ଏକଶ୍ଚଣ୍ଡୀଶ୍ଵରଂ ପଶ୍ଯେଦଯନେ ଚୋତ୍ତରେ ନରଃ
ଏକ ମଣିଷ ଉତ୍ତର ଦ୍ୱାରରେ ଏକଚଣ୍ଡୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖେ।
ଭୃଗୁପାତଂ ପତେଦେକଃ କେଦାରଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଭକ୍ତିତଃ
ଭୃଗୁଙ୍କ ପତନ ସ୍ଥାନରେ ଭକ୍ତି ସହିତ କେଦାରଙ୍କୁ ଦେଖି, ଜଣେ ମଣିଷ ଶିର ନମାନ୍ତି।
କରୀଷଂ ସାଧଯେଦନ୍ଯୋ ଦତ୍ତ୍ଵା ସର୍ଵସ୍ଵମାଦିତଃ
ଅନ୍ୟ ଜଣେ, ସମସ୍ତ ସମ୍ପତ୍ତି ପ୍ରଥମେ ଦାନ କରି, କରୀଷ ବିଧି ପୂରଣ କରନ୍ତି।
ସର୍ଵ ସଂଗପରିତ୍ଯାଗଂ କୃତ୍ଵୈକୋ ଜ୍ଞାନମାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯିଏ ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତିକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ସେ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରେ।
ଏତତ୍ତେ ପରମଂ ଗୁହ୍ଯଂ ମଯା ଵିପ୍ର ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି।
ତଥାନ୍ଯଦପି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ହିତବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ଏବେ ମୁଁ ତୁମର ଭଲ ପାଇଁ ଆଉ କିଛି କହିବି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ।
ଅହିଂସା ପରମୋ ଧର୍ମଃ ସର୍ଵଵେଦେ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ
ଅହିଂସା ସମସ୍ତ ବେଦରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
ଅହିଂସକାନି ଭୂତାନି ଯୋ ହିନସ୍ତି ସୁନିର୍ଦଯଃ
ଯିଏ ନିର୍ଦୟ ଭାବରେ ଅହିଂସକ ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ କ୍ଷତି କରେ—
ଚରାଚରାଣାଂ ଭୂତାନାମଭଯଂ ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ୬.୨୯.
କିନ୍ତୁ ଯିଏ ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟହୀନତା ଦେଇଥାଏ—
ନାସ୍ତି ଭର୍ଗସମୋ ଦେଵୋ ନାସ୍ତି ଗଂଗାସମା ନଦୀ
ଭର୍ଗ ସମାନ ଦେବତା ନାହିଁ, ଗଙ୍ଗା ସମାନ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ଅଥାହମବ୍ରୁଵଂ ତଂ ଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତସ୍ଯ ଜଲ୍ପିତମ୍
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ପରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କହିଲି।
ମନ୍ଯତେ ଵୃଦ୍ଧଲୋକାନାମେତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତଂ ମଯା
ଏହି କଥାକୁ ମୁଁ ବୃଦ୍ଧମାନେ ଯେମିତି କହନ୍ତି, ସେହିପରି ଶୁଣିଛି।
ପ୍ରଵଦଂତି ତଥା ଵୈଦ୍ଯା ଵୈଦ୍ଯଶାସ୍ତ୍ରଵିଚକ୍ଷଣାଃ
ବୈଦ୍ୟ ଓ ଚିକିତ୍ସା ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ବୈଦ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କହନ୍ତି।
ତଦତ୍ର ଵିଷଯେ ବ୍ରୂହି ପରଂ ନିଃଶ୍ରେଯସଂ ଵଚଃ
ଏହି ବିଷୟରେ ଏବେ ଆମକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା କହ।
ଅଥ ମାଂ ସ ପୁନଃ ପ୍ରାହ ଵଦ ମୈଵଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ତାପରେ ସେ ପୁଣି ମୋତେ କହିଲେ, 'ଏପରି କଥା କହନି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ।'
ଅହୋ ଶୋଚ୍ଯତମା ଲୋକେ ପାପାତ୍ମାନଃ ସୁନିର୍ଦଯାଃ
ହାୟ, ଏହି ଜଗତରେ ସବୁଠାରୁ ଦୟାହୀନ ଓ ପାପୀ ଲୋକମାନେ ସବୁଠାରୁ ଅନୁକମ୍ପାଯୋଗ୍ୟ।
ନ ମାଂସମାଯୁଷୋ ହେତୁରାରୋଗ୍ଯସ୍ଯ ବଲସ୍ଯ ଵା
ମାଂସ ଖାଇଲେ ଜୀବନ ଲମ୍ବା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଭଲ କିମ୍ବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବାର କାରଣ ନୁହେଁ।
ମାଂସାଶିନୋଽପି ଦୃଶ୍ଯଂତେ ରୋଗାର୍ତା ଦୁର୍ବଲାସ୍ତଥା
ମାଂସ ଖାଉଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ରୋଗରେ ପୀଡିତ ଓ ଦୁର୍ବଳ ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ଅମାଂସାଦା ଅପି କ୍ଷ୍ମାଯାଂ ଦୃଶ୍ଯଂତେ ରୋଗଵର୍ଜିତାଃ ୬.୨୯.
ଯେମିତି ମାଂସ ନ ଖାଉଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ରୋଗ ରହିତ ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ଯୋ ଭକ୍ଷଯତି ମାଂସାନି ସତ୍ତ୍ଵାନାଂ ଜୀଵିତୈଷିଣାମ୍
ଯେଉଁଠି ଜୀବ ରହିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ମାଂସ ଯିଏ ଖାଏ—
ନ ହି ମାଂସଂ ତୃଣାତ୍କାଷ୍ଠାଦୁପଲାଦପି ଜାଯତେ
ମାଂସ କେବେ ଘାସ, କାଠ କିମ୍ବା ପାଥରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ।
ଏତଦେଵ ହି ଦୃଷ୍ଟାଂତଂ ମାଂସସ୍ଯ ପରିଵର୍ଜନେ
ଏହି କଥାଟିଏ ମାଂସ ତ୍ୟାଗ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଉଦାହରଣ।
ଆତ୍ମୌପମ୍ଯେନ ଭୂତାନି ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵାଣି ପଂଡିତୈଃ
ତେଣୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ନିଜ ପରି ଭାବନ୍ତି।
ହଂତା ଚୈଵାନୁମଂତା ଚ ଵିଶସ୍ତା କ୍ରଯଵିକ୍ରଯୀ
ଯିଏ ହତ୍ୟା କରେ, ଯିଏ ଅନୁମତି ଦେଇଥାଏ, ଯିଏ କାଟେ, କିଣେ ଓ ବେଚେ—
ଧନେନ କ୍ରଯକୃଦ୍ଧଂତି ଭକ୍ଷଣେନ ଚ ଖାଦକଃ
ଧନ ଦେଇ କିଣୁଥିବା ମଣିଷ ହତ୍ୟା କରେ, ଖାଇଥିବା ଲୋକ ଭିତରେ ମଧ୍ୟ ହତ୍ୟା ହୁଏ।
କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା ଯୋ ହିନସ୍ତି ନ କିଂଚନ
ଯିଏ କାମରେ, ମନରେ, କିମ୍ବା କଥାରେ କାହାକୁ ମଧ୍ୟ କ୍ଷତି କରେନାହିଁ—
ଶାକମୂଲଫଲାହାରୋ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯପରାଯଣଃ
ଯିଏ ଶାକ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ ଜୀବନ ଚାଲାଏ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗ୍ନ—
ଏକୋ ଵର୍ଷଶତଂ ସାଗ୍ରଂ ତପସ୍ତପତି ଦୁସ୍ତରମ୍
ସେ ଏକା ଶତବର୍ଷ ଓ ତାଠାରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କରେ।
ଯଂଯଂ କାମଯତେ କାମଂ ଦୁଷ୍ପ୍ରାପମପି ମାନଵଃ ୬.୨୯.
ମଣିଷ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେଠାରେ ଯଦିଓ ସେ ଲାଭ କରିବା କଷ୍ଟକର—
କାମଗେନ ଵିମାନେନ ଦିଵ୍ଯସ୍ତ୍ରୀଶତସେଵିତଃ
ଇଚ୍ଛାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ରଥରେ, ଶତଶଃ ଦିବ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସେବା କରନ୍ତି—