ପୁରାପତନ୍ନଧୋଜ୍ଵାଲ ଊର୍ଧ୍ଵଜ୍ଵାଲୋ ଯଦା ଧୃତଃ
ପୂର୍ବରୁ ତଳକୁ ଲାଗିଥିବା ଆଗ ଝରିଯାଉଥିଲା, ତେବେ ଉପରକୁ ଲାଗିଥିବା ଆଗକୁ ଧରିଥିଲେ।
ଜ୍ଵାଲାଭିଃ ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ନୂର୍ଧ୍ଵଂ ସର୍ଵଶବ୍ଦସ୍ଫୁଲିଂଗଵାନ୍
ଉପରକୁ ଜ୍ୱାଳାରେ ଜଳିଉଠି, ସେ ସମସ୍ତ ଶବ୍ଦ ଓ ଚିଙ୍ଗାରି ଉତ୍ସର୍ଗ କଲେ।
କିମର୍ଥଂ ତୁ ତ୍ଵଯା ଦେଵ ଭୂମିଭକ୍ଷଂ ନିଵାରିତମ୍
ହେ ଦେବ, କେଉଁ କାରଣରେ ଆପଣ ଭୂମି ଖାଇବାକୁ ବାଞ୍ଚିତ କଲେ?
ଏଵମୁକ୍ତୋଽଗ୍ନଯେ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଵରୋମାଣି ଜୁହାଵ ସଃ
ଏଭଳି କୁହିବା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ କେଶ ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେଲେ।
ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ନ ମେ ତୃପ୍ତିର୍ନ ଚ ମେ ଦେହନିର୍ଵୃତିଃ 5.1.4.
ସେ କହିଲେ: ମୋତେ କୌଣସି ତୃପ୍ତି ନାହିଁ, ମୋ ଦେହରେ କୌଣସି ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ।
ଅବ୍ରଵୀତ୍ତଂ ତଦା ଵହ୍ନିସ୍ତୃପ୍ତିର୍ନାସ୍ତି ମମେତି ହି
ତେବେ ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ମୋ ପାଖରେ କୌଣସି ତୃପ୍ତି ନାହିଁ।
ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ନ ମେ ତୃପ୍ତିର୍ନ ଚ ମେ ଦେହନିର୍ଵୃତିଃ
ସେ କହିଲେ: ମୋତେ କେବେ ତୃପ୍ତି ମିଳୁନି, ମୋ ଦେହରେ କେବେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ମିଳୁନି।
ତତୋ ଧାତ୍ରା ହୁତାଶାଯ କୃତୋ ଦେହୋ ଵିଧାତୁକଃ । ତମଦେହମଥୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମାଣମଵଦଚ୍ଚ ସଃ
ତାପରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ଏକ ଦେହ ତିଆରି କଲେ; ସେ ଦେହକୁ ଦେଖି ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅହୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନ ମେ ତୃପ୍ତିର୍ନ ଚ ମେ ଦେହନିର୍ଵୃତିଃ। କୁଦ୍ଧେଣ ବ୍ରହ୍ମଣା ସୋଽଗ୍ନିର୍ହୁଂକାରେଣ ଦ୍ଵିଧା କୃତଃ
ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ମୋତେ କେବେ ତୃପ୍ତି ମିଳୁନି, ମୋ ଦେହରେ କେବେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ମିଳୁନି। ବ୍ରହ୍ମା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଏକ ଚିତ୍କାରରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦୁଇଭାଗ କରିଦେଲେ।
ଆହତୂ ରୁଦତାଵଗ୍ନୀ ଆହାରାର୍ଥଂ ପ୍ରଜାପତିମ୍
ଆଘାତ ପାଇ ଓ କାନ୍ଦୁଥିବା ଅଗ୍ନି ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ତ୍ରଯସ୍ତେଷାଂ ରୁଦଂତି ସ୍ମ ରୁଦନ୍ହ୍ଯେକୋ ହ୍ଯସଂଵୃତଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତିନିଜଣ କାନ୍ଦୁଥିଲେ; ଏକଜଣ ଖୋଲାମେଳାଭାବେ ଅବିରତ କାନ୍ଦୁଥିଲେ।
ରୋରୂଯମାଣେ ଚାଗ୍ନୌ ତୁ ପୁନର୍ବ୍ରହ୍ମା କୃପାନ୍ଵିତଃ
ଅଗ୍ନି ଯେତେବେଳେ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ବ୍ରହ୍ମା କୃପାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ପୁଣି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ସ କାଲସ୍ତସ୍ଯ କାମସ୍ଯ ସା ଵୃତ୍ତିଃ ସଂପ୍ରକଲ୍ପିତା
ସେ ସମୟ, ସେ ଆକାଂକ୍ଷା ଓ ସେ କାର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେଲା।
ହୁଂକାରାଗ୍ନିଃ ପ୍ରଜଜ୍ଵାଲ କିମେତଦିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ଚିତ୍କାରର ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱଳିଉଠିଲା, ଏବଂ ସେ କହିଲେ: ଏହା କ'ଣ?
