ମନୁଷ୍ଯୋରଗରକ୍ଷାଂସି ଵୀରୁଧୋ ଵୃକ୍ଷସଂଯୁତାଃ
ମନୁଷ୍ୟ, ସର୍ପ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗଛ-ଗଛିଆ ଔଷଧି ଅଛି।
ଏଵଂ ହି ଭଗଵାନ୍ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଃ ସ ମନ୍ଯୁମାନ୍
ଏଭଳି ଭାବେ, କ୍ରୋଧିତ ଓ ପୂଜ୍ୟ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହି ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ଦ୍ଵୌ ସୂର୍ଯୋ ଯୁଗପଦ୍ଦିଵି ଦ୍ଵିଗୁଣାନି ଚ ଭାନ୍ଯେଵ ସହ ସପ୍ତର୍ଷିଭିର୍ଦ୍ଵିଜାଃ
ସେଇ ସମୟରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆକାଶରେ ଏକାସାଥିରେ ଦୁଇଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଦେଲା, ସେମାନଙ୍କର କିରଣ ଦୁଇଗୁଣା ହେଲା, ସାଥିରେ ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ଏଵଂ ଵିଯତି ତେ ସର୍ଵେ ସ୍ପର୍ଦ୍ଧମାନାଃ ପରସ୍ପରମ୍
ଏଭଳି ଭାବେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଆକାଶରେ ପରସ୍ପର ସହିତ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଶକ୍ରଃ ସହ ସର୍ଵେର୍ଦିଵାଲଯୈଃ ୭ ପ୍ରୋଵାଚାଥ ପ୍ରଣମ୍ଯୋଚ୍ଚୈଃ କୃତାଂଜଲିପୁଟଃ ସ୍ଥିତଃ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ଆସି, ଗଭୀର ଶିର ନମାଇ, ହାତ ଯୋଡି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ।
ସୃଷ୍ଟିଃ କୃତା ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରେଣ ସାଂପ୍ରତମ୍
ହେ ଦେବମାନ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବର୍ତ୍ତମାନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।
ତସ୍ମାଦ୍ଵାରଯ ତଂ ଗତ୍ଵା ସ୍ଵଯମେଵ ପିତାମହ ୧୦ ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତେନୈଵ ସହିତୋ ଵିଧିଃ
ସେଥିପାଇଁ, ହେ ପିତାମହ, ତୁମେ ନିଜେ ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ରୋକ, ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ବିଧାତା ସେଙ୍କୁ ସହିତ ଯାଇଲେ।
ନିଵୃତ୍ତିଂ କୁରୁ ଵିପ୍ରର୍ଷେ ସାଂପ୍ରତଂ ଵଚନାନ୍ମମ
ହେ ମହାମୁନି, ଏବେ ମୋର ଆଜ୍ଞାରେ ତୁମେ ସୃଷ୍ଟି ବନ୍ଦ କର।
ଯଦି ଗଚ୍ଛତି ତେ ଲୋକେ ତତ୍ସୃଷ୍ଟିଂ ନ କରୋମ୍ଯହମ୍
ଯଦି ତୁମ ସୃଷ୍ଟି ଏହି ଲୋକରେ ପ୍ରବେଶ କରିବ, ତେବେ ମୁଁ ମୋର ସୃଷ୍ଟି କରିବି ନାହିଁ।
ଅନେନୈଵ ଶରୀରେଣ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାନ୍ମୁନୀଶ୍ଵର ॥ ୧୪ ଵିରାମଂ କୁରୁ ସୃଷ୍ଟେସ୍ତ୍ଵଂ ନୈତଦନ୍ଯଃ କରିଷ୍ଯତି
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର କୃପାରେ ଏହି ଦେହରେ ଥିଲେ, ସୃଷ୍ଟିକୁ ଶେଷ କର; ଏହା ଅନ୍ୟ କେହି କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ତଥାଽକ୍ଷଯାସ୍ତୁ ମେ ଦେଵ ସୃଷ୍ଟିସ୍ତଵ ପ୍ରସାଦତଃ
ଏଭଳି ଭାବେ, ହେ ଦେବ, ତୁମର କୃପାରେ ମୋ ସୃଷ୍ଟି ଅବିନାଶୀ ହେଉ।
ପରଂ ସର୍ଵେଷୁ କୃତ୍ଯେଷୁ ଯଜ୍ଞାର୍ହା ନ ଭଵିଷ୍ଯତି
ତଥାପି, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସିଟି ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ।
??? ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସମାଦାଯ ତ୍ରିଶଂକୁଂ ପ୍ରପିତାମହଃ
ଏଭଳି କହି, ପିତାମହ ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ ନେଇଲେ।
ଇତି ସ୍କାନ୍ଦେ ମହାପୁରାଣ ଏକାଶୀତିସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ଷଷ୍ଠେନାଗରଖଂଡେ ହାଟକେଶ୍ଵରକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ଯେ ତ୍ରିଶଂକୂପାଖ୍ଯାନେ ତ୍ରିଶଂକୁସ୍ଵର୍ଗପ୍ରାପ୍ତିଵର୍ଣନଂନାମ ସପ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଏକାଶୀ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଥିବା ବଡ଼ ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣର ଷଷ୍ଠ ଆଗରଖଣ୍ଡର ହାଟକେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ରର ମହିମା ବିବର୍ଣ୍ନନାରେ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ଉପାଖ୍ୟାନରେ 'ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି ବର୍ଣ୍ଣନା' ନାମକ ସପ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ସଶରୀରେ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସମୁଦ୍ଯମାତ୍ ॥ ୬.୮.
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଉଦ୍ୟମରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ଦେହ ସହିତ ଉପରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଖ୍ଯାତିମାଯାତଂ ସମସ୍ତେ ଭୁଵନତ୍ରଯେ
ସେଇ ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଛି।
ଅସ୍ପୃଷ୍ଟଂ କଲିଦୋଷେଣ ତଥାନ୍ଯୈରୁପପାତକୈଃ
ସେଠା କଳିଯୁଗର ଦୋଷ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମହାପାପ ଛୁଇଁପାରେ ନାହିଁ।
ଯସ୍ତତ୍ର ତ୍ଯଜତି ପ୍ରାଣାଞ୍ଛ୍ରଦ୍ଧା ଯୁକ୍ତେନ ଚେତସା
ଯେଉଁଠାରେ ଜଣେ ଲୋକ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଭରିତ ମନେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି—
କୃମିପକ୍ଷିପତଂଗା ଯେ ପଶଵଃ ପକ୍ଷିଣୋ ମୃଗାଃ
କୀଟ, ପକ୍ଷୀ, ପୋକ, ପଶୁ ଓ ମୃଗ ଭଳି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ,
ସ୍ନାନଂ ଯେ ତତ୍ର କୁର୍ଵଂତି ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂତେନ ଚେତସା
ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ପବିତ୍ର ମନେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି,
ଘର୍ମାର୍ତ୍ତା ଵା ତୃଷାର୍ତା ଵା ଯେଽଵଗାହଂତି ତଜ୍ଜଲମ୍
କିମ୍ବା ଯେଉଁମାନେ ତିବ୍ର ଘରମ କିମ୍ବା ପିଆସରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ସେ ପବିତ୍ର ଜଳରେ ଡୁବିଯାନ୍ତି,
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽପି ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ଏହା ଦେଖି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମଧ୍ୟ ସେ ତୀର୍ଥର ଅତିଶୟ ମହିମାକୁ ଅନୁଭବ କଲେ।
ତଥାନ୍ଯେ ମୁନଯଃ ଶାଂତାସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତୀର୍ଥାନି ଦୂରତଃ
ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ଶାନ୍ତ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୂର ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଛାଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆସିଲେ,
ତଥୈଵ ମନୁଜାଃ ସର୍ଵେ ଦୂରାଦାଗତ୍ଯ ସତ୍ଵରାଃ ୬.୮.
ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଦୂରରୁ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ହୋଇ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ।
ଏଵଂ ତସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵେଣ ତୀର୍ଥସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ
ଏଭଳି, ଏହି ତୀର୍ଥର ପ୍ରଭାବରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ,
ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମାଦିକା ସର୍ଵାଃ ସମୁଚ୍ଛେଦଂ ଗତାଃ କ୍ରିଯାଃ
ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ଅପ୍ରୟୋଜ୍ୟ ହୋଇଗଲା।
ନ ଯଚ୍ଛତି ତଥା ଦାନଂ ନ ଚ ତୀର୍ଥଂ ନିଷେଵତେ
ସେ ଏହିପରି ଦାନ ଦେଉନାହାନ୍ତି, ନାହିଁ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଆନ୍ତି,
ତତଃ ପ୍ରଗଚ୍ଛତି ସ୍ଵର୍ଗଂ ଵିମାନଵରମାଶ୍ରିତଃ
ତଥାପି ସେ ପରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦିବ୍ୟ ଯାନରେ ଚଢ଼ି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ତତଃ ପ୍ରପୂରିତାଃ ସର୍ଵେ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକା ନରୈର୍ଦ୍ଵିଜାଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ,
ତତୋ ଦେଵଗଣାଃ ସର୍ଵେ ଯଜ୍ଞଭାଗଵିଵର୍ଜିତାଃ
ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ, ଯଜ୍ଞର ଅଂଶରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇ,