ଵୃଦ୍ଧ୍ଯାଦୌ ଵାଥ ଚାଂତେ ଵା ତାଭ୍ଯାଂ ପୂଜାଂ କରୋତି ଯଃ
ଯେଉଁଠି ବୃଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୟ ର ଆରମ୍ଭ କିମ୍ବା ଶେଷରେ ଯେଉଁଠି ଏହି ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ—
ଯାତ୍ରାକାଲେ ପୁମାନ୍ଯଶ୍ଚ ତାଭ୍ଯାଂ ପୂଜାଂ ସମାଚରେତ୍
ଯାତ୍ରା ବେଳେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ସଦାଷ୍ଟମ୍ଯାଂ ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ଯସ୍ତାଭ୍ଯାଂ ବଲିମାହରେତ୍
ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରତି ଅଷ୍ଟମୀ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ଏହି ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ବଳି ଦେଇଥାନ୍ତି—
ଯୋ ମହାନଵମୀସଂଜ୍ଞେ ଦିଵସେ ଶ୍ରଦ୍ଧଯାନ୍ଵିତଃ
ଯିଏ ମହାନବମୀ ନାମକ ଦିନରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପୂଜା କରେ—
ଇତି ଶ୍ରୀସ୍କାଂଦେ ମହାପୁରାଣ ଏକାଶୀତିସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ଷଷ୍ଠେ ନାଗରଖଣ୍ଡେ ହାଟକେଶ୍ଵରକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ଯେଂଽବାଵୃଦ୍ଧାମାହାତ୍ମ୍ଯଵର୍ଣନଂନାମାଷ୍ଟାଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀ ହଜାର ଶ୍ଲୋକର ସଂହିତାରେ, ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ରର ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନାରେ, ଏହା ଅମ୍ବାବୃଦ୍ଧା ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନା ନାମକ ଅଷ୍ଟାଶୀତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ।
ବାଲକାନାଂ କ୍ଷଯୋ ଜଜ୍ଞେ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଗୃହେଗୃହେ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଘରେ ଘରେ ଶିଶୁମାନଙ୍କର ନାଶ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ତରୁଣାନାଂ ଵିଶେଷେଣ ଚମତ୍କାରପୁରୋତ୍ତରେ
ବିଶେଷକରି ଯୁବକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣା ପରେ।
ତତସ୍ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ସର୍ଵେ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଛିଦ୍ରସମୁଦ୍ଭଵମ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହି ଦୁଃଖର କାରଣ ଜାଣି—
ଅମ୍ବାଵୃଦ୍ଧେ ସମାସାଦ୍ଯ ପୂଜଯିତ୍ଵା ପ୍ରଯତ୍ନତଃ
ଅମ୍ବାବୃଦ୍ଧାଙ୍କୁ ଯାଇ, ବଡ଼ ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପୂଜା କଲେ।
ରକ୍ଷାର୍ଥଂ ସର୍ଵଵିପ୍ରାଣାଂ ଚମତ୍କାରେଣ ଭୂଭୁଜା
ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ—
ହ୍ରିଯଂତେ ବାଲକା ରାତ୍ରୌ ଛିଦ୍ରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସହସ୍ରଶଃ
ରାତିରେ ଶିଶୁମାନେ ହଜାରେ ହଜାରେ ଚୋରା ରାସ୍ତା ଦେଖି ନେଇଯାଯାନ୍ତି।
ପ୍ରସାଦଃ କ୍ରିଯତାଂ ତସ୍ମାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍
ସେହିଠାରୁ, ସେମାନେ ମହାନ ଆତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କୃପା କରାଯାଉ।
ତେଷାଂ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତୋଂଽବା କୃପଯାନ୍ଵିତା
ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ତାପରେ ଅମ୍ବା ଦୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ—
ଇମେ ମତ୍ପାଦୁକେ ଦିଵ୍ଯେ ଗୁହାମଧ୍ଯଗତେ ସଦା ୬.୮୯.
ଏହି ମୋର ଦିବ୍ୟ ପାଦୁକା ସଦା ଗୁହା ମଧ୍ୟରେ ରହିଥାଏ।
ଯା କାଚିଲ୍ଲୌଲ୍ଯମାସ୍ଥାଯ ନିଷ୍କ୍ରମିଷ୍ଯତି ମୋହତଃ
ଯେଉଁଠି କିଏ ଯେକୌଣସି ଲୋଭରେ, ମୂଢ଼ତାରେ ବାହାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବ—
ପୂଜାଂ କୋ ଵାତ୍ର ଚାହାରସ୍ତସ୍ମାଦ୍ବ୍ରୂହି ସୁରେଶ୍ଵରି
ଏଠାରେ କେଉଁ ପୂଜା କିମ୍ବା ଅର୍ପଣ ହେବା ଉଚିତ, ହେ ଦେବୀ, ଆମକୁ କହ।
ପୂଜାଂ ସମ୍ଯକ୍କରିଷ୍ଯଂତି ସର୍ଵାସାଂ ଭକ୍ତିସଂଯୁତାଃ
ସମସ୍ତେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଠିକ୍ ଭାବରେ ପୂଜା କରିବେ।
ପାଦୁକେ ମେ ପ୍ରପୂଜ୍ଯାଦୌ ମାଂସ ମଦ୍ଯାଦିଭିଃ କ୍ରମାତ୍
ପ୍ରଥମେ ମୋର ପାଦୁକାକୁ ପୂଜିବା, ତାପରେ କ୍ରମେ ମାଂସ, ମଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବା।
ତତସ୍ତଥେତି ତାଃ ପ୍ରୋଚ୍ଯ ଗୁହାମଧ୍ଯେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ତାପରେ ସେମାନେ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହି, ଗୁହା ଭିତରେ ରୁହିଲେ।
ତତସ୍ତତ୍ର ସମାଗତ୍ଯ ପୁରୁଷା ଅପି ଦୂରତଃ ପ୍ରଯାଂତି ଚ ପରାଂ ସିଦ୍ଧିଂ ଜନ୍ମ ମୃତ୍ଯୁଵିଵର୍ଜିତାମ୍
ତାପରେ ଦୂରଦୂରନ୍ତୁ ଲୋକମାନେ ସେଠାକୁ ଆସି, ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ରହିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସିଦ୍ଧି ପାଇଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ନଷ୍ଟା ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମାଦିକାଃ କ୍ରିଯାଃ ॥ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଵ୍ରତାନ୍ଯେଵ ସଂଯମା ନିଯମାଶ୍ଚ ଯେ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା ହରାଇଗଲା; କେବଳ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା, ବ୍ରତ, ସଂୟମ ଓ ନିୟମମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଲେ।
ଯେ ଚାପି ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ଶାଂତାଃ ସଦା ମଦ୍ଯସ୍ଯ ଦୂଷଣମ୍
ଏବଂ ଯେଉଁ ସାନ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସଦା ମଦର ଦୁଷ୍ଟତାକୁ ଦୂରେଇ ରଖିଥିଲେ।
ତର୍ପଯଂତି ତଥା ମାଂସୈସ୍ତ୍ଯକ୍ତାଶେଷମଖକ୍ରିଯାଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ କ୍ରିୟା ଛାଡି, ମାଂସ ଦ୍ୱାରା ତର୍ପଣ କରୁଥିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ଭୀତାଃ ସର୍ଵେ ଦେଵାଃ ସଵାସଵାଃ ୬.୮୯.
ଏହି ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟଭିତ ହେଲେ।
ପ୍ରୋଚୁର୍ମହେଶ୍ଵରଂ ଗତ୍ଵା ଵିନଯାଵନତାଃ ସ୍ଥିତାଃ
ସେମାନେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ବିନୟରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦଣ୍ଡାୟତ ହେଲେ।
ଦେଵା ଊଚୁଃ ହାଟକେଶ୍ଵରଜେ କ୍ଷେତ୍ରେ ପାଦୁକେ ତତ୍ର ସଂସ୍ଥିତେ
ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: ହଟକେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଯେଉଁଠାରେ ପାଦୁକା ରହିଛି,
ବ୍ରାହ୍ମଣା ଅପିଦେଵେଶ ମଦ୍ଯମାଂସେନ ଭକ୍ତିତଃ
ହେ ଦେବେଶ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତି ସହିତ ମଦ ଓ ମାଂସ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରୁଛନ୍ତି।
ନଷ୍ଟା ଧର୍ମକ୍ରିଯା ସର୍ଵା ମର୍ତ୍ଯଲୋକେତ୍ର ସାଂପ୍ରତମ୍
ମାନବ ଲୋକରେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ କ୍ରିୟା ଏବେ ହରାଇଯାଇଛି।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ କୁରୁ ଦେଵେଶ ଯଥା ସ୍ଯାତ୍ପାଦୁକାକ୍ଷଯଃ
ତେଣୁ, ହେ ଦେବେଶ, ଏପରି କିଛି କର, ଯାହାରେ ପାଦୁକା ଅବିନାଶୀ ରହିପାରିବ।
ଜଗନ୍ମାତାଽକ୍ଷଯା ସାକ୍ଷାନ୍ମମା ପି ଜନନୀ ଚ ସା
ଏହି ସଂସାରର ମାଆ ଅବିନାଶୀ, ସେ ମୋର ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ଜନନୀ।