ପୃଥିଵୀ ଵାଯୁରାକାଶଂ ଯଚ୍ଚାନ୍ଯଦ୍ଭୁଵନତ୍ରଯମ୍
ପୃଥିବୀ, ପବନ, ଆକାଶ ଏବଂ ତିନି ଜଗତରେ ଯେଉଁଠି ଯାହା କିଛି ଅଛି—
ତତ୍ତ୍ଵସର୍ଗଂ ଭୂତସର୍ଗଂ ଭାଵସର୍ଗଂ ତଥୈଵ ଚ
ତତ୍ତ୍ୱର ସୃଷ୍ଟି, ଭୂତର ସୃଷ୍ଟି ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି—
ଯତ୍କିଂଚିଦ୍ଵସ୍ତୁଜାତଂ ହି ତତ୍ସର୍ଵମଚରଂ ଚରମ୍
ଯେଉଁଠି ଯେଉଁସବୁ ଜିନିଷ ରହିଛି, ସେ ସବୁ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ—
ଅଥେଶଃ ପ୍ରାହ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ତ୍ଵଯା ଦୃଷ୍ଟଂ ଯଥାତଥମ୍
ତେବେ ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ସବୁକିଛି ଯଥାଯଥିକ ଦେଖିଛ।'
କର୍ତାହମନୁକର୍ତା ତ୍ଵଂ ଲୋକାନାଂ ସ୍ଥିତିକାରଣେ 5.1.4.
'ମୁଁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ତୁମେ ଏହାର ଅନୁକରଣକାରୀ, ଲୋକମାନଙ୍କର ରକ୍ଷା ପାଇଁ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଦେଵଦେଵେନ ବ୍ରହ୍ମା ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବତାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—
ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ପ୍ରଜାସର୍ଗଂ କୁର୍ଵତୋ ମେ ମହେଶ୍ଵର
'ମହାପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କର କୃପାରେ ମୁଁ ପ୍ରଜାସୃଷ୍ଟି କରିପାରୁଛି।'
ମହେ୩ଵର ଉଵାଚ ଧ୍ଯାଯତଃ ପୁତ୍ରକାମସ୍ଯ ସ୍ରଷ୍ଟୁ କାମସ୍ଯ ତେ ଯତଃ
ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ: 'ତୁମେ ପୁଅ ଚାହିଁ ଏବଂ ସୃଷ୍ଟି ଇଚ୍ଛା କରି ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲା—'
ପୁତ୍ରତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ହୀଶସ୍ତେ ଛେତ୍ସ୍ଯାମି ପଂଚମଂ ଶିରଃ
'ପୁଅ ହେବା ପରେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ତୁମର ପଞ୍ଚମ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେବି।'
କୀର୍ତଯସ୍ଵ ସଖା ଧନ୍ଯଃ ସ ନଃ ପୂଜ୍ଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
'ତାଙ୍କୁ ଧନ୍ୟ ବନ୍ଧୁ ବୋଲି କହ, ସେ ଆମ ପୂଜ୍ୟ ହେବେ।'
ଅଥାପଶ୍ଯତ୍ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ତେଜସା ହରିମଚ୍ଯୁତମ୍
ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଅଚ୍ୟୁତ ହରିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ମହେଶ୍ଵରସ୍ଯ ତେଜୋର୍ଧ୍ଵଂ ସଂତଂ ନାରାଯଣଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ସେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ତେଜ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ ନାରାୟଣ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଅଂଗୁଲ୍ଯା ସଂସ୍ପୃଶନ୍ଦେଵୋ ବ୍ରହ୍ମାଣମବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ
ଦେବତା ତାଙ୍କ ଆଂଠିଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି କହିଲେ—
ଭଵିତା ଲୋକରକ୍ଷାର୍ଥଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସର୍ଵଧନୁଷ୍ମତାମ୍
'ଜଗତର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଧନୁର୍ଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜନ୍ମ ନେବେ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ଦେଵସ୍ତମଗ୍ନିଂ ପାଣିନାଽ ଗ୍ରହୀତ୍ 5.1.4.
ଏହିପରି କହି, ଭଗବାନ ଦେବତା ସେ ଅଗ୍ନିକୁ ହାତରେ ଧରିଲେ।
ଇତି ସତ୍କୃତ୍ଯ ସତତଂ ନରଂ ଚୈଵ ମହେଶ୍ଵରଃ
ଏଭଳି ମହେଶ୍ୱର ସେ ମଣିଷଙ୍କୁ ସଦା ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିଲେ।
ଅଥାବ୍ରଵୀତ୍ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ଅଗ୍ନିଂ ତଂ ତୁ ଯୁଗକ୍ଷଯେ
ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ଯୁଗ ଶେଷରେ ସେ ଅଗ୍ନିକୁ କହିଲେ—
ଭୃଗୁଶ୍ଚୈଵାଂଗିରାଃ ପୁତ୍ରୌ ଭଵିତାରୌ ନ ସଂଶଯଃ
'ଭୃଗୁ ଏବଂ ଅଙ୍ଗିରା, ଏହି ଦୁଇଜଣ ନିଶ୍ଚିତ ତୁମର ପୁଅ ହେବେ।'
ଦ୍ଵିଧା ସଂଭଜ୍ଯ ତେନାଗ୍ନିଂ ସୃଷ୍ଟେର୍ଯଜ୍ଞୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେ ଅଗ୍ନିକୁ ଦୁଇଭାଗ କରିବା ସହିତ, ସୃଷ୍ଟିର ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେବ।
ବ୍ରହ୍ମଣାଽଗ୍ନୀ ସମେତୌ ତୁ ବ୍ରହ୍ମାଣମନୁନୋଦିତୌ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏକତ୍ର କରାଯାଇଥିବା ଦୁଇଟି ଅଗ୍ନି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶରେ କାର୍ଯ୍ୟରତ ହେଲା।
ଅତୋଽଶ୍ଵତ୍ଥେ ଶମୀଗର୍ଭେ ସଂଯୋଗସ୍ତତ୍ର ପଠ୍ଯତେ
ଏହିପରି, ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଓ ଶମୀ ଗଛର ଗଭରେ ଯୋଗ ଘଟିଥିବା କଥା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ତସ୍ମାତ୍ସୁତହିତଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଶ୍ଚତୁର୍ଥ ଇତି କଥ୍ଯତେ
ସେଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଉତ୍ତମ ଓ ଉପକାରୀ ପୁଅକୁ 'ଚତୁର୍ଥ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଏଵଂ ତୁ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵକ୍ତ୍ରଂ ପଞ୍ଚମଂ ସମପଦ୍ଯତ
ଏଭଳିଭାବେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପଞ୍ଚମ ମୁଁହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ଏତଦ୍ଯୋ ବୁଧ୍ଯତେ ଦେଵ ତେଜଃସର୍ଗମନୁତ୍ତମମ୍
ଏହି ଦେବତାଙ୍କ ତେଜର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଯେଉଁଠି ବୁଝିପାରେ—
ଏତଦ୍ଯୋଗ୍ନିସମୁଦ୍ଭଵଂ ପଶୁପତେର୍ମାହାତ୍ମ୍ଯସଂସୂଚକଂ ଵହ୍ନେଃ ସାଧୁମତିଃ ଶୃଣୋତି ସତତଂ ଯଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଭାଵିତମ୍। ଯୋ ଵ୍ଯାସ ଦ୍ଵିଜଦେଵତାପ୍ରମୁଖତଃ ସଂଶ୍ରାଵଯେଦ୍ଭକ୍ତିତଃ ସୋଽତ୍ଯର୍ଥଂ ଭଵଭାଵିତଃ ଶିଵପୁରେ ସଂପୂଜ୍ଯତେ ଦୈଵତୈଃ ।। 5.1.4.
ଏହି ଅଗ୍ନିର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା, ଯାହା ପଶୁପତିଙ୍କ ମହିମାକୁ ସୂଚିତ କରେ, ଯିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ସଦା ଶୁଣେ, ଏବଂ ହେ ବ୍ୟାସ, ଯିଏ ଦ୍ୱିଜ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଆଗରେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପଢ଼ିଥାଏ, ସେ ଏହି ସଂସାରରେ ଗଭୀର ଭାବରେ ଲିନ ହୋଇ, ଶିବଙ୍କ ପୁରରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବହୁତ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
କିଂ କୃତଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ତତ୍ର ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ଚ କର୍ମଣାମ୍
ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା କଣ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ କଣ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା?
ଜନାର୍ଦନେନ କିଂ କର୍ମ ଶଂକରେଣ ଚ ଯନ୍ମୁନେ
ହେ ମୁନି, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଓ ଶଙ୍କର କଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ?
ଶସ୍ତୈଃ କୁଶସମିଦ୍ଭିଶ୍ଚ ଯଥୋକ୍ତଂ ହରିଣା ପୁରା
ପୂର୍ବରୁ ହରିଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ, ଉତ୍ତମ କୁଶ ଓ ଇଂଧନ ଦ୍ୱାରା—
ବଦର୍ଯାଶ୍ରମମାସାଦ୍ଯ ନରନାରାଯଣାଵୃଷୀ
ବଦରୀ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ନର ଓ ନାରାୟଣ ଋଷି—
କପାଲପାଣିର୍ଦେଵେଶଃ ପର୍ଯଟନ୍ଵସୁଧାମିମାମ୍
ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, କପାଳ ହାତରେ ଧରି, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଘୁରୁଥିଲେ।