ଵ୍ରତଭଂଗପ୍ରକର୍ତୃଣାମନୃତୌ ଗାମିନାଂ ଚ ଯତ୍
ବ୍ରତ ଭଙ୍ଗ କରିବା କିମ୍ବା ମିଥ୍ୟା କଥା କହିବାରୁ ଯେଉଁ ପାପ ହୁଏ,
ପୈଶୁନ୍ଯସୂଚକାନାଂ ଚ ଯତ୍ପାପଂ ଶସ୍ତ୍ରକର୍ମଣାମ୍
ପ୍ରତାରଣା କିମ୍ବା ଅପବାଦ କରିବା, କିମ୍ବା ଅସତ୍ କାମ କରିବାରୁ ଯେଉଁ ପାପ ହୁଏ—
ଇତି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦେ ମହାପୁରାଣ ଏକାଶୀତି ସାହରସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ଷଷ୍ଠେ ନାଗରଖଣ୍ଡେ ଶ୍ରୀହାଟକେଶ୍ଵରକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ଯେ କଲଶେଶ୍ଵରମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଗୋଵ୍ଯାଘ୍ରସଂଵାଦଵର୍ଣନଂନାମ ପଞ୍ଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି, ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣର ଏକାଶୀହଜାର ଶ୍ଲୋକର ସଂହିତାର ଛଅଟିଏ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ ଶ୍ରୀହାଟକେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ରର ମହିମା ଓ କଳଶେଶ୍ୱର ମହିମା ବିବର୍ଣ୍ନନା ଭିତରେ 'ଗୋମାତା ଓ ବାଘର ସଂବାଦ' ନାମକ ପଞ୍ଚାଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଏଠାରେ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ସତ୍ଯଂ ମତ୍ଵା ପୁନଃ ପ୍ରାହ ନନ୍ଦିନୀଂ ପୁତ୍ରଵତ୍ସଲାମ୍
ଏହି କଥାକୁ ସତ୍ୟ ବୋଲି ଭାବି, ସେ ପୁଣି ତାଙ୍କର ଶିଶୁପ୍ରେମୀ ମା' ନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଯଦ୍ଯେଵଂ ତଦ୍ଗୃହଂ ଗଚ୍ଛ ଵୀକ୍ଷଯସ୍ଵ ନିଜାତ୍ମଜମ୍
ଯଦି ଏହିପରି ଅଟୁଟ, ତେବେ ତୁମେ ଘରକୁ ଯାଅ ଏବଂ ତୁମର ଜନ୍ମସନ୍ତାନକୁ ଦେଖ।
ଗତାଲଯଂ ସମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଯତ୍ର ବାଲଃ ସୁତଃ ସ୍ଥିତଃ
ଯେଉଁଠାରେ ତୁମର ଛୁଆଁ ଅଛି, ସେଠାକୁ ଯାଅ।
ଅଥାକାଲାଗତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାତରଂ ତ୍ରସ୍ତଚେତସମ୍
ଏହିପରି, ଅପରିଚିତ ସମୟରେ ମା' ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଛୁଆଁର ମନ ଭୟରେ ଭରିଗଲା।
କସ୍ମାତ୍ ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ଯକାଲେ ତୁ କସ୍ମାଦୁଦ୍ଭ୍ରାଂତମାନସା
ତୁମେ ଏହି ସମୟରେ କାହିଁକି ଆସିଛ? ଏବଂ କାହିଁକି ତୁମର ମନ ଏତେ ଅଶାନ୍ତିତ?
ଯେନ ତୃପ୍ତସ୍ଯ ତେ ସର୍ଵଂ ଵୃତ୍ତାଂତଂ ତଦ୍ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ତୁମେ ଚିନ୍ତିତ ଥିବାରୁ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ତୁମକୁ କହିଦେବି।
ଆଘ୍ରାତଶ୍ଚ ତଯା ମୂର୍ଧ୍ନି ତତଃ ପ୍ରୋଵାଚ ସତ୍ଵରମ୍
ସେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି, ତୁରନ୍ତ କହିଲେ।
ସର୍ଵଂ କୀର୍ତଯ ଵୃତ୍ତାଂତମଦ୍ଯାରଣ୍ଯସମୁଦ୍ଭଵମ୍
ଆଜି ଜଙ୍ଗଲରେ ଯେଉଁ କଥା ଘଟିଛି, ସମସ୍ତ ଘଟଣା ମୋତେ କହ।
ଵ୍ଯାଘ୍ରେଣାସାଦିତା ତତ୍ର ଭ୍ରମମାଣା ଇତସ୍ତତଃ
ମୁଁ ଏଠାଉଠି ଘୁରୁଥିବାବେଳେ, ଏଠାରେ ଏକ ବାଘ ମୋତେ ଧରିଲା।
ସ ମଯା ପ୍ରାର୍ଥିତଃ ପୁତ୍ର ଭକ୍ଷମାଣୋ ନଖାଯୁଧଃ ୬.୫୧.
ବେଟା, ସେ ତାଙ୍କର ନଖ ଓ ଦାନ୍ତରେ ମୋତେ ଖାଇବାକୁ ଯାଉଥିଲେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲି।
ସାହଂ ତେନ ଵିନିର୍ମୁକ୍ତା ଶପଥୈର୍ବହୁଭିଃ କୃତୈଃ
ମୁଁ ବହୁତ ଶପଥ ଦେଇ, ତାଙ୍କଠାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଲି।
ଶ୍ଲାଘ୍ଯଂ ହି ମରଣଂ ସମ୍ଯଙ୍ମାତୁରଗ୍ରେ ମମାଧୁନା
ମୋ ପାଇଁ ଏବେ ମା'ଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବା ବଡ଼ ଗୌରବର କଥା।
ଏକାକିନାପି ମର୍ତଵ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ହୀନେନ ଵୈ ମଯା
ତୁମୁଁ ଛାଡ଼ି ଏକା ହେବା ପରେ, ମୋତେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ହେବ।
ଯଦି ମାତସ୍ତ୍ଵଯା ସାର୍ଧଂ ଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ମାଂ ସୂଦଯିଷ୍ଯତି
ମା', ଯଦି ତୁମେ ମୋ ସହିତ ଥିବାବେଳେ ବାଘ ମୋତେ ମାରିଦେଉଛି—
ନାସ୍ତି ମାତୃସମୋ ବନ୍ଧୁର୍ବାଲାନାଂ କ୍ଷୀରଜୀଵିନାମ୍
ଦୁଧପିଆ ଛୁଆଁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମା' ପରି ଆଉ କେହି ନାହିଁ।
ନାସ୍ତି ମାତୃସମଃ ପୂଜ୍ଯୋ ନାସ୍ତି ମାତୃସମଃ ସଖା
ମା' ପରି ପୂଜ୍ୟ କେହି ନାହିଁ, ମା' ପରି ବନ୍ଧୁ କେହି ନାହିଁ।
ଏଵଂ ମତ୍ଵା ସଦା ମାତୁଃ କର୍ତଵ୍ଯା ଭକ୍ତିରୁତ୍ତମୈଃ ଅନୁତିଷ୍ଠଂତି ଯେ ପୁତ୍ରାସ୍ତେ ଯାଂତି ପରମାଂ ଗତିମ୍
ଏପରି ଭାବି, ପୁଅମାନେ ସଦା ମା'ଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତି ଦେବା ଉଚିତ୍। ଯେଉଁ ପୁଅମାନେ ଏହିପରି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ତସ୍ମାଦହଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ତ୍ଵଂ ଚ ତିଷ୍ଠାତ୍ର ଗୋକୁଲେ
ତେଣୁ ମୁଁ ଏଠାରୁ ଚାଲିଯିବି, ତୁମେ ଏଠି ଗୋକୁଳରେ ରୁହ।
ତତ୍କଥଂ ମମ ଜୀଵଂ ତ୍ଵଂ ରକ୍ଷସ୍ଯସୁଭିରାତ୍ମନଃ ୬.୫୧.
ତୁମେ କିପରି ତୁମର ଉତ୍ତମ ଆତ୍ମା ସହିତ ମୋର ପ୍ରାଣକୁ ରକ୍ଷା କରିବ?
ଅପଶ୍ଚିମମିଦଂ ପୁତ୍ର ମାତୃସଂଦିଷ୍ଟମୁତ୍ତମମ୍
ପୁଅ, ଏହା ମୋର ମାଆଙ୍କର ଶେଷ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉପଦେଶ।
ଭ୍ରମମାଣୋ ଵନେ ପୁତ୍ର ମା ପ୍ରମାଦଂ କରିଷ୍ଯସି
ପୁଅ, ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରୁଥିବାବେଳେ କେବେ ଅସାବଧାନ ହେଉନି।
ସମୁଦ୍ରମଟଵୀଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଵିଶଂତେ ଲୋଭମୋହିତାଃ
ଲୋଭ ଓ ମୋହରେ ପଡି, ଯେଉଁମାନେ ସମୁଦ୍ର କିମ୍ବା ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନଶ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
ଲୋଭାତ୍ପ୍ରମାଦାଦ୍ଵିଶ୍ରଂଭାତ୍ପୁରୁଷୋ ଵଧ୍ଯତେ ତ୍ରିଭିଃ
ଲୋଭ, ଅସାବଧାନତା ଓ ଅବିଶ୍ୱାସ — ଏହି ତିନିଟି କାରଣରୁ ଲୋକ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ଆତ୍ମା ପୁତ୍ର ତ୍ଵଯା ରକ୍ଷ୍ଯଃ ସର୍ଵଦୈଵ ପ୍ରଯ ତ୍ନତଃ
ପୁଅ, ସବୁବେଳେ ଉତ୍ସାହରେ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କର।
ଵିଷମସ୍ଥଂ ତୃଣାନ୍ନାଦ୍ଯଂ କଥଂଚିତ୍ପୁତ୍ରକ ତ୍ଵଯା
ପୁଅ, ବିପଦ୍ସ୍ଥଳରେ ଥିବା ଘାସ କେବେ ଖାଅନି।
ଏଵଂ ସଂଭାଷ୍ଯ ତଂ ଵତ୍ସମଵଲିହ୍ଯ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ଏଭଳି କହି, ସେ ତାଙ୍କର ବଛାକୁ ପୁନିପୁନି ଚାଟିଲେ।
ତତଃ ସଖୀଜନଂ ସର୍ଵଂ ଗତା ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ସଖୀମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦ୍ୱିଜ।