ଦେଵମଧ୍ଯେ ବହିର୍ଵାପି ମୁନୀନାମାଶ୍ରମେଷୁ ଚ 5.1.4.
ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ବା ବାହାରେ, କିମ୍ବା ଋଷିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଯେଉଁଠି ହେଉ।
ଅହମେଵଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ପୁନଃ ପୁନରୁଵାଚ ହ
ମୁଁ ଏଭଳି ଦେଇବି, ସେ ପୁଣିପୁଣି କହିଲେ।
ସାଭିମାନୋଽପମାନୋ ଵା ହୁଂକାରୋ ଯତ୍ର କଥ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠି ଅଭିମାନ କିମ୍ବା ଅପମାନ କଥାହୁଏ, ସେଠି ଚିତ୍କାର ହୁଏ।
ଇକାରାଗ୍ନିଂ ସମାହୂଯ ବ୍ରହ୍ମା ଵଚନମ ବ୍ରଵୀତ୍
'ଇ' ଅକ୍ଷରର ଅଗ୍ନିକୁ ଡାକି ବ୍ରହ୍ମା ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଉକାରାଗ୍ନିଂ ସମାହୂଯ ବ୍ରହ୍ମା ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
'ଉ' ଅକ୍ଷରର ଅଗ୍ନିକୁ ଡାକି ବ୍ରହ୍ମା ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଅହଂ ଚ ତେ ଵିଧାସ୍ଯାମି ସ୍ଥାନମାହାରମେଵ ଚ
ମୁଁ ତୋ ପାଇଁ ଏକ ସ୍ଥାନ ଓ ଖାଦ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଦେବି।
ଯତୋଽଗ୍ନିର୍ଵ୍ଯାସ ତେନୋକ୍ତୋ ଗିରୌ ଦୁର୍ଗେ ମହାମୁନେ
ଏହିପରି, ଅଗ୍ନି ବ୍ୟାସଙ୍କୁ କହିଲେ: ପାହାଡ଼ରେ, ଦୁର୍ଗରେ, ହେ ମହାମୁନି।
ସୋଽପି ଭିନ୍ନଃ ସମାହୂତୋ ବ୍ରହ୍ମଣା ସ୍ଥାନଲିପ୍ସଯା
ସେ ମଧ୍ୟ, ବିଭକ୍ତ ହୋଇ, ସ୍ଥାନ ଆଶାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଡାକାଯାଇଥିଲେ।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ସଂସ୍କୃତାଂ ଵାଣୀଂ ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ପ୍ରକାଶଯ
ତେଣୁ, ତୁମେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କର ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାକୁ ପ୍ରକାଶ କର।
ତସ୍ମାଦ୍ଦ୍ଵିଜାତେର୍ଵିଜ୍ଞେଯା ଵାଣୀ ପୁଣ୍ଯା ପ୍ରକାଶିତା
ତେଣୁ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କର ଭାଷା ପବିତ୍ର ଓ ପ୍ରକାଶିତ ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ।
ଅନୃତାକ୍ଷରଵିନ୍ଯାସାଦମଂଗଲ୍ଯା ହ୍ଯସଂସ୍କୃତା 5.1.4.
ଅସତ୍ୟ ଅକ୍ଷର ଥିବାରୁ, ସେଗୁଡିକ ଅଶୁଭ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ନୁହେଁ।
ଆହୂଯ ଭୂଯୋଽକାରାଗ୍ନିଂ ପ୍ରଜାପତିରଚକ୍ଷୁଷମ୍
ତାପରେ, ପ୍ରଜାପତି ପୁଣିଥରେ 'ଅ' ଅକ୍ଷରର ଅଗ୍ନିକୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ତାହାକୁ ଦୃଷ୍ଟି ବିନା କରିଦେଲେ।
ବ୍ରହ୍ମାଣମାହ ଵହ୍ନିସ୍ତୁ ଵାଚୋହଂ ମୁଖମସ୍ମି ହେ
ଅଗ୍ନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ: "ମୁଁ ବାଣୀର ମୁଖ।"
ବ୍ରହ୍ମା ତମାହ ଯସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ତେଜଃସ୍ଥାନଂ ସମୀହସେ
ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: "ତୁମେ ଯେହେତୁ ତେଜର ସ୍ଥାନ ଚାହୁଁଛ, —"
ଯସ୍ମାତ୍ତେଜଃ ପ୍ରପଶ୍ଯଂତି ଚକ୍ଷୁର୍ଭଵତି ଦୁର୍ବଲମ୍
"ତୁମର ତେଜ ଦେଖି, ଚକ୍ଷୁ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଏ, —"
ଇକାରମଥ ସଂଭିନ୍ନମଗ୍ନିମାହ ପିତାମହଃ
ତାପରେ, ପିତାମହ 'ଇ' ଅକ୍ଷରକୁ ଅଲଗା କରି, ଅଗ୍ନିକୁ କହିଲେ।