ଅଥ ତାନ୍ମାନୁଷୀଭୂତାନ୍ପପ୍ରଚ୍ଛୁର୍ଲୁବ୍ଧକା ମୃଗାନ୍ କେନ ମାର୍ଗେଣ ନିର୍ଯାତଂ ତସ୍ମାଦ୍ଵଦତ ମା ଚିରମ୍
ତାପରେ, ଶିକାରୀମାନେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ହରିଣମାନେ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ପଚାରିଲେ: 'କେଉଁ ପଥରେ ତୁମେ ସେଠାରୁ ବାହାରିଲ? ଶୀଘ୍ର କହ।'
ତୀର୍ଥସ୍ଯାଽସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵେନ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ସତ୍ଯଂ ନ ସଂଶଯଃ
ଏହି ତୀର୍ଥର ଶକ୍ତିରେ, ତୁମେ ଏହି ଫଳ ପାଇଛ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ସ୍ନାନମାତ୍ରାତ୍ତତଃ ସର୍ଵେ ଦିଵ୍ଯମାଲ୍ଯାନୁଲେପନାଃ
କେବଳ ସ୍ନାନ କରିବାରେ, ସମସ୍ତେ ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ ଶୋଭିତ ହେଲେ।
ସ୍ନାନମାତ୍ରେଣ ତେ ପ୍ରାପ୍ତା ଲୁବ୍ଧକାସ୍ତାଦୃଶଂ ଵପୁଃ
କେବଳ ସ୍ନାନ କରି, ଶିକାରୀମାନେ ଏମିତି ଦିବ୍ୟ ଦେହ ପାଇଲେ।
ତଥା ମାନୁଷ୍ଯମାପନ୍ନା ମୃଗାସ୍ତୋଯାଵଗାହନାତ୍
ଏଭଳି ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ହରିଣ ଜଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ଆଚ୍ଛନ୍ନଂ ପାଂସୁଭିଃ କୃତ୍ସ୍ନଂ ଵାଯୁନା ଶକ୍ରଶାସନାତ୍
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିରେ ମାଟି ଢାକି ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ଵଲ୍ମୀକରଂଧ୍ରମାସାଦ୍ଯ ତନ୍ନିଷ୍କ୍ରାଂତଂ ପୁନର୍ଦ୍ଵିଜାଃ
ପିପିଳିକା ଗୁହାର ମୁହଁକୁ ପହଁଚି, ସେଠାରୁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ବାହାରିଲେ।
ଯତ୍ର ସ୍ନାତଃ ପୁରା ସଦ୍ଯସ୍ତ୍ରିଶଂକୁଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ ୬.୨୩.
ଏଠାରେ, ପୂର୍ବେ ରାଜା ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରିଥିଲେ।
ଏତସ୍ମାତ୍କାରଣାତ୍ତତ୍ର ସ୍ନାତାଃ ସାରଂଗଲୁବ୍ଧକାଃ
ଏହି କାରଣରୁ, ହରିଣ ଶିକାରୀମାନେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀସ୍କାଂଦେ ମହାପୁରାଣ ଏକାଶୀତିସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ଷଷ୍ଠେ ନାଗରଖଣ୍ଡେ ହାଟକେଶ୍ଵରକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ଯେ ମୃଗତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯଵର୍ଣନଂନାମତ୍ରଯୋଵିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି, ଏକାଶୀହଜାର ଶ୍ଳୋକର ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ନଗରଖଣ୍ଡରେ ହାଟକେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ରର ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନା ଅଂଶରେ 'ମୃଗତୀର୍ଥର ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନ' ନାମକ ଏକୋଇଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଅପରଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ସର୍ଵପାତକନାଶନମ୍
ଏକ ଅନ୍ୟ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ।
ଅଯନେ ଦକ୍ଷିଣେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଯସ୍ତତ୍ପୂଜ୍ଯ ସମାହିତଃ
ଦକ୍ଷିଣାୟନ ଆସିଲେ, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଲୋକ ଏହାକୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପୂଜା କରନ୍ତି—
ସ ମୃତୋଽପ୍ଯଯନେ ଯାମ୍ଯେ ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍
ସେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ତଥା ଚୈଵୋତ୍ତରେ ପ୍ରାପ୍ତେ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଯଥାଵିଧି ସୋଽପି ଵିଷ୍ଣୋଃ ପଦଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସଂଜାଯତେ ସୁଖୀ
ଏହିପରି, ଉତ୍ତରାୟଣ ଆସିଲେ ଯେଉଁଠି ଯଥାବିଧିରେ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପବିତ୍ର ପଦକୁ ପାଇ, ସୁଖୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
କଥଂ ନିଵେଦ୍ଯତେ ତତ୍ର ସମ୍ଯଗାତ୍ମାଽ ଯନଦ୍ଵଯେ
ଏହି ଦୁଇ ଆୟନରେ କିପରି ଆତ୍ମାକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ?
ତସ୍ମିନ୍ଦୃଷ୍ଟେଽଥଵା ସ୍ପୃଷ୍ଟେ ଯତ୍ଫଲଂ ଲଭ୍ଯତେ ନରୈଃ
ଏହାକୁ ଦେଖିଲେ କିମ୍ବା ଛୁଇଁଲେ, ମଣିଷମାନେ କଣ ଫଳ ପାଆନ୍ତି?
ତଦା କ୍ରମୈସ୍ତ୍ରିଭିର୍ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍
ତାପରେ, ତିନି ପଦକ୍ରମରେ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭରିଯାଇଥିଲେ।
ହାଟକେଶ୍ଵରଜେ କ୍ଷେତ୍ରେ ସଂନ୍ଯସ୍ତଃ ପ୍ରଥମଃ କ୍ରମଃ
ହାଟକେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରଥମ ପଦ ରଖାଯାଇଥିଲା।
ତୃତୀଯସ୍ଯ ସମୁଦ୍ଯୋଗଂ ଯଦା ଚକ୍ରେ ସ ଚକ୍ରଧୃକ୍
ଚକ୍ରଧାରୀ ତୃତୀୟ ପଦ ଦେବା ପାଇଁ ଯେତେବେଳେ ଉଦ୍ୟମ କଲେ—
ପାଦାଗ୍ରେଣାଥ ସଂଭିନ୍ନେ ବ୍ରହ୍ମାଂଡେ ନିର୍ମଲଂ ଜଲମ୍ 6.24.
ତାଙ୍କର ପାଦାଙ୍ଗୁଳି ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଭେଦି ଶୁଧ୍ଧ ଜଳ ବାହାରିଲା।
ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ତଦା କୃତ୍ସ୍ନଂ ପ୍ଲାଵଯିତ୍ଵା ଜଲଂ ହି ତତ୍ ମତ୍ସ୍ଯକଚ୍ଛପସଂକୀର୍ଣଂ ଗ୍ରାହଯୂଥୈଃ ସମାକୁଲମ୍
ସେତିବେଳେ, ସେଇ ଜଳ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଭରିଦେଲା, ମାଛ, କୁର୍ମ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀରେ ଭରିଯାଇଥିଲା।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ସା ଲୋକେ ଗଂଗା ଵିଷ୍ଣୁପଦୀ ସ୍ମୃତା
ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଏହି ଲୋକରେ ଗଙ୍ଗାକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦନଦୀ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
ଏଵଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପଦଂ ତତ୍ର ସଂଜାତଂ ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ଏଭଳି ଭାବରେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପବିତ୍ର ପଦଚିହ୍ନ ପ୍ରକଟ ହେଲା।
ଯସ୍ତସ୍ଯାଂ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଯୁକ୍ତଃ ସ୍ନାନଂ କୃତ୍ଵା ଯଥୋଦିତମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁ ଲୋକ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି,
ଯସ୍ତତ୍ରକୁରୁତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ସମ୍ଯକ୍ଛ୍ରଦ୍ଧାସମନ୍ଵିତଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁଜଣେ ଲୋକ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି,
ମାଘମାସେ ନରଃ ସ୍ନାନଂ ପ୍ରାତରୁତ୍ଥାଯ ତତ୍ର ଯଃ
ମାଘ ମାସରେ ଯେଉଁ ଲୋକ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି,
ଅଥଵା ଵତ୍ସରଂ ଯାଵତ୍କ୍ଷଣଂ କୃତ୍ଵାତ୍ର ଭକ୍ତିତଃ
କିମ୍ବା ଯେଉଁଜଣେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଏଠାରେ କିଛି ଖଣ୍ଡ ଠାରୁ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହନ୍ତି,
ଯସ୍ଯାସ୍ଥୀନି ଜଲେ ତତ୍ର କ୍ଷିପ୍ଯଂତେ ମନୁଜସ୍ଯ ଚ
ଏଠାରେ ଯେଉଁ ମଣିଷର ଅସ୍ଥି ଜଳରେ ପକାଯାଏ,
ଅପି ପକ୍ଷିପତଂଗା ଯେ ପଶଵଃ କୃମଯୋ ମୃଗାଃ
ଏଠାରେ ଥିବା ପକ୍ଷୀ, ପୋକ, ପଶୁ, କୀଟ, ଓ ମୃଗମାନେ ମଧ୍ୟ,
ତେଽପି ପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତା ଦେହାଂତେ ଚାତିଦୁର୍ଲଭମ୍ 6.24.
ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ, ଦେହ ଛାଡ଼ିବା ବେଳେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି।