ନିଶ୍ଚଲତ୍ଵେନ ଦେଵେଶୋହ୍ଯଷ୍ଟଷଷ୍ଟିଷୁ ମଧ୍ଯମଃ
ଏହାର ଅଚଳତା ଦ୍ୱାରା, ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହିଠାରୁ ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଠି ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟମ ମନାଯାଏ।
ତେନ ତତ୍ପାଵନଂ କ୍ଷେତ୍ରଂ ସର୍ଵେଷାମିହ କୀର୍ତିତମ୍ ୬.୧୩.
ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ପବିତ୍ର କରିବା ବୋଲି କହାଯାଏ।
ତଥାନ୍ଯଦପି ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ଵୃତ୍ତାଂତଂ ତତ୍ପ୍ରଭାଵଜମ୍
ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଉ ଏକ ଘଟଣା କହିବି, ଯାହା ଏହାର ମହିମାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ଅଚଲେଶ୍ଵରମାହାତ୍ମ୍ଯାତ୍ତସ୍ମିନ୍କ୍ଷେତ୍ରେ ନରା ଦ୍ରୁତମ୍
ଆଚଳେଶ୍ୱରଙ୍କ ମହିମାରେ, ସେଇ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଲୋକମାନେ ତୁରନ୍ତ—
ସ୍ଵର୍ଗମେକେ ପରେ ମୋକ୍ଷଂ ଧନଧାନ୍ଯସୁତାଂସ୍ତଥା ତଂତଂ ସ ଲଭତେ ମର୍ତ୍ଯଃ ସ୍ଵଲ୍ପାଯାସେନ ଚ ଦ୍ରୁତମ୍
କେହି ସ୍ବର୍ଗ ଚାହାନ୍ତି, କେହି ମୁକ୍ତି, କିମ୍ବା ଧନ, ଧାନ୍ୟ ଓ ସନ୍ତାନ ଆଶା କରନ୍ତି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଣିଷ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ, ଅତି କମ୍ ପରିଶ୍ରମରେ ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ, ଏହି ସବୁ ପାଇଯାନ୍ତି।
ଅଥ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ସର୍ଵେ ପାପନରା ଭୁଵି
ଏହା ଦେଖି, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ର ଭୂମିରେ ସମସ୍ତ ପାପୀ ଲୋକମାନେକୁ ଦେଖିଲେ।
ତତଃ କ୍ରୋଧଂ ଚ କାମଂ ଚ ଲୋଭଂ ଦ୍ଵେଷଂ ଭଯଂ ରତିମ୍
ସେ କ୍ରୋଧ, କାମ, ଲୋଭ, ଦ୍ୱେଷ, ଭୟ ଓ ରତିଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ସର୍ଵାନ୍ମୂର୍ତାନ୍ସମାହୂଯ ତତଃ ପ୍ରୋଵାଚ ସାଦରମ୍
ସେ ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀ ଭାବମାନେକୁ ଡାକି, ସମ୍ମାନ ସହିତ କଥା କହିଲେ।
ନରୋ ଵା ଯଦି ଵା ନାରୀ ଚମତ୍କାରପୁରଂ ପ୍ରତି
ପୁରୁଷ ହେଉ କି ନାରୀ, ଯେ କେହି ଚମତ୍କାରପୁରକୁ ଯାଆନ୍ତି,
ତତ୍ରୈଵ ଵସମାନୋଽପି ଯୋ ଗଚ୍ଛେଦଚଲେଶ୍ଵରମ୍
ସେଠାରେ ରହିଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି କେହି ଅଚଳେଶ୍ୱରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଆନ୍ତି,
ତେ ତଥେତି ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯ ଗତ୍ଵା ଶକ୍ରସ୍ଯ ଶାସନାତ୍
ସେମାନେ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି ସ୍ୱୀକାର କରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଚାଲିଗଲେ।
ଏତଦ୍ଵଃ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତମାଖ୍ଯାନଂ ପାପନାଶନମ୍ ୬.୧୩.
ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେଲି—ଏହି କଥା ପାପ ନାଶ କରେ।
ତଦହଂ କୀର୍ତଯିଷ୍ଯାମି ରହସ୍ଯଂ ହୃଦି ସଂସ୍ଥିତମ୍
ଏବେ ମୁଁ ହୃଦୟରେ ଗୁପ୍ତ ଥିବା ଗୁପ୍ତ କଥା କହିବି।
ଚମତ୍କାରପୁରେ କଶ୍ଚିଦ୍ଵୈଶ୍ଯଜାତିସମୁଦ୍ଭଵଃ
ଚମତ୍କାରପୁରରେ ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ବଣିକ୍ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ଯୋ ଦୌଃସ୍ଥ୍ଯାତ୍ସର୍ଵଲୋକାନାଂ କରୋତି ପଶୁରକ୍ଷଣମ୍
ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖି, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପଶୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
କଦାଚିଦ୍ରକ୍ଷତସ୍ତସ୍ଯ ପଶୂଂସ୍ତାନ୍ଵନଭୂମିଷୁ
ଏକ ଦିନ, ସେ ଜଙ୍ଗଲ ଭୂମିରେ ପଶୁମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ,
କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷେ ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ଚୈତ୍ରମାସେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଚୈତ୍ର ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ,
ଅଥ ଯାଵଦ୍ଗୃହଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସ ମୂକଃ ପଶୁପାଲକଃ
ତାପରେ, ସେ ମୁକ ବୃଷ ଚରାଇବା ଲୋକ ଘରକୁ ଫେରିଲେ।
କିଂ ପାପ ନ ସମାଯାତଃ ପଶୁରେକୋଽଦ୍ଯ ନୋ ଯଥା ତସ୍ମା ଦାନଯ ମେ କ୍ଷିପ୍ରଂ ନିରାହାରୋଽପି ଗାଂ ତ୍ଵରାତ୍
ଆଜି କାହିଁକି ପାପ ଆସିନାହିଁ, ଯେପରି ଆମର ଗୋଟିଏ ପଶୁ ହାରାଇଛି? ତେଣୁ, ତୁମେ ଉପବାସରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁରନ୍ତ ମୋତେ ଗୋଟିଏ ଗାଈ ଦିଅ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଭଯସଂତ୍ରସ୍ତଃ ସ ମୂକଃ ପଶୁପାଲକଃ
ଏହା ଶୁଣି, ସେ ମୁକ ବୃଷ ଚରାଇବା ଲୋକ ଭୟରେ ତରସିଗଲେ।
ତତୋଽରଣ୍ଯଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଵୀକ୍ଷାଂଚକ୍ରେ ସମଂତତଃ ॥ ସୂକ୍ଷ୍ମଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ସ ଦୁର୍ଗାଣି ଗହନାନି ଵନାନି ଚ
ତାପରେ, ସେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପହଞ୍ଚି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଖୋଜିଲେ; ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦୁର୍ଗମ ଓ ଘନ ଜଙ୍ଗଲ ତଳାଶ କଲେ।
ଅଥ ତେନ କ୍ଵଚିଦ୍ଦୃଷ୍ଟଂ ପଦଂ ତସ୍ଯ ପଶୋଃ ସ୍ଫୁଟମ୍ ୬.୧୪.
ତାପରେ, ସେଠାରେ କେଉଁଠି ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ପଶୁର ପଦଚିହ୍ନ ଦେଖିଲେ।
ତତଶ୍ଚ ତତ୍ପଦାନ୍ଵେଷୀ ସ ଜଗାମ ଵନାଦ୍ଵନମ୍
ତାପରେ ସେ ଚିହ୍ନ ଖୋଜିବାକୁ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଘୁଞ୍ଚିଲେ।
ଏଵଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ତସ୍ଯ ଜାତା ପଶୁଦିଦୃକ୍ଷଯା
ଏଭଳି ପଶୁକୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ସେ ଚାରିପଟେ ଘୂରିଲେ।
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାଵସାନେ ଚ ପଶୁର୍ଲବ୍ଧୋ ହି ତେନ ସଃ
ସେଇ ଚାରିପଟେ ଘୂରିବା ପରେ ସେ ପଶୁକୁ ପାଇଲେ।
ଚୈତ୍ରେ ପୁଣ୍ଯତମେ ମାସି କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ଚତୁର୍ଦଶୀମ୍
ଚୈତ୍ର ମାସର ସବୁଠାରୁ ପୁଣ୍ୟ ଦିନରେ, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତାରିଖରେ,
ଏଵମଜ୍ଞାନଭାଵେନ କୃତା ତାଭ୍ଯାଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା
ଏଭଳି ଅଜ୍ଞାନରେ, ସେଇ ଚାରିପଟେ ଘୂରିବା ଦୁଇଜଣେ କରିଥିଲେ।
ନିରାହାରସ୍ଯ ମୂକସ୍ଯ ସାହାରସ୍ଯ ପଶୋସ୍ତଥା
ଏକ ଦିଗରେ ଉପବାସରେ ଥିବା ଓ ନିରବ ଥିବା ଜଣେ, ଅନ୍ୟଦିଗରେ ଖାଇଥିବା ପଶୁ, ଦୁଇଜଣେ ଏଭଳି କରିଥିଲେ।
ଵିନା ସ୍ନାନେନ ଭକ୍ଷାଚ୍ଚ ଦୈଵାଦ୍ଦ୍ଵିଜଵରୋତ୍ତମାଃ ଉଭୌ ପଂଚତ୍ଵମାପନ୍ନୌ ପୃଥକ୍ତ୍ଵେନାଯୁଷଃ କ୍ଷଯେ
ସ୍ନାନ ଓ ଖାଦ୍ୟ ବିନା, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଦୁଇଜଣେ ଅଲଗା ଭାବେ ଜୀବନ ଶେଷ କଲେ।
ତତଶ୍ଚ ପଶୁପାଲସ୍ତୁ ଦଶାର୍ଣାଧିପତେଃ ସୁତଃ
ତାପରେ ସେ ପଶୁପାଳକ, ଦଶାର୍ଣ୍ଣ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ,