ଵଯମଗ୍ନିମୁଖାଃ ସର୍ଵେ ହଵିର୍ଗୃହ୍ଣାମହେ ମଖେ। ଵେଦୋକ୍ତଵିଧିନା ସମ୍ଯଗ୍ଯଜମାନହିତାଯ ଵୈ॥୬.୪.
ଆମେ ସମସ୍ତେ, ଯାହାଙ୍କର ମୁଖ ଅଗ୍ନି, ବେଦର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଯଜ୍ଞରେ ହବି ଗ୍ରହଣ କରୁଛୁ, ଯଜମାନଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ।
ତସ୍ମାଦ୍ଵହ୍ନିମୁଖେ ଭୂଯଃ ସ ଜୁହୋତି ହଵିର୍ଦ୍ଵିଜ। ତତଃ ସଂପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତି ସ୍ଵର୍ଗଂ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାଦସଂଶଯମ୍॥୬.୪.
ତେଣୁ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ପୁଣିଥରେ ଅଗ୍ନିରେ ହବି ଅର୍ପଣ କରନ୍ତୁ; ତୁମ ଦୟାରେ ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇବେ।
ସୂତ ଉଵାଚ। ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵାକ୍ଯଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ରୁଷାନ୍ଵିତଃ। ପିତାମହମୁଵାଚେଦଂ ପଶ୍ଯ ମେ ତପସୋ ବଲମ୍॥୬.୫.
ସୂତ କହିଲେ: ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ପ୍ରପିତାମହଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୋର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଦେଖ।'
ଯାଜଯିତ୍ଵା ତ୍ରିଶଂକୁଂ ତଂ ଵିଧିଵଦ୍ଦକ୍ଷିଣାଵତା। ଯଜ୍ଞେନାତ୍ରା(?) ନଯିଷ୍ଯାମି ପଶ୍ଯତସ୍ତେ ପିତାମହ॥୬.୫.
ମୁଁ ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ଓ ଉଚିତ ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ଯଜ୍ଞ କରାଇ, ଏହି ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯିବି—ଏହା ଦେଖ, ହେ ପ୍ରପିତାମହ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଦ୍ରୁତଂ ଗତ୍ଵା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ଧରାତଲମ୍। ଚକାର ଯାଜନେ ଯତ୍ନଂ ତ୍ରିଶଂକୋଃ ସୁମହାତ୍ମନଃ॥୬.୫.
ଏପରି କହି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତୁରନ୍ତ ଭୂମିକୁ ଗଲେ ଓ ମହାତ୍ମା ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରିବାରେ ବଡ଼ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ଦଦୌ ଦୀକ୍ଷାଂ ସମାହୂଯ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଵେଦପାରଗାନ୍। ଯତ୍ରକର୍ମୋଚିତେ କାଲେ ତସ୍ମିନ୍ନେଵ ଵନେ ଶୁଭେ॥୬.୫.
ସେ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଡାକି, ଯଥାଯଥିକ ସମୟରେ, ସେଇ ପବିତ୍ର ଅରଣ୍ୟରେ ଦୀକ୍ଷା ଦେଲେ।
ବଭୂଵ ସ ସ୍ଵଯଂ ଧୀମାନଧ୍ଵର୍ଯୁର୍ଯଜ୍ଞକର୍ମଣି। ତସ୍ମିନ୍ହୋତା ଚ ଶାଂଡିଲ୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମା ଗୌତମ ଏଵ ଚ॥୬.୫.
ସେ ନିଜେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଥିବାରୁ ଯଜ୍ଞରେ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ହେଲେ; ସେଠାରେ ହୋତା ଥିଲେ ଶାଣ୍ଡିଲ୍ୟ, ଓ ବ୍ରହ୍ମା ଥିଲେ ଗୌତମ।
ଆଗ୍ନୀଧ୍ରଶ୍ଚ୍ଯଵନୋ ନାମ ମୈତ୍ରାଵରୁଣଃ କାର୍ମିକଃ। ଉଦ୍ଗାତା ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯଶ୍ଚ ପ୍ରତିହର୍ତା ଚ ଜୈମିନିଃ॥୬.୫.
ଅଗ୍ନୀଧ୍ର ଥିଲେ ଚ୍ୟବନ, କାର୍ମିକ ଥିଲେ ମୈତ୍ରାବରୁଣ; ଉଦ୍ଗାତା ଥିଲେ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ, ପ୍ରତିହର୍ତ୍ତା ଥିଲେ ଜୈମିନି।
ପ୍ରସ୍ତୋତା ଶଂକୁଵର୍ଣଶ୍ଚ ତଥୋନ୍ନେତା ଚ ଗାଲଵଃ। ପୁଲସ୍ତ୍ଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାଚ୍ଛଂସୀ ହୋତା ଗର୍ଗୋ ମୁନୀଶ୍ଵରଃ॥୬.୫.
ପ୍ରସ୍ତୋତା ଥିଲେ ଶଙ୍କୁବର୍ଣ୍ଣ, ଉନ୍ନେତା ଥିଲେ ଗାଳବ; ବ୍ରାହ୍ମଣାଚ୍ଛଂସୀ ଥିଲେ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ଏବଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗର୍ଗ ଥିଲେ ହୋତା।
ନେଷ୍ଟା ଚୈଵ ତଥାତ୍ରିସ୍ତୁ ଅଚ୍ଛାଵାକୋ ଭୃଗୁଃ ସ୍ଵଯମ୍। ତାନ୍ସର୍ଵାନୃତ୍ଵିଜଶ୍ଚକ୍ରେ ତ୍ରିଶଂକୁଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯାନ୍ଵିତଃ॥୬.୫.
ନେଷ୍ଟା ଥିଲେ ଅତ୍ରି, ଏବଂ ଅଚ୍ଛାବାକ ଥିଲେ ଭୃଗୁ ନିଜେ; ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଋତ୍ବିଜ୍ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।
ଵାସୋଭିର୍ମୁକୁଟୈଶ୍ଚୈଵ କେଯୂରୈଃ ସମଲଂକୃତାନ୍। କୃତ୍ଵା କେଶପରିତ୍ଯାଗଂ ଦଧତ୍କୃଷ୍ଣାଜିନଂ ତଥା॥୬.୫.
ସେ ମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର, ମୁକୁଟ ଓ କେୟୂର ପିନ୍ଧାଇ, କେଶ ଛାଡ଼ିବାକୁ କହିଲେ ଓ କଳା କୃଷ୍ଣାଜିନ ଦେଲେ।
ଐଣଶୃଙ୍ଗସମାଯୁକ୍ତଃ ପଯୋଵ୍ରତପରାଯଣଃ। ଦୀର୍ଘସତ୍ରାଯ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଯୋଜଯାମାସ ଵୈ ତତଃ॥୬.୫.
ମୃଗଶୃଙ୍ଗ ଧାରଣ କରି, ଦୁଧ ଉପବାସରେ ଲିନ ହୋଇ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞରେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।
ଏଵଂ ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ଚ ଦୀର୍ଘସତ୍ରେ ଯଥୋଚିତେ। ଆଜଗ୍ମୁର୍ବ୍ରାହ୍ମଣା ଦିଵ୍ଯା ଵେଦଵେଦାଂଗପାରଗାଃ॥୬.୫.
ଏଭଳି ଯଥାନିୟମେ ଦୀର୍ଘସତ୍ର ଆରମ୍ଭ ହେଲାପରେ, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ଦିବ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆସିଲେ।
ତଥାନ୍ଯେ ତାର୍କିକାଶ୍ଚୈଵ ଗୃହସ୍ଥାଃ କୌତୁକାନ୍ଵିତାଃ। ଦୀନାଂଧକୃପଣାଶ୍ଚୈଵ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ନଟନର୍ତକାଃ॥୬.୫.
ଏଭଳି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତର୍କବିଦ୍, ଗୃହସ୍ଥ, ଉତ୍ସୁକ୍ତିରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଃଖୀ, ଅନ୍ଧ, ଦରିଦ୍ର ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନଟ ଓ ନୃତ୍ୟକାରମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିଥିଲେ।
ଦୀଯତାଂ ଦୀଯତାମାଶୁ ଏତେଷାମେତଦେଵ ହି। ଭୁଜ୍ଯତାଂଭୁଜ୍ଯତାଂ ଲୋକାଃ ପ୍ରସାଦଃ କ୍ରିଯତାମିତି॥୬.୫.
ଏହାମାନେ ପାଇଁ ଏହି ଦେଉଛି, ଦେଉଛି, ଦ୍ରୁତ ଦେଉ। ଏହି ଲୋକମାନେ ଭୋଗ କରନ୍ତୁ, ଭୋଗ କରନ୍ତୁ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ କୃପା ଦିଅ।
ଇତ୍ଯେଷ ନିନଦସ୍ତତ୍ର ଶ୍ରୂଯତେ ସତତଂ ମହାନ୍। ଯଜ୍ଞଵାଟେ ସଦା ତସ୍ମିନ୍ନାନ୍ଯଶ୍ଚୈଵ କଦାଚନ॥୬.୫.
ଏଭଳି ଏହି ମହା ଘୋଷ ସଦା ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳରେ ଶୁଣାଯାଏ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶବ୍ଦ କେବେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣାଯାଏ ନାହିଁ।
ତତ୍ର ସସ୍ଯମଯାଃ ଶୈଲା ଦୃଶ୍ଯଂତେ ପରିକଲ୍ପିତାଃ। ସୁଵର୍ଣସ୍ଯ ଚ ରୂପ୍ଯସ୍ଯ ରତ୍ନାନାଂ ଚ ଵିଶେଷତଃ॥୬.୫.
ସେଠାରେ ଧାନରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ପାହାଡ଼ ଦେଖାଯାଏ, ସୁନା, ଚାଁଦି ଓ ରତ୍ନର ମଧ୍ୟରେ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଅନେକ ଅଛି।
ଦାନାର୍ଥଂ ବ୍ରାହ୍ମଣେଂଦ୍ରାଣାମସଂଖ୍ଯାଶ୍ଚାପି ଧେନଵଃ। ତଥୈଵ ଵାଜିନୋ ଦାଂତା ମଦୋନ୍ମତ୍ତା ମହାଗଜାଃ॥୬.୫.
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ପାଇଁ ଅସଂଖ୍ୟ ଗାଈ ରହିଛି, ଏହିପରି ଶିକ୍ଷିତ ଘୋଡ଼ା ଓ ବଡ଼, ମଦରେ ମତ୍ତ ହାତୀ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ସମଂତାତ୍କଲ୍ପିତାସ୍ତତ୍ର ଦୃଶ୍ଯଂତେ ପର୍ଵତୋପମାଃ। ଵର୍ତମାନେ ମହାଯଜ୍ଞେ ତସ୍ମିନ୍ନେଵ ସୁଵିସ୍ତରେ॥୬.୫.
ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପାହାଡ଼ ପରି ବ୍ୟବସ୍ଥା ହୋଇଛି, ସେଇ ବଡ଼ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ ଏହା ଦେଖାଯାଏ।
ଆହୂତା ଯଜ୍ଞଭାଗାଯ ନାଭିଗଚ୍ଛଂତି ଦେଵତାଃ। କେଵଲଂ ଵହ୍ନିଵକ୍ତ୍ରେଣ ତସ୍ଯ ଗୃହ୍ଣଂତି ତଦ୍ଧଵିଃ॥୬.୫.
ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞର ଭାଗ ନେବାକୁ ଡାକାଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଆସନ୍ତି ନାହାନ୍ତି; କେବଳ ଅଗ୍ନିର ମୁଖ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ହବି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।
ଏଵଂ ଦ୍ଵାଦଶଵର୍ଷାଣି ଯଜତସ୍ତସ୍ଯ ଭୂପତେଃ। ଵ୍ଯତୀତାନି ନ ସଂପ୍ରାପ୍ତମଭୀଷ୍ଟଂ ମନସଃ ଫଲମ୍॥୬.୫.
ଏଭଳି ଭାବେ ସେ ରାଜା ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଯଜ୍ଞ କଲେ, କିନ୍ତୁ ମନର ଆକାଂକ୍ଷିତ ଫଳ ପାଇଲେ ନାହିଁ।
ତତଶ୍ଚାଵଭୃଥସ୍ନାନଂ କୃତ୍ଵା ସତ୍ରସମାପ୍ତିଜମ୍। ଋତ୍ଵିଜସ୍ତର୍ପଯିତ୍ଵା ତାନ୍ଦକ୍ଷିଣାଭିର୍ଯଥାର୍ହତଃ॥୬.୫.
ତାପରେ ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତିରେ ଅବଭୃଥ ସ୍ନାନ କରି, ଋତ୍ୱିଜମାନେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଦାନ ଦେଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କଲେ।
ଵିସସର୍ଜ ସମସ୍ତାଂଶ୍ଚ ତଥାନ୍ଯାନପି ସଂଗତାନ୍। ସଂବଂଧିନୋ ଵଯସ୍ଯାଂଶ୍ଚ ତ୍ରିଶଂକୁର୍ମୁନିସତ୍ତମାଃ॥୬.୫.
ତ୍ରିଶଙ୍କୁ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି, ସମସ୍ତ ଯୋଗ ଥିବା ଲୋକ, ନିଜ ସମ୍ବନ୍ଧୀ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ।
ତତଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଵିନତୋ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ମୁନୀଶ୍ଵରମ୍। ସ ଭୂପୋ ଵ୍ରୀଡଯା ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରଣିପାତପୁରଃ ସରମ୍॥୬.୫.
ତାପରେ ରାଜା ଲଜ୍ଜାଭିତ ହୋଇ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାନ୍ମଯା ପ୍ରାପ୍ତଂ ଦୀର୍ଘସତ୍ରସମୁଦ୍ଭଵମ୍। ପରିପୂର୍ଣଫଲଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଦୁର୍ଲଭଂ ସର୍ଵମାନଵୈଃ॥୬.୫.
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣଙ୍କର କୃପାରେ ମୁଁ ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ମଣିଷ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି।
ତଥା ଜାତିଃ ପୁନର୍ଲବ୍ଧା ଭୂଯୋ ନଷ୍ଟାପି ସନ୍ମୁନେ। ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦେନ ଵିପ୍ରର୍ଷେ ଚଂଡାଲତ୍ଵଂ ପ୍ରଣାଶିତମ୍॥୬.୫.
ଏହିପରି ମୋର ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟ ହାରାଇ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପୁଣି ମିଳିଛି, ହେ ମହାମୁନି, ଆପଣଙ୍କର କୃପାରେ ମୋ ଚଣ୍ଡାଳତା ନଶ୍ଟ ହୋଇଛି।
ପରଂ ମେ ଦୁଃଖମେଵୈକଂ ହୃଦି ଶଲ୍ଯମିଵାର୍ପିତମ୍। ଅନେନୈଵ ଶରୀରେଣ ଯନ୍ନ ପ୍ରାପ୍ତଂ ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍॥୬.୫.
ତଥାପି ମୋ ହୃଦୟରେ ଏକ ଗଭୀର ଦୁଃଖ ରହିଛି, ମନେ ଟିକିଆ ପରି ଲାଗୁଛି — ଏହି ଦେହରେ ଥିଲେ ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇପାରିଲି ନାହିଁ।
ଉପହାସଂ କରିଷ୍ଯଂତି ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ସୁତା ମୁନେ। ଅଦ୍ଯ ଵ୍ଯର୍ଥ ଶ୍ରମଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମାମପ୍ରାପ୍ତଂ ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍॥୬.୫.
ହେ ମୁନି, ଆଜି ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମୋତେ ଉପହାସ କରିବେ, ଯେ ମୋର ଶ୍ରମ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଲା ଓ ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗ ପହଞ୍ଚିପାରିଲି ନାହିଁ।
ତଥା ତଦ୍ଵଚନଂ ସତ୍ଯଂ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍। ଯତ୍ତେନୋକ୍ତଂ ନ ଯଜ୍ଞେନ ସଦେହୈର୍ଗମ୍ଯତେ ଦିଵି॥୬.୫.
ଏହିପରି ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ କଥା ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟ, ଯେଉଁଠାରେ କୁହାଯାଇଛି — ଯଜ୍ଞ କରି ଦେହ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବାଯାଏ ନାହିଁ।
ସୋଽହଂ ତପଃ କରିଷ୍ଯାମି ସାଂପ୍ରତଂ ଵନମାଶ୍ରିତଃ। ନ କରିଷ୍ଯାମି ଭୂଯୋଽପି ରାଜ୍ଯଂ ପୁତ୍ରନିଵେଦିତମ୍॥୬.୫.
ତେଣୁ ଏବେ ମୁଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇ ତପସ୍ୟା କରିବି, ପୁଅ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ନେବି ନାହିଁ।