମୋଦକସଂଗ୍ରହୀ
ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ସମସ୍ତ ଜିନିଷରେ ଅଲଗା, ମାଟି, ଭସ୍ମ ଓ ପାଣି ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତି।
ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥାଶ୍ରମୋପେତଃ ସ୍ଵରେ ଦେଵେ ସମାହିତଃ
ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଓ ଆଶ୍ରମରେ ବସି, ମନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି।
କପାଲଵ୍ରତମାସ୍ଥାଯ ପୁରା ଚୀର୍ଣଂ ମଯା ସ୍ଵଯମ୍
ମୁଁ ପୁରାତନ କାଳରେ ନିଜେ କପାଳବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରି ପାଳନ କରିଥିଲି।
କପାଲଵ୍ରତମେତଦ୍ଧି ଦୁର୍ଧରଂ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍
ଏହି କପାଳବ୍ରତ ଖୁବ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ଓ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ।
ମହାଵ୍ରତଂ ଦ୍ଵିଷନ୍ମୋହାତ୍ପାପେନୈଵ ସ୍ଥିତୋ ନରଃ
ଘୃଣା ଓ ମୋହରେ ପଡି, ମଣିଷ ପାପରେ ରହି, ମହାବ୍ରତକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇଥାଏ।
ମହାପାଶୁପତଂ ତସ୍ମାନ୍ନ ହନ୍ଯାନ୍ନ ଚ ଦୂଷଯେତ୍
ତେଣୁ, କେହି ମହାପାଶୁପତିଙ୍କୁ କ୍ଷତି କିମ୍ବା ନିନ୍ଦା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଏଵଂ ମହାଵ୍ରତଂ ଯସ୍ତୁ ଭୋଜଯେଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଧଯାନ୍ଵିତଃ
ଯିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଏହି ମହାବ୍ରତୀକୁ ଭୋଜନ ଦେଉଛନ୍ତି,
କପାଲପୂରଣୀଂ ଭିକ୍ଷାଂ ଯତୀନାଂ ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
ଯିଏ ଯତୀମାନଙ୍କୁ କପାଳ ଭରି ଭିକ୍ଷା ଦେଉଛନ୍ତି,
କପାଲେ ଭୋଜନଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ମାର୍ଗୋଽଯଂ ବ୍ରହ୍ମସଂଭଵଃ 5.1.6.
କପାଳରେ ଭୋଜନ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏହି ପଥ ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ଇତ୍ଯାଦିଦୁଷ୍ଟଦୋଷଶ୍ଚ ତସ୍ଯ ସଂଭାଷଣାଦପି 5.1.6.
ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ ଦୋଷ ତାଙ୍କ ସହ କଥା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ହୁଏ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ଶିଷ୍ଟମଥ ୩ ମହାଵ୍ରତଧରୋ ନରଃ
ଯେତେବେଳେ ଶିଷ୍ଟ ଦେଖି, ମହାବ୍ରତ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଲୋକ—
ଏତତ୍କୃତଯୁଗେ ସର୍ଵଂ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ଵନେ 5.1.6.
ଏହି କୃତଯୁଗରେ ସବୁ କିଛି ଜଙ୍ଗଲରେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖାଯାଏ।
ପଠତି ଯ ଇହ ଲୋକେ ତସ୍ଯ ସଂସ୍ଥାନମେତତ୍ପ୍ରଥିତଗୁଣଗଣୌଘୈରର୍ଚିତଂ ଦୋଷହଂ ତତ୍
ଏଠାରେ ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ଏହି ଶ୍ଲୋକ ପଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ନିବାସ ସବୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣରେ ପୂଜିତ ଏବଂ ଦୋଷକୁ ନଶ୍ୱନ କରେ।
ରୁଦ୍ରଲୋକମଭୀପ୍ସଦ୍ଭିର୍ଵସ୍ତଵ୍ଯଂ କ୍ଷେତ୍ରଵାସିଭିଃ
ଯେମାନେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ରହିବା ଉଚିତ।
କିଂ ମନୁଷ୍ଯୈରୁତ ସ୍ତ୍ରୀଭିଃ ସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ହ୍ଯାଶ୍ରମାନ୍ଵିତୈଃ
ସାଧନା ପାଇଁ ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ନାରୀ, ଯେଉଁମାନେ ଆଶ୍ରମରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଦରକାର କ'ଣ?
ନରୈଃ ସ୍ତ୍ରୀଭିଶ୍ଚ ଵସ୍ତଵ୍ଯଂ ଵର୍ଣୈଶ୍ଚାଶ୍ରମଵାସିଭିଃ
ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ, ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଏଠାରେ ବସିବା ଉଚିତ।
କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା ରୁଦ୍ରଭକ୍ତୈର୍ଯତେନ୍ଦ୍ରିଯୈଃ କିଂ କୁର୍ଵାଣୈର୍ନରୈଃ କର୍ମ ରୁଦ୍ରଭକ୍ତିଂ ବ୍ରଵୀହି ନଃ
କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ ଓ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା, ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିବା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ସହିତ, ଲୋକମାନେ କ'ଣ କରିବା ଉଚିତ? ଆମକୁ ରୁଦ୍ରଭକ୍ତି ବିଷୟରେ କୁହ।
ଲୌକିକୀ ଵୈଦିକୀ ଚାନ୍ଯା ଭଵେଦାଧ୍ଯାତ୍ମିକୀ ତଥା
ଲୋକିକ, ବେଦିକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରକାର ଅଛି, ଏବଂ ଆତ୍ମା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଧ୍ଯାନଧାରଣଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ରୁଦ୍ରାଣାଂ ସ୍ମରଣଂ ହି ତତ୍
ଧ୍ୟାନ, ଧାରଣା ଓ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ରୁଦ୍ରମାନେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ଵ୍ରତୋପଵାସନିଯମୈର୍ଯତେଦ୍ରିଯନିରୋଧିଭିଃ
ଉପବାସ, ବ୍ରତ ଓ ନିୟମ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି।
ଗୋଘୃତକ୍ଷୀରଦଧିଭିର୍ଗଂଧରକ୍ତକୁଶୋ ଦକୈଃ
ଗାଈର ଘିଅ, କ୍ଷୀର, ଦହି, ସୁଗନ୍ଧି, ଲାଲ କୁଶ ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା।
ଘୃତଗୁଗ୍ଗୁଲଧୂପୈଶ୍ଚ କୃଷ୍ଣାଗରୁସୁଗଂଧିଭିଃ
ଘିଅ, ଗୁଗୁଳୁ ଧୂପ ଓ କଳା ଅଗରୁ ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ୱାରା।
ଵାସପ୍ରଵିସରାସ୍ତୋତ୍ରୈଃ ପତାକାଵ୍ଯଜନୋଚ୍ଛ୍ରିତୈଃ 5.1.7.
ବସ୍ତ୍ର, ସୁଗନ୍ଧି, ସ୍ତୁତି, ପତାକା, ବା ଓ ଉଚ୍ଚ ଶୋଭା ସାମଗ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା।
ଭକ୍ଷ୍ଯଭୋଜ୍ଯାନୁପାନୈଶ୍ଚ ଯାଵତ୍ପୂଜାକ୍ଷତୈର୍ନରୈଃ
ଖାଦ୍ୟ, ଭୋଜ୍ୟ, ପାନୀୟ ଓ ପୂଜା ପାଇଁ ଅକ୍ଷତ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ।