ଵିଦ୍ଯାଦାନଂ ନରୋ ଯଶ୍ଚ ତସ୍ଯା ହ୍ଯାଯତନେ ସଦା
ଏବଂ ଯେଉଁ ଲୋକ ସଦା ଦେବୀଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ଜ୍ଞାନ ଦାନ କରିଥାଏ,
ଯୋ ଯଚ୍ଛତି ଦ୍ଵିଜେନ୍ଦ୍ରାଯ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରସମୁଦ୍ଭଵମ୍
ଯେଉଁଠି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରର ଉପଜିତ ବସ୍ତୁ ଦାନ କରିଥାଏ,
ଯୋ ଵେଦାଧ୍ଯଯନଂ ତସ୍ଯାଃ କରୋତି ପୁରତଃ ସ୍ଥିତଃ
ଯେଉଁ ଲୋକ ଦେବୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଠିଆ ହୋଇ ବେଦ ପଢ଼ିଥାଏ,
ଇତି ଶ୍ରୀସ୍କାଂଦେ ମହାପୁରାଣ ଏକାଶୀତିସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ଷଷ୍ଠେ ନାଗରଖଣ୍ଡେ ହାଟକେଶ୍ଵରକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ଯେ ସରସ୍ଵତୀ ତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯଵର୍ଣନଂନାମ ଷଟ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଏକାଶୀ ହଜାର ଶ୍ଲୋକର ମଧ୍ୟରୁ ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡର ହାଟକେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ରରେ ସରସ୍ବତୀ ତୀର୍ଥର ମହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ନନା ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା ।
ଅସ୍ମାକଂ ସୂତଜ ବ୍ରୂହି ସର୍ଵଂ ଵେତ୍ତି ଯତୋ ଭଵାନ୍
ହେ ସୂତପୁତ୍ର, ଆମକୁ ସବୁ କଥା କହ, କାରଣ ତୁମେ ସବୁଜଣା ।
ରୁଦ୍ରସେନ ଇତି ଖ୍ଯାତଃ ସର୍ଵଶତ୍ରୁନିଷୂଦନଃ
ସେ ରୁଦ୍ରସେନ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିଲେ ।
ସମୁଦ୍ର ଇଵ ଗାଂଭୀର୍ଯେ ସୌମ୍ଯତ୍ଵେ ଶଶିସଂନିଭଃ
ଗଭୀରତାରେ ସମୁଦ୍ର ସମାନ, ମୃଦୁତାରେ ଚନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ ଥିଲେ ।
ତସ୍ଯ କାଂତୀତି ଵିଖ୍ଯାତା ପୁରୀ ସର୍ଵଗୁଣାନ୍ଵିତା
ତାଙ୍କର ସହର 'କାନ୍ତି' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ।
ତଥୈଵାସୀତ୍ପ୍ରିଯା ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ପରମସଂମତା
ସେଉଁପରି, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା ବହୁତ ସମ୍ମାନିତ ଥିଲେ ।
ସ ତଯା ସହିତୋ ରାଜା ଵୈଶାଖ୍ଯା ଦିଵସେ ସଦା
ସେ ରାଜା ତାଙ୍କ ସହ ଏବଂ ସଦା ବୈଶାଖ ଦିନରେ ପୂଜା କରୁଥିଲେ ।
ଚମତ୍କାରପୁରେ କ୍ଷେତ୍ରେ ପୀଠେ ତତ୍ର ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ କରୋତି ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଯୁକ୍ତଃ ସଭାର୍ଯଃ ସ ମହୀପତିଃ
ଚମତ୍କାରପୁର ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳୀରେ, ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ସେ ରାଜା ନିଜ ଜନ୍ମାନ୍ତରୀ ସହିତ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ କର୍ମ କରେ।
ଉପଵାସପରୋ ଭୂତ୍ଵା ଧ୍ଯାଯମାନୋ ମହେଶ୍ଵରମ୍ ଧର୍ମାଖ୍ଯାନେନ ଵିପ୍ରାଣାଂ ଵେଦାଧ୍ଯଯନଵିସ୍ତରୈଃ
ସେ ଉପବାସରେ ଲଗ୍ନ ହୋଇ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିଥାଏ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଧର୍ମର କଥା ଓ ବେଦ ପାଠର ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିବା ବେଳେ ସେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଶ୍ରବଣ କରେ।
ତତଃ ପ୍ରାତଃ ସମୁତ୍ଥାଯ ସ୍ନାତ୍ଵା ଧୌତାଂବରଃ ଶୁଚିଃ
ତାପରେ ସେ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି, ସ୍ନାନ କରି, ସଫା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।
ଦୀନାଂଧକୃପଣେଭ୍ଯଶ୍ଚ ତଥାନ୍ଯେଭ୍ଯଃ ସହସ୍ରଶଃ ଵୈଶାଖ୍ଯାଂ ଜାଗରଂ ତସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ପୁରତୋଽକରୋତ୍ ॥ ୬.୪୭.
ଦୁଃଖୀ, ଅନ୍ଧ, ଦରିଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ସେ ହଜାର ହଜାର ଦାନ କରେ, ଏବଂ ବୈଶାଖ ମାସରେ ଉହା ଦେବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଜାଗରଣ କରେ।
ଯଥାଯଥା ସ ଭୂପାଲଃ କୁରୁତେ ରାତ୍ରିଜାଗରମ୍
ଯେପରିମାଣେ ସେ ରାଜା ରାତିରେ ଜାଗିଥାଏ—
ଶତ୍ରଵୋ ଵିଲଯଂ ଯାଂତି ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଵୃଦ୍ଧିଂ ପ୍ରଗଚ୍ଛତି
ତାହା ପରି ସେଙ୍କର ଶତ୍ରୁମାନେ ନଶ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।
ତତ୍ରୈଵ ଦିଵସେ ତାଵନ୍ମହାକାଲସ୍ଯ ଚାଗ୍ରତଃ
ସେଇ ଦିନ, ସେଠାରେ, ମହାକାଳଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ—
ଵେଦାଧ୍ଯଯନସଂପନ୍ନାନ୍ଵ୍ରତନିଷ୍ଠାପରାଯଣାନ୍
ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ବ୍ରତ ଓ ନିୟମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଲୋକମାନେ ସେଠାକୁ ଆଣିଥାଏ।
ରାଜର୍ଷୀଣାଂ ପୁରାଣାନାଂ ଦେଵର୍ଷୀଣାଂ ତଥା ପରେ ଯଜ୍ଞାନାଂ ସାଗରାଣାଂ ଚ ଦ୍ଵୀପାନାଂ ଚ ମନୋହରାଃ
ରାଜା ଋଷି, ଦେବ ଋଷି ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପୁରାତନ କଥା, ବଡ଼ ்ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କ କଥା ଓ ମନୋହର ଦ୍ୱୀପମାନେ—
ଅଥ ତାନ୍ପୃଥିଵୀପାଲଃ ସ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଯଥାକ୍ରମମ୍
ତାପରେ ସେ ପୃଥିବୀର ରାଜା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିୟମାନୁସାରେ ପ୍ରଣାମ କରେ।
କସ୍ମିଂଶ୍ଚିଦଥ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ କଥାଂତେ ତେ ମୁନୀଶ୍ଵରାଃ
କିଛି ସମୟ ପରେ, କଥା ଶେଷ ହେଲାପରେ, ସେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ—
ଵୈଶାଖୀଦିଵସେ ରାଜଂସ୍ତ୍ଵଂ ସଦାଭ୍ଯେତ୍ଯ ଦୂରତଃ
ବୈଶାଖ ଦିନରେ, ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ ସଦା ଦୂରରୁ ଏସ।
ପ୍ରକରୋଷି ପ୍ରଯତ୍ନେନ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାନ୍ଯାଃ ସକଲାଃ କ୍ରିଯାଃ
ସମସ୍ତ କାମକୁ ଛାଡ଼ି, ଉତ୍ସାହରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କର।
ନ ତେ ଯଦି ରହସ୍ଯଂ ସ୍ଯାତ୍ତଦାଽଶେଷଂ ପ୍ରକୀର୍ତଯ ୬.୪୭.
ଯଦି ତୁମ ପାଖରେ କିଛି ଗୁପ୍ତ ନାହିଁ, ତେବେ ସବୁ କଥା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କହ।
ଯୁଷ୍ମାଭିଃ କୀର୍ତଯିଷ୍ଯାମି ତଥାପ୍ଯଖିଲମେଵ ହି ॥ ୨୧୦ ଅହମାସଂ ଵଣିଗ୍ଜାତ୍ଯା ପୁରା ଵୈ ଵୈଦିଶେ ପୁରେ
ମୁଁ ତୁମମାନେ ପାଇଁ ସବୁ କଥା କହିବି। ପୂର୍ବେ, ମୁଁ ବଣିକ ପରିବାରରେ ବୈଦିଶ ନଗରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲି।
କସ୍ଯଚିତ୍ତ୍ଵଥ କାଲସ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ପାକଶାସନଃ
ପରେ, କିଛି ସମୟ ପରେ, ଭଗବାନ୍ ପାକଶାସନ ଆସିଲେ।
ତତୋ ଵୃଷ୍ଟିନିରୋଧେନ ସର୍ଵେ ଲୋକାଃ କ୍ଷୁଧାର୍ଦ୍ଦିତାଃ
ତାପରେ ବର୍ଷା ବନ୍ଦ ହେବାରୁ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଭୋକରେ ପୀଡିତ ହେଲେ।
ତତୋଽହଂ ସ୍ଵାଂ ସମାଦାଯ ପତ୍ନୀଂ କ୍ଷୁତ୍କ୍ଷାମଗାତ୍ରିକାମ୍
ତାପରେ ମୁଁ ମୋର ଭୋକରେ କ୍ଷୀଣ ଶରୀର ଥିବା ପତ୍ନୀକୁ ନେଇଲି।
ସୌରାଷ୍ଟ୍ରଂ ମନସି ଧ୍ଯାତ୍ଵା ପ୍ରସ୍ଥିତସ୍ତଦନନ୍ତରମ୍
ମୁଁ ମନରେ ସୌରାଷ୍ଟ୍ରକୁ ଭାବି, ସେଠିକୁ ଯିବାକୁ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା କରି, ସମୟ ଅପେକ୍ଷା ନ କରି ଚାଲିପଡ଼ିଲି।
କ୍ରମେଣ ଗଚ୍ଛମାନୋଽଥ ଭିକ୍ଷାନ୍ନକୃତଭୋଜନଃ
ମୁଁ ଦିନକୁ ଦିନ ଚାଲିଥିଲି, ଭିକ୍ଷା ମାଗିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଥିଲି।