ଅଦ୍ଯାପି ଦୃଶ୍ଯତେ ତତ୍ର ଗଂଗୋଦକସମଂ ଜଲମ୍
ଆଜିଯାଏଁ ସେଠାରେ ଗଙ୍ଗାଜଳ ସମାନ ପବିତ୍ର ଜଳ ଦେଖାଯାଏ।
ଯସ୍ତତ୍ର କୁରୁତେ ସ୍ନାନଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂତେନ ଚେତସା
ଯେଉଁଠାରେ କିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଭରା ମନରେ ସ୍ନାନ କରେ,
ତତଃପ୍ରଭୃତି ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଖ୍ଯାତିଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ମହୀତଲେ
ସେଠାରୁ ଏହି ତୀର୍ଥ ଭୂମିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଗିଛି।
ଏତଦ୍ଵଃ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଯତ୍ପୃଷ୍ଟୋଽସ୍ମି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ୬.୪୪.
ମୋତେ ପଚାରିଥିବା ସବୁ କଥା, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି।
ଇତି ଶ୍ରୀସ୍କାଂଦେ ମହାପୁରାଣ ଏକାଶୀତିସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ଷଷ୍ଠେ ନାଗରଖଂଡେ ଶ୍ରୀହାଟକେଵରକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରକୁଣ୍ଡୋତ୍ପତ୍ତି ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରେଶ୍ଵରମାହାତ୍ମ୍ଯଵର୍ଣନଂନାମ ଚତୁଶ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି, ଏକାଶୀହଜାର ଶ୍ଲୋକର ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣର ଛଅଟିଏ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ଶ୍ରୀହାଟକେଶ୍ବର ମହିମା ବିଷୟରେ, 'ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କୁଣ୍ଡ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରେଶ୍ୱରଙ୍କର ମହିମା' ନାମକ ଚୁଅଉଁଚାଳିଶିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ଏଠି ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ଯତ୍ର ପୂର୍ଵଂ ତପସ୍ତପ୍ତମାନର୍ତାଧିପଭୂଭୁଜା
ଏଠି ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଆନର୍ତ୍ତ ରାଜା ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ଯସ୍ତତ୍ର କାର୍ତିକେ ମାସି କୃତ୍ତିକାସ୍ଥେ ନିଶାକରେ
ଯେଉଁଠାରେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ, କୃତ୍ତିକା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଥିବାବେଳେ, ଯିଏ ଏଠି କୃତ୍ୟ କରେ—
କସ୍ମିନ୍ସ୍ଥାନେ ଚ ଵିଜ୍ଞେଯଂ କୈଶ୍ଚିହ୍ନୈର୍ଵଦ ସୂତଜ
କେଉଁଠି ଏହି ସ୍ଥାନ ଅଛି ଏବଂ କେଉଁ ଚିହ୍ନରେ ଏହାକୁ ଜଣାଯିବ? ଏହା କହ, ସୂତପୁତ୍ର।
ପ୍ରାଗ୍ଦୃଷ୍ଟଂ ମୁନିନା ତତ୍ର ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରେଣ ଧୀମତା
ପୂର୍ବେ, ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଋଷି ଦେଖିଥିଲେ।
ପୁରା ନିଵସତସ୍ତସ୍ଯ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ସନ୍ମୁନେଃ
ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଯେତେବେଳେ ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏଠି ବସବାସ କରୁଥିଲେ—
ସର୍ଵତୀର୍ଥମଯଂ କ୍ଷେତ୍ରଂ ତଦ୍ଵିଜ୍ଞାଯ ତପୋନିଧିଃ
ସେ ତପସ୍ୟାର ଧନ, ଏହି ସ୍ଥାନ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ମିଶ୍ରଣ ବୋଲି ବୁଝିଲେ।
ଅଦ୍ଯେଯଂ କାର୍ତିକୀ ପୁଣ୍ଯା କୃତ୍ତିକାଯୋଗସଂଯୁତା ଆଦ୍ଯଂ ତୁ ପୁଷ୍କରଂ ଦୂରେ ନ ଗନ୍ତୁଂ ଶକ୍ଯତେଽଧୁନା
ଆଜି କାର୍ତ୍ତିକୀ ପବିତ୍ର ତିଥି, କୃତ୍ତିକା ନକ୍ଷତ୍ର ସଂଯୁକ୍ତ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରଥମ ପୁଷ୍କର ବହୁତ ଦୂରେ ଅଛି, ଏବେ ଯିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ତସ୍ମାଦତ୍ର ସ୍ଥିତଂ ଯଚ୍ଚ ତସ୍ମିନ୍ସ୍ନାନଂ କରୋମ୍ଯହମ୍
ସେହିପାଇଁ, ମୁଁ ଏଠି ରହିଛି, ତେଣୁ ଯେପରି ତିଏଠି ସ୍ନାନ କରାଯାଏ, ସେପରି ଏଠି ସ୍ନାନ କରିବି।
ତତଶ୍ଚାନ୍ଵେଷଯାମାସ ପୁଷ୍କରାଣି ସମଂତତଃ
ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପୁଷ୍କର ତଳାଶ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜଲସ୍ଥାନଂ ସ୍ନାନଂ ଚକ୍ରେ ତତଃ ପରମ୍ ୬.୪୫.
ପାଣି ଥିବା ସ୍ଥାନ କେବେ ଦେଖି, କେବେ ନ ଦେଖି, ସେଠି ସ୍ନାନ କଲେ।
ଵୃକ୍ଷମୂଲଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ନିଵିଷ୍ଟଶ୍ଚ କ୍ଷିତୌ ତତଃ ମଧ୍ଯମାଦ୍ଯୋଜନଂ ସ୍ଵର୍ଗଃ କନିଷ୍ଠାଦର୍ଧ ଯୋଜନମ୍
ଗଛ ତଳେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ସେ ଭୂମିରେ ବସିଲେ; ମଧ୍ୟସ୍ଥଳରୁ ସ୍ୱର୍ଗ ଏକ ଯୋଜନ ଦୂରେ, ତଳସ୍ଥଳରୁ ଅର୍ଧ ଯୋଜନ ଦୂରେ ଅଛି।
ପାଵଯଂତି ହି ତୀର୍ଥାନି ସ୍ନାନଦାନାଦସଂଶଯମ୍
ନିଶ୍ଚୟ, ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର କରିଥାଏ।
ପୁଷ୍କରାରଣ୍ଯମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଶାକମୂଲଫଲୈରପି
ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟରେ ରହି, ଶାକ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ ମଧ୍ୟ—
ପୁଷ୍କରେ ଦୁଷ୍କରଂ ସ୍ନାନଂ ପୁଷ୍କରେ ଦୁଷ୍କରଂ ତପଃ
ପୁଷ୍କରରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଦୁର୍ଲଭ; ପୁଷ୍କରରେ ତପସ୍ୟା କରିବା ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।
କାର୍ତିକ୍ଯାଂ କୃତ୍ତିକାଯୋଗେ ପୁଷ୍କରେ ସ୍ନାତି ଯୋ ନରଃ
କାର୍ତ୍ତିକୀ ତିଥିରେ, କୃତ୍ତିକା ନକ୍ଷତ୍ର ସଂଯୁକ୍ତ ପୁଷ୍କରରେ ଯିଏ ସ୍ନାନ କରେ—
ଜ୍ଯେଷ୍ଠେ ପ୍ରାତଶ୍ଚ ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ମଧ୍ଯମେ ସ୍ନାତି ଯୋ ନରଃ
କିମ୍ବା ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ମାସରେ ପ୍ରଭାତବେଳେ, କିମ୍ବା ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ମଧ୍ୟସ୍ଥଳରେ ଯିଏ ସ୍ନାନ କରେ—
ତାଵତ୍ତିଷ୍ଠତି ଦେହେଷୁ ପାତକଂ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଦେହରେ ପାପ ରହିଥାଏ, ସେଠିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ଦେହରେ ଅଟୁଟ ରହେ।
ଦିଵାକରକରୈଃ ସ୍ପୃଷ୍ଟଂ ତମୋ ଯଦ୍ଵତ୍ପ୍ରଣଶ୍ଯତି
ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଛୁଇଁଲେ ଅନ୍ଧାର ହେବା ହେବା ହେଉଛି, ସେପରି
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିକଂ ପାପଂ କୃତ୍ଵାପି ପୁରୁଷୋ ଭୁଵି ୬.୪୫.
ପୃଥିବୀରେ ଜଣେ ମଣିଷ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ଭୟଙ୍କର ପାପ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ,
କିଂ ଦାନୈଃ କିଂ ଵ୍ରତୈର୍ହୋମୈଃ କିଂ ଯଜ୍ଞୈର୍ଵହୁଵିସ୍ତରୈଃ
ଦାନ, ବ୍ରତ, ହୋମ, ବିଶେଷ ଯଜ୍ଞ— ଏସବୁ କ’ଣ ଉପକାର କରିବ,
ଯଦ୍ଯେଷା ଭାରତୀ ସତ୍ଯା ମଯା ସମ୍ଯମୁଦୀରିତା
ଯଦି ମୁଁ ଯେଉଁ କଥା ସଂଯମରେ କହିଛି, ତାହା ଭାରତବଂଶୀ, ସତ୍ୟ ହୋଇଥାଏ?
ଏଵଂ ତସ୍ଯ ବ୍ରୁଵାଣସ୍ଯ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ଏପରି ଭାବରେ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କଥା କହୁଥିଲେ,
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ର ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଦା ମେ ଗଗନେ ସ୍ଥିତିଃ
ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ମୋର ସ୍ଥାନ ସଦା ଆକାଶରେ ଅଛି।
ତଦତ୍ର ଦିଵସେ ଵାସୋ ମମ ଭୂମିତଲେ ଧ୍ରୁଵମ୍
ଏହି ଦିନରେ ମୋର ଭୂମିରେ ବାସ ନିଶ୍ଚିତ।
ତତ୍କଥଂ ଵେଦ୍ମି ତୀର୍ଥେଶ ତ୍ଵାମତ୍ରୈଵ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍
ତୀର୍ଥର ନାଥ, ମୁଁ କିପରି ଜାଣିବି ଯେ ଆପଣ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି?