ନ ତଥା ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ନୋ ଭୋଗେ ନାଶ୍ଵଯାନେ ନ ଵାରଣେ
ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଭୋଗବିଲାସ, ଘୋଡ଼ା ବା ହାତୀ ଚଢ଼ିବାରେ ଏମିତି ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ—
ସ କଦାଚିନ୍ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୃଗାସକ୍ତୋଽର୍ବୁଦଂ ଗତଃ
ସେ ଏକଥର, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶିକାରରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ଅର୍ବୁଦକୁ ଗଲେ।
ସ୍ତନଂ ଧଯନ୍ତୀଂ ସୁସ୍ନିଗ୍ଧାଂ ଶିଶୋଃ କ୍ଷୀରାନୁରାଗିଣଃ
ସେ ଦେଖିଲେ ଏକ ମୃଗୀ ନିଜ ଶିଶୁକୁ ଦୁଧ ପିଅଉଁଥିଲା, ଶିଶୁ ଦୁଧ ପାଇଁ ଆସକ୍ତ ଥିଲା।
ଅଥ ସା ପାର୍ଥିଵଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରଗୃହୀତଶରାସନମ୍
ତାପରେ ସେ ମୃଗୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଧନୁଷ ବାଣ ତଣିଥିବା ଦେଖିଲା,
ତତଃ ସା କୋପସନ୍ତପ୍ତା ଭୂପାଲଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ
ସେ ମୃଗୀ କ୍ରୋଧରେ ତପ୍ତ ହୋଇ, ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲା।
ଶଯାନୋ ମୈଥୁନାସକ୍ତଃ ସ୍ତନପୋ ଵ୍ଯାଧିପୀଡିତଃ
ଶୟନ କରୁଥିବା, ସଂଯୋଗରେ ଲିନ, ଦୁଧ ପିଉଥିବା ବା ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ—
ତଦଦ୍ଯ ମରଣଂ ଜାତଂ ମମ ସର୍ଵଂ ନୃପାଧମ
ଆଜି, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଧମ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଗଲା।
ଯସ୍ମାଦହମଧର୍ମେଣ ହତା ଭୂମିପତେ ତ୍ଵଯା 7.3.29.
କାରଣ, ଭୂମିର ନାଥ, ତୁମେ ଅନ୍ୟାୟରେ ମୋତେ ହତ୍ୟା କରିଛ।
ତାଂ ଵୈ ପ୍ରସାଦଯାମାସ ପ୍ରାଣଶେଷାଂ ତଦା ମୃଗୀମ୍
ସେତେବେଳେ ରାଜା ସେ ମୃଗୀ, ଯାହାର ଜୀବନ ଅଳ୍ପ ଅଛି, ତାକୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ଅଵିଵେକାନ୍ମଯା ଭଦ୍ରେ ହତା ତ୍ଵଂ ନିର୍ଘୃଣେନ ଚ
ମୋର ଅବିବେକ ଓ କଠୋରତାରେ, ମୃଦୁ ମୃଗୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ହତ୍ୟା କରିଛି।
ଧେନୁଂ ତଯା ସମାଲାପାତ୍ପ୍ରକୃତିଂ ଯାସ୍ଯସେ ପୁନଃ
ସେଠାରେ ତୁମେ ତା ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିଲେ, ପୁଣି ତୁମର ପ୍ରକୃତିକୁ ଫେରି ଗାଈ ହେବା।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମୃଗୀ ରାଜାଗ୍ରତଃ ପ୍ରାଣୈର୍ଵ୍ଯଯୁଜ୍ଯତ
ଏପରି କହି, ସେ ହରିଣୀ ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଦେଲା।
ଅଥାଽସୌ ପାର୍ଥିଵଃ ସଦ୍ଯୋ ରୌଦ୍ରାସ୍ଯଃ ସମଜାଯତ ଭକ୍ଷଯାମାସ ତାଂ ସେନାମାତ୍ମୀଯାଂ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ
ତାପରେ ସେ ରାଜା ତୁରନ୍ତି ରୂଦ୍ର ମୁହଁ ହେଲେ; କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧା ହୋଇ, ନିଜ ସେନାକୁ ଖାଇଦେଲେ।
ତତସ୍ତେ ସୈନିକା ରାଜନ୍ହତଶେଷାଃ ସୁଦୁଃଖିତାଃ
ତାପରେ, ରାଜନ୍, ଯେଉଁ ସେନା ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଗଲେ, ସେମାନେ ଖୁବ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ନିଵେଦଯନ୍ତୋ ଵୃତ୍ତାଂତଂ ଚତ୍ଵରେଷୁ ତ୍ରିକେଷୁ ଚ
ସେମାନେ ଘଟଣାକୁ ଚଉକରେ ଓ ତିନିମୁହାଣିରେ ଲୋକମାନେଠାରେ କହିଦେଲେ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଂ ଭୂରିପରାକ୍ରମମ୍
ସେ କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ପୁଅ, ଅତି ପ୍ରବଳ ଶୂରବୀର,
କସ୍ଯଚିତ୍ତ୍ଵଥ କାଲସ୍ଯ ତସ୍ମିନ୍ସାନୌ ନୃପୋତ୍ତମ
କିଛି ସମୟ ପରେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ସେ ରାଜବଂଶରେ,
ତତ୍ରୈକା ଗୌଃ ପରିଭ୍ରଷ୍ଟା ସ୍ଵଯୂଥାତ୍ତୃଣତୃଷ୍ଣଯା ॥ 7.3.29.
