ଅତୋଽଶ୍ଵତ୍ଥେ ଶମୀଗର୍ଭେ ସଂଯୋଗସ୍ତତ୍ର ପଠ୍ଯତେ
ଏହିପରି, ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଓ ଶମୀ ଗଛର ଗଭରେ ଯୋଗ ଘଟିଥିବା କଥା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ତସ୍ମାତ୍ସୁତହିତଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଶ୍ଚତୁର୍ଥ ଇତି କଥ୍ଯତେ
ସେଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଉତ୍ତମ ଓ ଉପକାରୀ ପୁଅକୁ 'ଚତୁର୍ଥ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଏଵଂ ତୁ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵକ୍ତ୍ରଂ ପଞ୍ଚମଂ ସମପଦ୍ଯତ
ଏଭଳିଭାବେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପଞ୍ଚମ ମୁଁହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ଏତଦ୍ଯୋ ବୁଧ୍ଯତେ ଦେଵ ତେଜଃସର୍ଗମନୁତ୍ତମମ୍
ଏହି ଦେବତାଙ୍କ ତେଜର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଯେଉଁଠି ବୁଝିପାରେ—
ଏତଦ୍ଯୋଗ୍ନିସମୁଦ୍ଭଵଂ ପଶୁପତେର୍ମାହାତ୍ମ୍ଯସଂସୂଚକଂ ଵହ୍ନେଃ ସାଧୁମତିଃ ଶୃଣୋତି ସତତଂ ଯଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଭାଵିତମ୍। ଯୋ ଵ୍ଯାସ ଦ୍ଵିଜଦେଵତାପ୍ରମୁଖତଃ ସଂଶ୍ରାଵଯେଦ୍ଭକ୍ତିତଃ ସୋଽତ୍ଯର୍ଥଂ ଭଵଭାଵିତଃ ଶିଵପୁରେ ସଂପୂଜ୍ଯତେ ଦୈଵତୈଃ ।। 5.1.4.
ଏହି ଅଗ୍ନିର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା, ଯାହା ପଶୁପତିଙ୍କ ମହିମାକୁ ସୂଚିତ କରେ, ଯିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ସଦା ଶୁଣେ, ଏବଂ ହେ ବ୍ୟାସ, ଯିଏ ଦ୍ୱିଜ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଆଗରେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପଢ଼ିଥାଏ, ସେ ଏହି ସଂସାରରେ ଗଭୀର ଭାବରେ ଲିନ ହୋଇ, ଶିବଙ୍କ ପୁରରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବହୁତ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
କିଂ କୃତଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ତତ୍ର ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ଚ କର୍ମଣାମ୍
ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା କଣ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ କଣ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା?
ଜନାର୍ଦନେନ କିଂ କର୍ମ ଶଂକରେଣ ଚ ଯନ୍ମୁନେ
ହେ ମୁନି, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଓ ଶଙ୍କର କଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ?
ଶସ୍ତୈଃ କୁଶସମିଦ୍ଭିଶ୍ଚ ଯଥୋକ୍ତଂ ହରିଣା ପୁରା
ପୂର୍ବରୁ ହରିଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ, ଉତ୍ତମ କୁଶ ଓ ଇଂଧନ ଦ୍ୱାରା—
ବଦର୍ଯାଶ୍ରମମାସାଦ୍ଯ ନରନାରାଯଣାଵୃଷୀ
ବଦରୀ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ନର ଓ ନାରାୟଣ ଋଷି—
କପାଲପାଣିର୍ଦେଵେଶଃ ପର୍ଯଟନ୍ଵସୁଧାମିମାମ୍
ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, କପାଳ ହାତରେ ଧରି, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଘୁରୁଥିଲେ।
ନାନାଦ୍ରୁମଲତାକୀର୍ଣଂ ନାନାପୁଷ୍ପୋପଶୋଭିତମ୍
ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଓ ଲତା ରହିଥିଲା, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫୁଲରେ ସଜିଥିଲା।
ଦ୍ରୁମପୁଷ୍ପଭରାମୋଦଵାସିତଂ ଯତ୍ସୁଵାଯୁନା
ଗଛରେ ଭାରି ଫୁଲ ଲାଗିଥିଲା, ତାହାର ସୁଗନ୍ଧି ସୁମଧୁର ବାତାସରେ ଭରିଯାଇଥିଲା।
ନାନାଗଂଧରସାଢ୍ଯୈଶ୍ଚ ପକ୍ଵାପକ୍ଵଫଲୋଦ୍ଭଵୈଃ
ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ରୁଚି ଓ ଗୁଣ ଥିବା, ପାକା ଓ କଚ୍ଚା ଫଳ ଉଗୁଥିଲା।
ଜୀର୍ଣପତ୍ରତୃଣାଦୀନି ଶୁଷ୍କ କାଷ୍ଠଫଲାନି ଚ
ସେଠାରେ ଝରା ପତ୍ର, ଘାସ, ଶୁଖିଲା କାଠ ଓ ଫଳ ମଧ୍ୟ ଥିଲା।
ନାନାପୁଷ୍ପସମୂହାନାଂ ଗନ୍ଧମାଦାଯ ମାରୁତଃ 5.1.5.
ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲ ଗୁଛର ସୁଗନ୍ଧି ବାତାସ ଉଠାଇ ନେଉଥିଲା।
ହରିତସ୍ନିଗ୍ଧନିଚ୍ଛିଦ୍ରୈଃ ପର୍ଣୈରଞ୍ଛିଦ୍ରକୋଟରୈଃ
ହରିତ, ତେଲେଇଥିବା, ଅଖଣ୍ଡ ପତ୍ର ଓ ଦୋଷରହିତ କୋଠରି ସହିତ—
ଅରୋଗିଦର୍ଶନୀଯୈଶ୍ଚ ସୁଵୃତ୍ତୈଃ କ୍ଵଚି ଦୁଦ୍ଧତୈଃ
ଏଠାଏଠି ସୁସ୍ଥ ଓ ଭଲ ଗଠନର ଗଛମାନେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, କେଉଁଠି କେଉଁଠି ଆଉ କିଛି ଅପରିପକ୍ୱ ଓ ଜଙ୍ଗଲି ଭାବରେ ବଢ଼ିଛି।
ଶୋଭନୈର୍ଵାଯୁସଂକୀର୍ଣୈରଂକୁରୈଃ ପ୍ରାଵୃତା ଦ୍ରୁମାଃ
ଗଛମାନେ ଶୋଭାବନ୍ତ ଅଂକୁରରେ ଢାକିଯାଇଛି, ସେଠାରେ ପବନ ମିଶିଛି।
ପଵନୋଦ୍ଧୂତଶିଖରୈଃ ସ୍ପର୍ଶଯଂତି ପରସ୍ପରମ୍
ପବନରେ ଗଛର ଶିଖର ଉଡ଼ିଉଡ଼ି ଏକାଅପରକୁ ଛୁଇଁଯାଉଛି।
ନାଗଵୃକ୍ଷାଃ କ୍ଵଚିତ୍ପୁଷ୍ପୈର୍ଭ୍ରମରାଲୀନକେସ ରୈଃ
କେଉଁଠି କେଉଁଠି ନାଗ ଗଛମାନେ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ତାଙ୍କର ଶିର ଭୃଙ୍ଗମାନେ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି।
ପୁଷ୍ପସନ୍ନଦ୍ଧଶିଖରାଃ କର୍ଣିକାରଦ୍ରୁମାଃ କ୍ଵଚିତ୍
ଅନ୍ୟଏଠି କର୍ଣ୍ଣିକାର ଗଛମାନେ ତାଙ୍କର ଶିଖରରେ ଘନ ଫୁଲରେ ଢାକିଯାଇଛି।
ସୁପୁଷ୍ପଵିଭଵାଟୋପୈଃ ସିନ୍ଦୁଵାରସ୍ଯ ପଂକ୍ତଯଃ
ସିନ୍ଦୁବାର ଗଛମାନେ ତାଙ୍କର ଅଧିକ ଓ ଶୋଭାମୟ ଫୁଲର ଆଡ଼ମ୍ବର ଦେଖାଉଛନ୍ତି।
କ୍ଵଚିତ୍କ୍ଵଚିତ୍କୁନ୍ଦଲତାଃ ସୁପୁଷ୍ପାଭରଣୋଜ୍ଜ୍ଵଲାଃ
ଏଠାଏଠି କୁନ୍ଦ ଲତାମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫୁଲ ଲଗାଇ ଚମକୁଛନ୍ତି।
ଅତିଵିଦ୍ରୁମଶୋଭାଢ୍ଯା କାସଂତ୍ଯୋ ଯୂଥିକାଲତାଃ
ଯୁଥିକା ଲତାମାନେ ଗୋଟିଏଠି ଗୋଟିଏଠି ଏକଠା ହୋଇ, ପାଟଳା ଫୁଲର ଶୋଭାରେ ଅତି ଆଲୋକିତ।
ଶାଲାର୍ଜୁନାଃ କ୍ଵଚିଦ୍ଭାଂତି ଵନୋଦ୍ଦେଶେଷୁ ପୁଷ୍ପିତାଃ 5.1.5.
କେଉଁଠି କେଉଁଠି ଅରଣ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଶାଳ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଗଛମାନେ ଫୁଲରେ ଫୁଟି ଉଠିଛନ୍ତି।
ଅଵିମୁକ୍ତଂ ତୁ ଵଲ୍ଲୀଭିଃ ପୁଷ୍ପିତାସ୍ତୁ ଦ୍ରୁମାସ୍ତଥା
ଫୁଲ ଲତାରେ ଜଡିଥିବା ଗଛମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଖାଲି ରହୁନାହାନ୍ତି।
ଚୂତାଶ୍ଚ ତିଲକାଶ୍ଚୈଵ ମଞ୍ଜରୀଭିଃ କରୈରିଵ
ଆମ୍ବ ଓ ତିଲକ ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟ ମଞ୍ଜରୀର ଗୁଛରେ ଶୋଭିତ, ମନେହେଉଛି ହାତରେ ଧରିଛନ୍ତି।
ପରସ୍ପରଂ ଚ ସଂଯୁକ୍ତୈସ୍ତିଲକାଶୋକପଲ୍ଲଵୈଃ
ତିଲକ ଓ ଅଶୋକ ଗଛମାନେ ତାଙ୍କର କୋମଳ ପତ୍ରରେ ଏକାଅପର ସହ ଜଡିଛନ୍ତି।
ଫଲପୁଷ୍ପନଗା ନମ୍ରାଃ ପେଶଲେନେଵ ସଜ୍ଜନାଃ
ଫଳ ଓ ଫୁଲର ଭାରରେ ନମିଥିବା ଗଛମାନେ ମୃଦୁ ଓ ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ପରି।
ମାରୁତାଶ୍ଲିଷ୍ଟସଂତୁଷ୍ଟୈଃ ପାଦପାଃ ଶାଲିଵାରିଭିଃ
ପବନରେ ଆଲିଙ୍ଗିତ ଓ ଧାନ ଖେତରେ ଘେରାଯାଇଥିବା ଗଛମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ।