ସମ୍ଯକ୍ଛ୍ରଦ୍ଧାସମୋପେତା ତତସ୍ତୁଷ୍ଟୋ ମହେଶ୍ଵରଃ
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ, ତାପରେ ମହାଦେବ ଖୁସି ହେଲେ।
ତସ୍ମାତ୍କଟେଶ୍ଵରାଖ୍ଯା ଚ ଲୋକେ ଚାସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏହି କାରଣରୁ, ଏହାକୁ ଏଇ ଜଗତରେ 'କଟେଶ୍ୱର' ନାମରେ ଜଣାଯିବ।
ଯା ନାରୀ ପତିନା ମୁକ୍ତା ସପତ୍ନୀଦୁଃଖଦୁଃଖିତା ସୁତସୌଭାଗ୍ଯସଂପନ୍ନା ଭର୍ତୃପ୍ରାଣସମା ତଥା
ଯେଉଁ ଜଣେ ଜଣା ନାରୀ, ସ୍ୱାମୀ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ, ସପତ୍ନୀର ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ, କିନ୍ତୁ ପୁଅ ଓ ଭାଗ୍ୟରେ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ଏବଂ ସ୍ୱାମୀକୁ ଜୀବନ ସମାନ ଭଲପାଏ—
ଗଂଗଯାରାଧିତୋ ଦେଵ ଏଵମେଵ ଵରଂ ଦଦୌ
—ସେଉଁଠି, ଯେପରି ଗଙ୍ଗା ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ, ସେପରି ଭଗବାନ ତାକୁ ଏହି ଦାନ ଦେଇଥିଲେ।
ଵିଶେଷତଶ୍ଚ ନାରୀଭିଃ ସପତ୍ନୀଦୋଷହାନିଦମ୍ 7.3.62.
ବିଶେଷ କରି ନାରୀମାନେ ପାଇଁ, ଏହା ସପତ୍ନୀ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରେ।
ଇତି ଶ୍ରୀସ୍କାଂଦେ ମହାପୁରାଣ ଏକାଶୀତିସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ସପ୍ତମେ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡେ ତୃତୀଯେଽର୍ବୁଦଖଂଡେ କଟେଶ୍ଵରଗଂଗେଶ୍ଵରମାହାତ୍ମ୍ଯଵର୍ଣନଂନାମ ଦ୍ଵିଷଷ୍ଟିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି, ଏକାଶୀହଜାର ଶ୍ଲୋକର 'ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣ'ର ସପ୍ତମ 'ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡ'ର ତୃତୀୟ 'ଅର୍ବୁଦଖଣ୍ଡ'ରେ 'କଟେଶ୍ୱର ଓ ଗଙ୍ଗେଶ୍ୱର ମାହାତ୍ମ୍ୟ' ବର୍ଣ୍ଣନା ନାମକ ବାଉଠିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଅର୍ବୁଦସ୍ଯ ମହାରାଜ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ହି ସମାସତଃ
ହେ ରାଜା, ଏବେ ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତର ମହିମା ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହାଯାଉଛି।
ଵିସ୍ତରେଣ ଚ ସଂଖ୍ଯା ସ୍ଯାଦପି ଵର୍ଷଶତୈରପି ପଦେପଦେ ଗୃହାଣ୍ଯେଵ ନିର୍ମିତାନି ମହର୍ଷିଭିଃ
ଯଦି ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ବିସ୍ତାରରେ କୁହାଯିବ, ତଥାପି ମହାର୍ଷିମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା ଗଳ୍ପଗୁଡିକୁ ପ୍ରତି ପଦକ୍ଷେପରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।
ନ ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ନ ସା ସିଦ୍ଧିର୍ନ ସ ଵୃକ୍ଷୋ ମହୀପତେ
ହେ ରାଜା, ସେଉଁଠି ଥିବା ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ସିଦ୍ଧି କିମ୍ବା ଗଛ ସମାନ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ।
ଯେ ଵସଂତି ମହାରାଜ ସୁରମ୍ଯେଽର୍ବୁଦପର୍ଵତେ
ଯେମାନେ ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତର ମଧୁର ପରିବେଶରେ ବସିଥାନ୍ତି, ହେ ରାଜା, ସେମାନେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
କିଂ ତସ୍ଯ ଜୀଵିତେନାର୍ଥଃ କିଂ ଧନୈଃ କିଂ ଜପୈର୍ନୃପ
ହେ ରାଜା, ଏଠାରେ ଜୀବନ, ଧନ କିମ୍ବା ଜପର କଣ ଅର୍ଥ?
