ବୁରୁଡେନ ଚ କୈଵର୍ତଃ କୈଵର୍ତେନ ଚ ମେଦକଃ ପ୍ରଜାଯନ୍ତେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଵକର୍ମସୁ ଗର୍ହିତାଃ
ବୁରୁଡ଼ଠାରୁ କୈବର୍ତ୍ତ ଓ କୈବର୍ତ୍ତଠାରୁ ମେଦକ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ଏମାନେ ସବୁ ନିନ୍ଦିତ କାମରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି, ହେ ଦେବମାନ୍ୟ।
ତଥା ଶୂଦ୍ରେଣ ସଂଜଜ୍ଞେ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯାଂ ସୁରସତ୍ତମ
ଏଭଳି, ଶୂଦ୍ର ବାପା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ମାଁଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ହୁଏ, ହେ ଦେବମାନ୍ୟ।
ଏତୌ ଦ୍ଵାଵପି ଶୂଦ୍ରେଣ ଭଵତୋ ଦ୍ଵିଜସଂଭଵେ
ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ମଧ୍ୟ ଶୂଦ୍ର ବାପା ଓ ଦ୍ୱିଜ ମାଁଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ଏତତ୍ତ୍ରେତାଯୁଗେ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମଯା ତେ ସୁରସତ୍ତମ
ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଏହି କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି, ହେ ଦେବମାନ୍ୟ।
ଲକ୍ଷାଷ୍ଟକପ୍ରମାଣେନ ତଦ୍ଯୁଗଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍ କପିଶୋ ଜାଯତେ ତତ୍ର ଭଗଵାନ୍ଗରୁଡଧ୍ଵଜଃ
ସେଯୁଗ ଏକ ଅଷ୍ଟଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଯାଏଁ ଚାଲିଥାଏ; ସେଠି ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ କପିଳବର୍ଣ୍ଣରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ଦ୍ଵୌ ପାଦୌ ଚୈଵ ଧର୍ମସ୍ଯ ଦ୍ଵୌ ପାପସ୍ଯ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ
ସେଯୁଗରେ ଧର୍ମର ଦୁଇ ଅଂଶ ଓ ଅଧର୍ମର ଦୁଇ ଅଂଶ ଥାଏ।
ତତୋଽନ୍ଯୈଃ ସମତିକ୍ରାଂତୈର୍ଵାର୍ଧକ୍ଯଂ ପଞ୍ଚଭିଃ ଶତୈଃ
ତାପରେ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ, ପାଞ୍ଚଶେ ଅବଧିରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଆସିଯାଏ।
ନାର୍ଯଶ୍ଚାପି ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ତତ୍ସ୍ଵ ରୂପାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ
ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ସେଯୁଗର ନାରୀମାନେ ନିଜ ନିଜ ରୂପରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।
ନାତିରୂପେଣ ସଂଯୁକ୍ତା ନ ଚ ରୂପଵିଵର୍ଜିତାଃ
ସେମାନେ ଅତ୍ୟଧିକ ସୁନ୍ଦର ନୁହଁନ୍ତି, କିମ୍ବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସୁନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ହୀନ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି।
ନାତିପୁଷ୍ପଫଲୈର୍ଯୁକ୍ତା ଵୃକ୍ଷାଶ୍ଚାପିସୁରେଶ୍ଵର ୬.୨୭.
ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ଗଛମାନେ ଅତିରିକ୍ତ ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ନୁହଁନ୍ତି, କିମ୍ବା ସେଗୁଡ଼ିକ ନଥିବା ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି।
ଵର୍ଷଂତି ଜଲଦାଃ କାମଂ ଭଵନ୍ତ୍ଯୋଷଧଯୋଽଖିଲାଃ ତତ୍ତତ୍ର ସମଭାଵେନ ନ ସତ୍ଯଂ ନୈଵ ଚାନୃତମ୍
ମେଘମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ବର୍ଷା କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଔଷଧିମାନେ ଅଛନ୍ତି; ସେଠାରେ ସବୁ କିଛି ସମତୁଳିତ ଅଟେ—ନ ସତ୍ୟ, ନ ମିଥ୍ୟା ପ୍ରଭଳ।
ତୀର୍ଥାନାଂ ଚ ମଖାନାଂ ଚ ଦ୍ଵାପରେ ସୁରସତ୍ତମ
ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ଯଜ୍ଞମାନେ—
ଏତତ୍ତଵ ସମାଖ୍ଯାତଂ ଯୁଗଂ ଦ୍ଵାପରସଂଜ୍ଞକମ୍
ଏହି ଦ୍ୱାପର ନାମକ ଯୁଗ ତୁମକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି।
ଶୃଣୁଷ୍ଵାଵହିତୋ ଭୂତ୍ଵା ଵଦତୋ ମମ ସାଂପ୍ରତମ୍
ଏବେ ମୋ କଥା ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ।
ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଚ୍ଚ ସହସ୍ରାଣି ଵର୍ଷାଣାଂ କଥିତଂ ଵିଭୋ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଯୁଗ ପାଇଁ ବତ୍ସର ସଂଖ୍ୟା ବତିସ ହଜାର କୁହାଯାଇଛି।
ତତ୍ରୈକପାଦଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ଧର୍ମଃ ପାପଂ ତ୍ରିଭିଃ ସ୍ମୃତମ୍
ସେଠାରେ ଧର୍ମ ଏକ ପାଦ ଉପରେ ଅଟେ, ଓ ପାପ ତିନି ପାଦରେ ବିସ୍ତାରିତ।
ନ ଶୃଣ୍ଵଂତି ପିତୁଃ ପୁତ୍ରା ନ ସ୍ନୁଷା ଭ୍ରାତରୋ ନ ଚ
ପୁଅମାନେ ବାପାଙ୍କ କଥା ଶୁଣନ୍ତି ନାହିଁ, ଝିଅଘରୁଆ ଓ ଭାଇମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି।
ଯତ୍ର ଷୋଡଶମେ ଵର୍ଷେ ନରାଃ ପଲିତ ଯୌଵନାଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଛଉଦଶ ବର୍ଷରେ ଲୋକମାନେ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ହିଁ ପକ୍କା କେଶ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଆଯୁଃ ପରଂ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଶତସଂଖ୍ଯଂ ସୁରେଶ୍ଵର
ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ମଣିଷମାନଙ୍କର ସର୍ବାଧିକ ଆୟୁ ଶତ ବର୍ଷ ଗଣାଯାଏ।
ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଦ୍ଧଯମୁଖ୍ଯାନାଂ ଚତୁର୍ଵିଂଶତିଃ ଖରୋଷ୍ଟ୍ରଯୋଃ ୬.୨୭.
ତିରିଶିଏ ଦୁଇଟି ପ୍ରଧାନ ଘୋଡ଼ା, ଚବିଶଟି ଉଠ ଓ ଗଧା ପାଇଁ।
ଚତୁଷ୍ପଦାନାମନ୍ଯେଷାଂ ଵିଂଶତିଃ ପଂଚଭିର୍ଯୁତା
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଚତୁଷ୍ପଦ ପଶୁମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରତିଟି ପଚିଶ ବର୍ଷ ଦିଆଯାଇଛି।
ତଥା ପାପପରା ଲୋକା ଦୁଃସ୍ଥିତାଶ୍ଚ ଵିଶେଷତଃ ସେଵିତାସ୍ତେଽପି ଗୃଧ୍ରାଦ୍ଯୈର୍ଯତ୍ର ଚ୍ଛାଯାଵିଵର୍ଜିତାଃ
ଏଭଳି, ପାପରେ ଲିନ ଲୋକମାନେ ବିଶେଷ ଅସ୍ଥିର ଥାନ୍ତି; ସେଠାରେ ଗୃଧ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାଆନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଛାୟା ନାହିଁ।
ଯତ୍ର ଧର୍ମୋ ହ୍ଯଧର୍ମେଣ ପୀଡ୍ଯତେ ସୁରସତ୍ତମ
ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମ ଅଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ।
ଗୁରଵଶ୍ଚ ତଥା ଶିଷ୍ଯୈଃ ସ୍ତ୍ରୀଭିଶ୍ଚ ପୁରୁଷାଧମାଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଗୁରୁମାନେ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଓ ମହିଳାମାନେ ନିଚ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ।
ଯତ୍ର ସୀଦଂତି ଧର୍ମିଷ୍ଠା ନରାଃ ସତ୍ଯପରାଯଣାଃ
ଯେଉଁଠାରେ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଧାର୍ମିକ ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖ ଭୋଗନ୍ତି।
ଆଧଯୋ ଵ୍ଯାଧଯଶ୍ଚୈଵ ତଥା ପୀଡା ମହାଦ୍ଭୁତା
ସେଠାରେ ଦୁଃଖ, ରୋଗ ଓ ଅତି ଭୟଙ୍କର ପୀଡ଼ା ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ।
ଅଲ୍ପାଯୁଷସ୍ତଥା ମର୍ତ୍ଯା ଜାଯଂତେ ଵର୍ଣସଂକରାତ୍
ବର୍ଣ୍ଣ ମିଶ୍ରଣ ହେବାରୁ ଲୋକମାନେ ଅଳ୍ପ ଆୟୁ ନେଇ ଜନ୍ମ ନେବେ।
ନ ଵର୍ଷତି ଘନଃ କାଲେ ସଂପ୍ରାପ୍ତେଽପି ଯଥୋଚିତେ
ଠିକ୍ ସମୟ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ମେଘ ଵର୍ଷା କରିବ ନାହିଁ।
ନ ଚ କ୍ଷୀରପ୍ରଦା ଗାଵୋ ଯଦ୍ଯପି ସ୍ଯୁଃ ସୁପୋଷିତାଃ
ଗାଁଠି ଭଲ ଖାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଦୁଧ ଦେବେ ନାହିଁ।
ଲୋକା ଭଵଂତି ନିଃଶ୍ରୀକାସ୍ତଥା ଯେ ଚ ମଲିମ୍ଲୁଚାଃ ୬.୨୭.
ଲୋକମାନେ ଧନ-ସମ୍ପଦ ହୀନ ହେବେ, ଯେମିତି ଅପବିତ୍ର ଲୋକମାନେ ହୁଅନ୍ତି।