ଅଥାପଶ୍ଯତ୍ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ତେଜସା ହରିମଚ୍ଯୁତମ୍
ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଅଚ୍ୟୁତ ହରିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ମହେଶ୍ଵରସ୍ଯ ତେଜୋର୍ଧ୍ଵଂ ସଂତଂ ନାରାଯଣଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ସେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ତେଜ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ ନାରାୟଣ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଅଂଗୁଲ୍ଯା ସଂସ୍ପୃଶନ୍ଦେଵୋ ବ୍ରହ୍ମାଣମବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ
ଦେବତା ତାଙ୍କ ଆଂଠିଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି କହିଲେ—
ଭଵିତା ଲୋକରକ୍ଷାର୍ଥଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସର୍ଵଧନୁଷ୍ମତାମ୍
'ଜଗତର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଧନୁର୍ଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜନ୍ମ ନେବେ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ଦେଵସ୍ତମଗ୍ନିଂ ପାଣିନାଽ ଗ୍ରହୀତ୍ 5.1.4.
ଏହିପରି କହି, ଭଗବାନ ଦେବତା ସେ ଅଗ୍ନିକୁ ହାତରେ ଧରିଲେ।
ଇତି ସତ୍କୃତ୍ଯ ସତତଂ ନରଂ ଚୈଵ ମହେଶ୍ଵରଃ
ଏଭଳି ମହେଶ୍ୱର ସେ ମଣିଷଙ୍କୁ ସଦା ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିଲେ।
ଅଥାବ୍ରଵୀତ୍ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ଅଗ୍ନିଂ ତଂ ତୁ ଯୁଗକ୍ଷଯେ
ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ଯୁଗ ଶେଷରେ ସେ ଅଗ୍ନିକୁ କହିଲେ—
ଭୃଗୁଶ୍ଚୈଵାଂଗିରାଃ ପୁତ୍ରୌ ଭଵିତାରୌ ନ ସଂଶଯଃ
'ଭୃଗୁ ଏବଂ ଅଙ୍ଗିରା, ଏହି ଦୁଇଜଣ ନିଶ୍ଚିତ ତୁମର ପୁଅ ହେବେ।'
ଦ୍ଵିଧା ସଂଭଜ୍ଯ ତେନାଗ୍ନିଂ ସୃଷ୍ଟେର୍ଯଜ୍ଞୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେ ଅଗ୍ନିକୁ ଦୁଇଭାଗ କରିବା ସହିତ, ସୃଷ୍ଟିର ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେବ।
ବ୍ରହ୍ମଣାଽଗ୍ନୀ ସମେତୌ ତୁ ବ୍ରହ୍ମାଣମନୁନୋଦିତୌ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏକତ୍ର କରାଯାଇଥିବା ଦୁଇଟି ଅଗ୍ନି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶରେ କାର୍ଯ୍ୟରତ ହେଲା।
ଅତୋଽଶ୍ଵତ୍ଥେ ଶମୀଗର୍ଭେ ସଂଯୋଗସ୍ତତ୍ର ପଠ୍ଯତେ
ଏହିପରି, ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଓ ଶମୀ ଗଛର ଗଭରେ ଯୋଗ ଘଟିଥିବା କଥା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ତସ୍ମାତ୍ସୁତହିତଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଶ୍ଚତୁର୍ଥ ଇତି କଥ୍ଯତେ
ସେଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଉତ୍ତମ ଓ ଉପକାରୀ ପୁଅକୁ 'ଚତୁର୍ଥ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଏଵଂ ତୁ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵକ୍ତ୍ରଂ ପଞ୍ଚମଂ ସମପଦ୍ଯତ
ଏଭଳିଭାବେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପଞ୍ଚମ ମୁଁହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ଏତଦ୍ଯୋ ବୁଧ୍ଯତେ ଦେଵ ତେଜଃସର୍ଗମନୁତ୍ତମମ୍
ଏହି ଦେବତାଙ୍କ ତେଜର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଯେଉଁଠି ବୁଝିପାରେ—
ଏତଦ୍ଯୋଗ୍ନିସମୁଦ୍ଭଵଂ ପଶୁପତେର୍ମାହାତ୍ମ୍ଯସଂସୂଚକଂ ଵହ୍ନେଃ ସାଧୁମତିଃ ଶୃଣୋତି ସତତଂ ଯଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଭାଵିତମ୍। ଯୋ ଵ୍ଯାସ ଦ୍ଵିଜଦେଵତାପ୍ରମୁଖତଃ ସଂଶ୍ରାଵଯେଦ୍ଭକ୍ତିତଃ ସୋଽତ୍ଯର୍ଥଂ ଭଵଭାଵିତଃ ଶିଵପୁରେ ସଂପୂଜ୍ଯତେ ଦୈଵତୈଃ ।। 5.1.4.
ଏହି ଅଗ୍ନିର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା, ଯାହା ପଶୁପତିଙ୍କ ମହିମାକୁ ସୂଚିତ କରେ, ଯିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ସଦା ଶୁଣେ, ଏବଂ ହେ ବ୍ୟାସ, ଯିଏ ଦ୍ୱିଜ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଆଗରେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପଢ଼ିଥାଏ, ସେ ଏହି ସଂସାରରେ ଗଭୀର ଭାବରେ ଲିନ ହୋଇ, ଶିବଙ୍କ ପୁରରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବହୁତ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
କିଂ କୃତଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ତତ୍ର ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ଚ କର୍ମଣାମ୍
ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା କଣ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ କଣ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା?
ଜନାର୍ଦନେନ କିଂ କର୍ମ ଶଂକରେଣ ଚ ଯନ୍ମୁନେ
ହେ ମୁନି, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଓ ଶଙ୍କର କଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ?
ଶସ୍ତୈଃ କୁଶସମିଦ୍ଭିଶ୍ଚ ଯଥୋକ୍ତଂ ହରିଣା ପୁରା
ପୂର୍ବରୁ ହରିଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ, ଉତ୍ତମ କୁଶ ଓ ଇଂଧନ ଦ୍ୱାରା—
ବଦର୍ଯାଶ୍ରମମାସାଦ୍ଯ ନରନାରାଯଣାଵୃଷୀ
ବଦରୀ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ନର ଓ ନାରାୟଣ ଋଷି—
କପାଲପାଣିର୍ଦେଵେଶଃ ପର୍ଯଟନ୍ଵସୁଧାମିମାମ୍
ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, କପାଳ ହାତରେ ଧରି, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଘୁରୁଥିଲେ।
ନାନାଦ୍ରୁମଲତାକୀର୍ଣଂ ନାନାପୁଷ୍ପୋପଶୋଭିତମ୍
ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଓ ଲତା ରହିଥିଲା, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫୁଲରେ ସଜିଥିଲା।
ଦ୍ରୁମପୁଷ୍ପଭରାମୋଦଵାସିତଂ ଯତ୍ସୁଵାଯୁନା
ଗଛରେ ଭାରି ଫୁଲ ଲାଗିଥିଲା, ତାହାର ସୁଗନ୍ଧି ସୁମଧୁର ବାତାସରେ ଭରିଯାଇଥିଲା।
ନାନାଗଂଧରସାଢ୍ଯୈଶ୍ଚ ପକ୍ଵାପକ୍ଵଫଲୋଦ୍ଭଵୈଃ
ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ରୁଚି ଓ ଗୁଣ ଥିବା, ପାକା ଓ କଚ୍ଚା ଫଳ ଉଗୁଥିଲା।
ଜୀର୍ଣପତ୍ରତୃଣାଦୀନି ଶୁଷ୍କ କାଷ୍ଠଫଲାନି ଚ
ସେଠାରେ ଝରା ପତ୍ର, ଘାସ, ଶୁଖିଲା କାଠ ଓ ଫଳ ମଧ୍ୟ ଥିଲା।
ନାନାପୁଷ୍ପସମୂହାନାଂ ଗନ୍ଧମାଦାଯ ମାରୁତଃ 5.1.5.
ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲ ଗୁଛର ସୁଗନ୍ଧି ବାତାସ ଉଠାଇ ନେଉଥିଲା।
ହରିତସ୍ନିଗ୍ଧନିଚ୍ଛିଦ୍ରୈଃ ପର୍ଣୈରଞ୍ଛିଦ୍ରକୋଟରୈଃ
ହରିତ, ତେଲେଇଥିବା, ଅଖଣ୍ଡ ପତ୍ର ଓ ଦୋଷରହିତ କୋଠରି ସହିତ—
ଅରୋଗିଦର୍ଶନୀଯୈଶ୍ଚ ସୁଵୃତ୍ତୈଃ କ୍ଵଚି ଦୁଦ୍ଧତୈଃ
ଏଠାଏଠି ସୁସ୍ଥ ଓ ଭଲ ଗଠନର ଗଛମାନେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, କେଉଁଠି କେଉଁଠି ଆଉ କିଛି ଅପରିପକ୍ୱ ଓ ଜଙ୍ଗଲି ଭାବରେ ବଢ଼ିଛି।
ଶୋଭନୈର୍ଵାଯୁସଂକୀର୍ଣୈରଂକୁରୈଃ ପ୍ରାଵୃତା ଦ୍ରୁମାଃ
ଗଛମାନେ ଶୋଭାବନ୍ତ ଅଂକୁରରେ ଢାକିଯାଇଛି, ସେଠାରେ ପବନ ମିଶିଛି।
ପଵନୋଦ୍ଧୂତଶିଖରୈଃ ସ୍ପର୍ଶଯଂତି ପରସ୍ପରମ୍
ପବନରେ ଗଛର ଶିଖର ଉଡ଼ିଉଡ଼ି ଏକାଅପରକୁ ଛୁଇଁଯାଉଛି।
ନାଗଵୃକ୍ଷାଃ କ୍ଵଚିତ୍ପୁଷ୍ପୈର୍ଭ୍ରମରାଲୀନକେସ ରୈଃ
କେଉଁଠି କେଉଁଠି ନାଗ ଗଛମାନେ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ତାଙ୍କର ଶିର ଭୃଙ୍ଗମାନେ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି।