ଏଵଂ ତସ୍ଯ ନରେଂଦ୍ରସ୍ଯ ସାର୍ଧଂ ତେନ ମହାତ୍ମନା। ଅତିକ୍ରାଂତୋ ମହାନ୍କାଲୋ ଭ୍ରମମାଣସ୍ଯ ଭୂତଲେ॥୬.୪.
ଏଭଳି, ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ସହ ରାଜା ଭୂମିରେ ଘୁରିବା ସମୟରେ ବହୁ ଦିନ କଟିଗଲା।
ମୁଚ୍ଯତେ ନ ଚ ପାପେନ ଚଂଡାଲତ୍ଵେନ ସ ଦ୍ଵିଜାଃ। ଏଵଂଵିଧେଷୁ ତୀର୍ଥେଷୁ ସ୍ନାତୋପି ଚ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍॥୬.୪.
ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏଭଳି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ଅଲଗା ଅଲଗା ସ୍ନାନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ପାପ କିମ୍ବା ଚଣ୍ଡାଳ ଅବସ୍ଥାରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ ନାହିଁ।
ତତଃ କ୍ରମାତ୍ସମାଯାତଃ ସୋଽର୍ବୁଦଂ ପର୍ଵତଂ ପ୍ରତି। ତତ୍ରାରୁହ୍ଯ ସମାଲୋକ୍ଯ ପାପଘ୍ନମଚଲେଶ୍ଵରମ୍॥୬.୪.
ତାପରେ କ୍ରମେ ସେ ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ସେଠାରେ ଚଢ଼ି, ପାପ ନାଶକ ଅଚଳେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଯାଵଦାଯତନାତ୍ତସ୍ମାନ୍ନିର୍ଗଚ୍ଛତି ମୁନୀଶ୍ଵରଃ। ତାଵତ୍ତେନେକ୍ଷିତୋ ନାମମାର୍କଂଡୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ॥୬.୪.
ଯେତେବେଳେ ବଡ଼ ଋଷି ସେଇ ଦେବସ୍ଥାନରୁ ବାହାରୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ସୋଽପି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜଗନ୍ମିତ୍ରଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ମୁନୀଶ୍ଵରମ୍। ପ୍ରୋଵାଚାଥ କୁତଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସାଂପ୍ରତଂ ତ୍ଵଂ ମୁନୀଶ୍ଵର॥୬.୪.
ସେ ମଧ୍ୟ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ — ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କ ମିତ୍ର ଓ ବଡ଼ ଋଷି — ଦେଖି, ପଚାରିଲେ: 'ମହାମୁନି, ଏବେ କେଉଁଠାରୁ ଆସିଛ?'
କୋଽଯଂ ତଵାନୁଗୋ ରୌଦ୍ରୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ଚାଂତ୍ଯଜାକୃତିଃ। ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ପୃଚ୍ଛତୋ ମମ ସନ୍ମୁନେ॥୬.୪.
ତୁମ ସହ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଚଣ୍ଡାଳ ଆକୃତିର ବ୍ୟକ୍ତି କିଏ? ମହାମୁନି, ମୁଁ ପଚାରୁଛି, ସବୁ ଖୋଲାସା କର।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ର ଉଵାଚ। ଏଷ ପାର୍ଥିଵଶାର୍ଦୂଲସ୍ତ୍ରିଶଂକୁରିତି ଵିଶ୍ରୁତଃ। ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ସୁତୈର୍ନୀତଶ୍ଚଂଡାଲତ୍ଵଂ ପ୍ରକୋପତଃ॥୬.୪.
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ: ଏହେଁ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ। ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁଅମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଏହାକୁ ଚଣ୍ଡାଳ କରିଦେଇଛନ୍ତି।
ମଯା ଚାସ୍ଯ ପ୍ରତିଜ୍ଞାତଂ ସପ୍ତଦ୍ଵୀପଵତୀଂ ମହୀମ୍। ପ୍ରଭ୍ରମିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଯାଵନ୍ମେଧ୍ଯତ୍ଵଂ ତ୍ଵମୁପେଷ୍ଯସି॥୬.୪.
ମୁଁ ଏହାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛି ଯେ, ସାତିଟି ଦ୍ୱୀପ ଥିବା ଭୂମିରେ ଘୁରିବି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ପୁଣି ଶୁଦ୍ଧ ହେଉନାହାଁ।
ଭ୍ରାଂତୋଽହଂ ଭୂତଲେ ଯାନି ତୀର୍ଥାନ୍ଯାଯତନାନି ଚ। ନଚୈଷ ମେଧ୍ଯତାଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ପରିଶ୍ରାଂତୋସ୍ମି ସାଂପ୍ରତମ୍॥୬.୪.
ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ତୀର୍ଥ ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି ଦେଖିଛି, କିନ୍ତୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋର ପାପ ଶୁଦ୍ଧି ହୋଇନାହିଁ; ଏବେ ମୁଁ ବହୁତ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵାଂ ମହୀଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଲଜ୍ଜଯା ପରଯା ଯୁତଃ। ଦ୍ଵୀପାନ୍ମହାର୍ଣଵାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସଂପ୍ରଯାସ୍ଯାମ୍ଯତଃ ପରମ୍॥୬.୪.
ଏହିଠାରୁ, ଗଭୀର ଲଜ୍ଜାରେ ଭରିଯାଇ, ମୁଁ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ, ଦ୍ୱୀପ ଓ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ଛାଡ଼ି ଏଠାରୁ ଚାଲିଯିବି।
ମା ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଣାମୁପହାସପଦଂ ଗତଃ। ପ୍ରତିଜ୍ଞାରହିତୋ ଵିପ୍ର ସତ୍ଯମେଦ୍ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍॥୬.୪.
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ପାଖରେ ହସ୍ୟର ପାତ୍ର ନ ହେଉଁ, କିମ୍ବା ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କରି ଅସତ୍ୟ କହି ନ ରୁହିଁ; ଏହି କଥାକୁ ମୁଁ ସତ୍ୟ ସହ କହୁଛି।
ଶ୍ରୀମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ। ଯଦ୍ଯେଵଂ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲ କୁରୁଷ୍ଵ ଵଚନଂ ମମ। ସପ୍ତଦ୍ଵୀପଵତୀଂ ପୃଥ୍ଵୀଂ ମା ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କୁତ୍ରଚିଦ୍ଵ୍ରଜ॥୬.୪.
ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ: ଯଦି ଏହିପରି ଅଟୁଟ ନିଷ୍ଠା ଅଛି, ତେବେ ମୋ କଥା ଶୁଣ; ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଥିବା ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନକୁ ଯିଅନାହିଁ।
ଏତସ୍ମାତ୍ପର୍ଵତାତ୍କ୍ଷେତ୍ରଂ ହାଟକେଶ୍ଵରସଂଜ୍ଞିତମ୍। ଅସ୍ତି ନୈର୍ଋତଦିଗ୍ଭାଗେ ଦେଶେ ଚାନର୍ତସଂଜ୍ଞକେ॥୬.୪.
ଏହି ପାହାଡ଼ଠାରୁ, ନୈରୃତ୍ୟ ଦିଗରେ ଅନର୍ତ୍ତ ନାମକ ଦେଶରେ, ହାଟକେଶ୍ୱର ନାମରେ ପରିଚିତ ଏକ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି।
ତତ୍ରାଦ୍ଯଂ ସ୍ଥାପିତଂ ଲିଂଗଂ ହାଟକେନ ସୁରୋତ୍ତମୈଃ। ଯତ୍ତତ୍ସଂକୀର୍ତ୍ଯତେ ଲୋକେ ପାତାଲେ ହାଟକେଶ୍ଵରମ୍॥୬.୪.
ସେଠାରେ, ହାଟକ ଓ ଦେବମାନେ ପ୍ରଥମେ ଯେ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ, ସେହି ହାଟକେଶ୍ୱର ନାମରେ ଲୋକ ଓ ପାତାଳରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଛି।
ପାତାଲଜାହ୍ନଵୀତୋଯଂ ଯତ୍ରୈଵାସ୍ତି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ। ଉଦ୍ଧୃତେ ଶଂଭୁନା ଲିଂଗେ ଵିନିଷ୍କ୍ରାଂତଂ ରସାତଲାତ୍॥୬.୪.
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେଠାରେ ପାତାଳ ଜାହ୍ନବୀର ଜଳ ଅଛି, ଯାହା ଶିବ ଲିଙ୍ଗକୁ ପାତାଳରୁ ଉଠାଇବାବେଳେ ବାହାରିଥିଲା।
ତତ୍ର ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଯତ୍ନେନ ପାତାଲଂ ଵସୁଧାଧିପଃ। କରୋତୁ ଜାହ୍ନଵୀତୋଯେ ସ୍ନାନଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାସମନ୍ଵିତଃ॥୬.୪.
ସେଠାକୁ ଉଦ୍ୟମରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ରାଜା ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପାତାଳ ଜାହ୍ନବୀ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରୁ।
ପଶ୍ଚାତ୍ପଶ୍ଯତୁ ତଲ୍ଲିଂଗଂ ହାଟକେଶ୍ଵରସଂଜ୍ଞିତମ୍। ଭଵିଷ୍ଯତି ତତଃ ଶୁଦ୍ଧଶ୍ଚଂଡାଲତ୍ଵଵିଵର୍ଜିତଃ॥୬.୪.
ତାପରେ, ସେ ହାଟକେଶ୍ୱର ନାମକ ଲିଙ୍ଗ ଦର୍ଶନ କର; ଏହା ପରେ ସେ ଚଣ୍ଡାଳ ଦଶାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ପବିତ୍ର ହେବେ।
ତ୍ଵମପି ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ଶ୍ରେଯଃ ପରଂ ହୃଦଯସଂସ୍ଥିତମ୍। ତତୋନ୍ଯଦପି ଯତ୍କିଂଚିତ୍ତତ୍ରୈଵ ତପସି ସ୍ଥିତଃ॥୬.୪.
ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ତପସ୍ୟା କରି ମନରେ ଥିବା ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ ଲାଭ କରିପାରିବ; ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ଏଠାରେ ରୁହି ତପ କର।
ସୂତ ଉଵାଚ। ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମୁନୀଶ୍ଵରଃ। ତ୍ରିଶଂକୁନା ସମାଯୁକ୍ତୋ ଗତସ୍ତତ୍ର ଦ୍ରୁତଂ ତତଃ॥୬.୪.
ସୂତ କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବଡ଼ ମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କ ସହ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ସେଠାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ପାତାଲେ ଦେଵମାର୍ଗେଣ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ନୃପସତ୍ତମମ୍। ତ୍ରିଶଂକୁଂ ସ୍ନାପଯାମାସ ଵିଧିଦୃଷ୍ଟେନ କର୍ମଣା॥୬.୪.
ସେମାନେ ଦେବମାନେ ଯିବା ପଥରେ ପାତାଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ରାଜା ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ ବିଧିମତ ରୀତିରେ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ।
ସ୍ନାତମାତ୍ରୋଥ ରାଜା ସ ହାଟକେଶ୍ଵଦର୍ଶନାତ୍। ଚଂଡାଲତ୍ଵେନ ନିର୍ମୁକ୍ତୋ ବଭୂଵାର୍କସମଦ୍ଯୁତିଃ॥୬.୪.
ସ୍ନାନ କରି ହାଟକେଶ୍ୱର ଦର୍ଶନ କରିବା ସହିତ, ରାଜା ଚଣ୍ଡାଳ ଦଶାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।
ତତସ୍ତଂ ସ ମୁନିଃ ପ୍ରାହ ପ୍ରଣତଂ ଗତକଲ୍ମଷମ୍। ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ମୁକ୍ତୋସି ରାଜେଂଦ୍ର ଚଂଡାଲତ୍ଵେନ ସାଂପ୍ରତମ୍॥୬.୪.
ତାପରେ, ମୁନି ତାଙ୍କୁ ନମ୍ର ଭାବେ ନମସ୍କାର କରୁଥିବା ଓ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଏବେ ତୁମେ ଚଣ୍ଡାଳ ଦଶାରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ରାଜେନ୍ଦ୍ର।'
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ପ୍ରାପ୍ତଃ ପରଂ ତେଜୋ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ପ୍ରାପ୍ତଃ ପରଂ ତପଃ। ତସ୍ମାଦ୍ଯଜସ୍ଵ ସତ୍ରେଣ ଵିଧିଵଦ୍ଦକ୍ଷିଣାଵତା॥୬.୪.
'ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ତଜ୍ଜ୍ୱଳ୍ୟ ଓ ତପସ୍ୟା ଲାଭ କରିଛ; ଏହିଠାରେ ନିୟମ ଓ ଦାନ ସହିତ ଏକ ଯଜ୍ଞ କର।'
ଯେନ ସଂପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ସିଦ୍ଧିଂ ନିତ୍ଯଂ ଯା ହୃଦଯେ ସ୍ଥିତା। ତ୍ଵତ୍କୃତେ ପ୍ରାର୍ଥଯିଷ୍ଯାମି ସ୍ଵଯଂ ଗତ୍ଵା ପିତାମହମ୍॥୬.୪.
'ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ମନରେ ଥିବା ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିପାରିବ; ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ଅନୁରୋଧ କରିବି।'
ମଖାଂଶଂ ସର୍ଵଦେଵାଦ୍ଯୋ ଯେନ ଗୃହ୍ଣାତି ତେ ମଖେ। ତସ୍ମାଦତ୍ରୈଵ ସଂଭାରାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଯଜ୍ଞସମୁଦ୍ଭଵାନ୍। ଆନଯ ବ୍ରହ୍ମଲୋକାଚ୍ଚ ଯାଵଦାଗମନଂ ମମ॥୬.୪.
'ତୁମର ଯଜ୍ଞରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଭାଗ ଯିଏ ନେଇଥାଏ, ସେଠାରୁ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ସାମଗ୍ରୀ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକରୁ ଏଠାକୁ ଆଣ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଫେରି ଆସିବି।'
ବାଢମିତ୍ଯେଵ ସୋଽପ୍ଯାହ ସ ମୁନିଃ ସଂଶିତଵ୍ରତଃ। ପିତାମହମୁପାଗମ୍ଯ ପ୍ରଣିପତ୍ଯାବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ॥୬.୪.
'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି ସେ ଦୃଢ଼ ନିୟମ ଧାରଣ କରିଥିବା ମୁନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଯାଜଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଭୂପଂ ତ୍ରିଶଂକୁଂ ପ୍ରପିତାମହ। ମାନୁଷେଣ ଶରୀରେଣ ଯେନ ଗଚ୍ଛତି ତେ ପଦମ୍॥୬.୪.
ମୁଁ ରାଜା ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ ଏମିତି ଏକ ଯଜ୍ଞ କରାଇବି, ହେ ପ୍ରପିତାମହ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେ ନିଜ ମାନବ ଦେହ ସହିତ ତୁମର ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିବେ।
ତସ୍ମାଦାଗଚ୍ଛ ତତ୍ର ତ୍ଵଂ ଯଜ୍ଞଵାଟଂ ପିତାମହ। ସର୍ଵୈଃ ସୁରଗଣୈଃ ସାର୍ଧଂ ଶିଵଵିଷ୍ଣୁପୁରଃସରୈଃ॥୬.୪.
ତେଣୁ, ହେ ପ୍ରପିତାମହ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ, ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ସହିତ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳକୁ ଆସ।
ପ୍ରଗୃହାଣ ସ୍ଵହସ୍ତେନ ଯଜ୍ଞଭାଗଂ ଯଥୋଚିତମ୍। ସଶରୀରୋ ଦିଵଂ ଯାତି ଯେନାସୌ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦତଃ॥୬.୪.
ତୁମେ ନିଜ ହାତରେ ଯଥାଯଥିକ ଯଜ୍ଞଭାଗ ଗ୍ରହଣ କର; ତୁମ ଦୟାରେ, ସେ ନିଜ ଦେହ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ। ନ ଯଜ୍ଞକର୍ମଣା ସ୍ଵର୍ଗଃସ୍ଵେନ କାଯେନ ଲଭ୍ଯତେ। ମୁକ୍ତ୍ଵା ଦେହାଂତରଂ ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତସ୍ମାନ୍ମୈଵଂ ଵଦସ୍ଵ ମାମ୍॥୬.୪.
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଯଜ୍ଞ କରିବା ମାଧ୍ୟମରେ ନିଜ ଦେହ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏନାହିଁ; ଦେହ ଛାଡ଼ିଲା ପରେ ହିଁ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ତେଣୁ ଏପରି କଥା ମୋତେ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।