ସେଠାରେ ଗୋଟିଏ ଗାଈ ତାଙ୍କ ଦଳରୁ ଘାସ ଖାଇବା ଆସାରେ ଅଲଗା ହୋଇଗଲା।
ଅଚ୍ଛିନ୍ନାଗ୍ରତୃଣଂ ଯା ତୁ ସଦା ଭକ୍ଷଯତେ ନୃପ
ହେ ରାଜା, ସେ ଯେଉଁ ଗାଈ ସଦା ଅଖଣ୍ଡ ଘାସ ଖାଏ,
ତତ୍ରାସସାଦ ତାଂ ଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ଦଂଷ୍ଟ୍ରୋତ୍କଟମୁଖାଵହଃ
ସେଠାରେ ଏକ ବାଘ ତାଙ୍କୁ ଆସି ଧରିଲା, ତାଙ୍କର ଦାଁତ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ସ୍ମରଂତୀ ଗୋକୁଲେ ବଦ୍ଧଂ ସ୍ଵସୁତଂ କ୍ଷୀରପାଯିନମ୍
ସେ ଗାଈ ଗୋଶାଳାରେ ବନ୍ଧା ନିଜ ଛୁଆଁ, ଦୁଧ ପିଉଥିବାକୁ ମନେ ପକାଉଥିଲା।
ଵିଦ୍ଯତେ କସ୍ଯଚିନ୍ମୂର୍ଖେ ସ୍ମରେଷ୍ଟାଂ ଦେଵତାଂ ତତଃ
ମୂର୍ଖମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଏ ନା କିଏ ମନରେ ପ୍ରିୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି।
କପିଲୋଵାଚ ସ୍ଵଜୀଵିତଭଯାଦ୍ଵ୍ଯାଘ୍ର ନ ରୋଦିମି କଥଂଚନ
କପିଳ କହିଲେ: ମୋ ଜୀବନର ଭୟରୁ, ହେ ବାଘ, ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ କାନ୍ଦୁନି।
ନାଦ୍ଯାପି ସ ତୃଣା ନ୍ଯତ୍ତି ତେନାହଂ ଶୋକଵିକ୍ଲଵା
ସେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘାସ ଖାଇନାହାନ୍ତି; ଏହିକାରଣରୁ ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି।
ପାଯଯିତ୍ଵା ସୁତଂ ବାଲଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜନଂ ସ୍ଵକମ୍
ମୋ ଛୁଆଁକୁ ଦୁଧ ପିଇଇ, ନିଜ ଲୋକମାନେଠାରେ ଦେଖି ଓ ପଚାରି,
ପୁନରାଗମନଂ ଯତ୍ତେ ନ ଚ ତଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଦଧାମ୍ଯହମ୍
ତୁମେ ତାଙ୍କର ପୁଣି ଆସିବାକୁ କହୁଛ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏହାକୁ ଭରସା କରେନି।
ଭଯାନ୍ମାଂ ଭାଷସେ ଚୈଵଂ ନାସ୍ତି ପ୍ରାଣସମଂ ଭଯମ୍
ତୁମେ ଭୟରୁ ଏପରି କହୁଛ; ଜୀବନର ଭୟ ସମାନ କିଛି ନାହିଁ।
ପ୍ରତ୍ଯଯୋ ଯଦି ତେ ଭୂଯାନ୍ମାଂ ମୁଞ୍ଚ ତ୍ଵଂ ମୃଗାଧିପ ॥ 7.3.29.
ଯଦି ତୁମେ ସତ୍ୟରେ ଭରସା କର, ମତେ ଛାଡ଼ିଦିଅ, ହେ ପଶୁମାନଙ୍କ ମାଳିକ।
ତତୋଽହଂ ପ୍ରତ୍ଯଯଂ ଗତ୍ଵା ମୋଚଯିଷ୍ଯାମି ଵା ନ ଵା
ତେବେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ହେଇ, ସେଠାରୁ ତାକୁ ଛାଡ଼ିଦେବି କି ନାହିଁ, ଏହା ଭବିଷ୍ୟତରେ ଦେଖିବି।
ତେନ ପାପେନ ଲିପ୍ଯାମି ଯଦ୍ଯହଂ ନାଗମେ ପୁନଃ
ଯଦି ମୁଁ ପୁଣି ଫେରି ନାସି, ସେହି ପାପରେ ମୁଁ ଲିପ୍ତ ହେବି।