ଅପି କୀଟପତଂଗା ଯେ ପଶଵଃ ପକ୍ଷିଣୋ ମୃଗାଃ
ସେଠାରେ ଥିବା କୀଟ, ପତଙ୍ଗ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ମୃଗ—
ତସ୍ମିନ୍ମୃତା ମହାରାଜ ନିଷ୍କାମାଃ କାମତୋଽପି ଵା
—ଏମାନେ ଚାହିଁ କିମ୍ବା ଅଚାହିଁ, ଯେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯଶ୍ଚୈତଚ୍ଛୁଣୁଯାନ୍ନିତ୍ଯଂ ପୁରାଣଂ ଶ୍ରଦ୍ଧଯାନ୍ଵିତଃ
ଯିଏ ଏହି ପୁରାଣକୁ ଦିନେ ଦିନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶୁଣେ—
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ଯାତ୍ରାଂ ତତ୍ର ସମାଚରେତ୍
—ସେଥିପାଇଁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ, ସେଠାକୁ ଯାତ୍ରା କରିବା ଉଚିତ।
ଇତି ଶ୍ରୀସ୍କାଂଦେ ମହାପୁରାଣ ଏକାଶୀତିସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ସପ୍ତମେ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡେ ତୃତୀଯେଽର୍ବୁଦଖଂଡେଽର୍ବୁଦଖଣ୍ଡମାହାତ୍ମ୍ଯଫଲଶ୍ରୁତିଵର୍ଣନଂନାମ ତ୍ରିଷଷ୍ଟିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି, ଏକାଶୀହଜାର ଶ୍ଲୋକର 'ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣ'ର ସପ୍ତମ 'ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡ'ର ତୃତୀୟ 'ଅର୍ବୁଦଖଣ୍ଡ'ରେ 'ଅର୍ବୁଦ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶ୍ରବଣର ଫଳ' ବର୍ଣ୍ଣନା ନାମକ ତିରାଷିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଶ୍ରୀଜଗଦଂବାଯୈ ନମଃ ଅଥାଵନ୍ତ୍ଯଖଣ୍ଡେଽଵନ୍ତୀକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପ୍ରାରଭ୍ଯତେ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ସ୍ରଷ୍ଟାରୋଽପି ପ୍ରଜାନାଂ ପ୍ରବଲଭଵଭଯାଦ୍ଯଂ ନମସ୍ଯଂତି ଦେଵା ଯୋ ହ୍ଯଵ୍ଯକ୍ତେ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ ପ୍ରଵିହିତମନସାଂ ଧ୍ଯାନଯୁକ୍ତାତ୍ମନାଂ ଚ
ଶ୍ରୀ ଜଗଦମ୍ବାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଏବେ ଅବନ୍ତିଖଣ୍ଡରେ, ଅବନ୍ତି କ୍ଷେତ୍ରର ମହିମା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାମାନେ ମଧ୍ୟ, ଭୟଙ୍କର ସଂସାର ଭୟରୁ, ସେଇ ଭଗବାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ଯିଏ ଅଦୃଶ୍ୟରେ ବିଲୀନ ହୋଇଛନ୍ତି ଏବଂ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ମନ ଓ ଆତ୍ମା ଥିବା ଲୋକମାନେ ଯାହାକୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
କଥ୍ଯଂତାଂ ତାନି ଯତ୍ନେନ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଯେଷୁ ପ୍ରଜାଯତେ
ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡିକୁ ଦେଖିଲେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ସେଗୁଡିକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି କୁହିବା ଉଚିତ।
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ ଅସ୍ତି ଲୋକେଷୁ ଵିଖ୍ଯାତା ଗଂଗା ତ୍ରିପଥଗା ନଦୀ
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତିନିଟି ପଥରେ ବହୁଥିବା ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ଅଛି।
ତପନସ୍ଯ ସୁତା ଦେଵୀ ଯମୁନା ଲୋକପାଵନୀ
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର କନ୍ୟା ଦେବୀ ଯମୁନା ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ପବିତ୍ର କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ଵିତସ୍ତା ଚ ନର୍ମଦାଽମରକଣ୍ଟକେ
ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା, ଭିତସ୍ତା ଏବଂ ଅମରକଣ୍ଟକରେ ନର୍ମଦା ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
କେଦାରଂ ପୁଷ୍କରଂ ଚୈଵ ତଥା କାଯାଵରୋହଣମ୍
କେଦାର, ପୁଷ୍କର ଓ କାୟାବରୋହଣ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
ଯତ୍ରାସ୍ତେ ଶ୍ରୀମହାକାଲଃ ପାପେନ୍ଧନହୁତାଶନଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରୀମହାକାଳ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ପାପକୁ ଭସ୍ମ କରୁଥିବା ଅଗ୍ନି ଅଛି।
ଭୁକ୍ତିଦଂ ମୁକ୍ତିଦଂ କ୍ଷେତ୍ରଂ କଲିକ ଲ୍ମଷନାଶନମ୍
ସେ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, କଳିଯୁଗର ଦୁଷ୍ଟତାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରେ।
ଯାନି ତୀର୍ଥାନି ଵିଦ୍ଯନ୍ତେ ଯାନି ଲିଂଗାନି ସଂତି ଵୈ
ଯେଉଁମାନେ ତୀର୍ଥ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି,
ତାନ୍ଯହଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ପରଂ କୌତୂହଲଂ ହି ମେ ।। 5.1.1.
ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ମୋର ଆଗ୍ରହ ବହୁତ।
କ୍ଷେତ୍ରମାଦ୍ଯଂ ମହାଦେଵି ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନମ୍
ଓ ମହାଦେବୀ, ସବୁଠୁ ପ୍ରଥମ କ୍ଷେତ୍ର ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ।
ଶ୍ରୀମେରୋଃ ସଂନିଧାନେ ଚ ଶିଖରଂ ରତ୍ନଚିହ୍ନିତମ୍
ଶ୍ରୀମେରୁ ପାହାଡ଼ର ସାନିଧ୍ୟରେ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ଏକ ଶିଖର ଅଛି।
ଵିଚିତ୍ରଧାତୁଭିଶ୍ଚିତ୍ରଂ ସ୍ଵଚ୍ଛସ୍ଫଟିକଵେଦିକମ୍
ସେଠି ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁରେ ଅପୂର୍ବ ଭାବେ ସଜାଯାଇଛି, ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ସ୍ଫଟିକ ମଞ୍ଚ ଅଛି।
ମୃଗନାଗେନ୍ଦ୍ରସଂଯୁକ୍ତଂ ଗଜଯୂଥସମାକୁଲମ୍
ସେଠି ହରିଣ ଓ ସିଂହ ଦଳ ଥାଏ, ହାତୀ ଦଳରେ ଭରିଯାଇଥାଏ।