ନାସାଧ୍ଯଂ ଵିଦ୍ଯତେ କିଂଚିତ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ତେ ମୁନେ। ତସ୍ମାତ୍କୁରୁ ପ୍ରତୀକାରଂ ଦୁଃଖିତସ୍ଯ ମମାଧୁନା॥୬.୪.
ମୁନି, ତୁମେ ତିନି ଲୋକରେ କିଛି ଅସମ୍ଭବ ନାହିଁ। ଏହିଯୋଗୁଁ, ମୋର ଦୁଃଖର ଏବେ କିଛି ଉପାୟ କର।
ସୂତ ଉଵାଚ। ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମୁନୀଶ୍ଵରଃ। ଵସିଷ୍ଠସ୍ପର୍ଧଯୋଵାଚ ମୁନିମଧ୍ଯେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ॥୬.୪.
ସୂତ କହିଲେ — ସେଇ କଥା ଶୁଣି, ବଡ଼ ଋଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଯିଏ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ସହ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧୀ ଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଢ଼ି ଉଭୟ କଥା କହିଲେ।
ଅହଂ ତ୍ଵାଂ ଯାଜଯିଷ୍ଯାମି ତେନ ଯଜ୍ଞେନ ପାର୍ଥିଵ। ଗଚ୍ଛସି ତ୍ରିଦିଵଂ ଯେନ ଇଷ୍ଟମାତ୍ରେଣ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍॥୬.୪.
ରାଜା, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଏମିତି ଯଜ୍ଞ କରିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଚାହିଁଥିବା ଦାନ ଦେଇ ସହଜରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇପାରିବ।
ତ୍ଵମେଵଂ ଵିହିତୋ ଭୂପ ଵାସିଷ୍ଠୈରଂତ୍ଯଜସ୍ତୁ ତୈଃ। ମଯା ଭୂଯୋଽପି ଭୂପାଲଃ କର୍ତଵ୍ଯୋ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ॥୬.୪.
ରାଜା, ବଶିଷ୍ଠମାନେ ତୁମକୁ ଏଭଳି ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁଣି ରାଜା କରିଦେବି; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତସ୍ମାଦାଗଚ୍ଛ ଭୂପାଲ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଂ ମଯା ସହ। କୁରୁ ତୀର୍ଥପ୍ରଭାଵେଣ ଯେନ ତ୍ଵଂ ସ୍ଯାଃ ଶୁଚିଃ ପୁନଃ॥୬.୪.
ତେଣୁ ରାଜା, ମୋ ସହ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ଚଳ। ତୀର୍ଥର ପବିତ୍ରତାରେ ତୁମେ ପୁଣି ଶୁଦ୍ଧ ହେବ।
ତଥା ଯଜ୍ଞକ୍ରିଯାର୍ହଶ୍ଚ ଚଂଡାଲତ୍ଵଵିଵର୍ଜିତଃ। ନାସ୍ତି ତତ୍ପାତକଂ ଯଚ୍ଚ ତୀର୍ଥସ୍ନାନାନ୍ନ ନଶ୍ଯତି॥୬.୪.
ଏଭଳି ତୁମେ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହେବା, ଚଣ୍ଡାଳ ଅବସ୍ଥାରୁ ମୁକ୍ତ ହେବା। ତୀର୍ଥସ୍ନାନରେ ଯେଉଁ ପାପ ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ, ସେମିତି କିଛି ନାହିଁ।
ସୂତ ଉଵାଚ। ଏଵଂ ସ ନିଶ୍ଚଯଂ କୃତ୍ଵା ଗାଧିପୁତ୍ରୋ ମୁନୀଶ୍ଵରଃ। ତ୍ରିଶଂକୁଂ ପୃଷ୍ଠତଃ କୃତ୍ଵା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାମଥାଵ୍ରଜତ୍॥୬.୪.
ସୂତ କହିଲେ — ଏଭଳି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଗାଧିଙ୍କ ପୁଅ ବଡ଼ ଋଷି, ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ ପଛରେ ରଖି, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ ସରସ୍ଵତ୍ଯାଂ ପ୍ରଭାସେ କୁରୁଜାଂଗଲେ। ପୃଥୂଦକେ ଗଯାଶୀର୍ଷେ ନୈମିଷେ ପୁଷ୍କରତ୍ରଯେ॥୬.୪.
ସେମାନେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ସରସ୍ୱତୀ, ପ୍ରଭାସ, କୁରୁଜାଙ୍ଗଳ, ପୃଥୂଦକ, ଗୟାଶୀର୍ଷ, ନୈମିଷ ଓ ତିନିଟି ପୁଷ୍କରକୁ ଗଲେ।
ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ପ୍ରଯାଗେ ଚ କେଦାରେ ଶ୍ରଵଣେ ନଦେ। ଚିତ୍ରକୂଟେ ଚ ଗୋକର୍ଣେ ଶାଲିଗ୍ରାମେଽଚଲେଶ୍ଵରେ॥୬.୪.
ବାରାଣସୀ, ପ୍ରୟାଗ, କେଦାର, ଶ୍ରବଣ ନଦୀ, ଚିତ୍ରକୂଟ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ, ଶାଳିଗ୍ରାମ ଓ ଅଚଳେଶ୍ୱରକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ଶୁକ୍ଲତୀର୍ଥେ ସୁରାଜ୍ଯାଖ୍ଯେ ଦୃଷଦ୍ଵତି ନଦେ ଶୁଭେ। ଅଥାନ୍ଯେଷୁ ସୁପୁଣ୍ଯେଷୁ ତୀର୍ଥେଷ୍ଵାଯତନେଷୁ ଚ॥୬.୪.
ଶୁକ୍ଳତୀର୍ଥ, ଯାହାକୁ ସୁରାଜ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ଶୁଭ ଦ୍ରିଷଦ୍ୱତୀ ନଦୀ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅତି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଓ ଦେବସ୍ଥାନକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ଏଵଂ ତସ୍ଯ ନରେଂଦ୍ରସ୍ଯ ସାର୍ଧଂ ତେନ ମହାତ୍ମନା। ଅତିକ୍ରାଂତୋ ମହାନ୍କାଲୋ ଭ୍ରମମାଣସ୍ଯ ଭୂତଲେ॥୬.୪.
ଏଭଳି, ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ସହ ରାଜା ଭୂମିରେ ଘୁରିବା ସମୟରେ ବହୁ ଦିନ କଟିଗଲା।
ମୁଚ୍ଯତେ ନ ଚ ପାପେନ ଚଂଡାଲତ୍ଵେନ ସ ଦ୍ଵିଜାଃ। ଏଵଂଵିଧେଷୁ ତୀର୍ଥେଷୁ ସ୍ନାତୋପି ଚ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍॥୬.୪.
ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏଭଳି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ଅଲଗା ଅଲଗା ସ୍ନାନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ପାପ କିମ୍ବା ଚଣ୍ଡାଳ ଅବସ୍ଥାରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ ନାହିଁ।
ତତଃ କ୍ରମାତ୍ସମାଯାତଃ ସୋଽର୍ବୁଦଂ ପର୍ଵତଂ ପ୍ରତି। ତତ୍ରାରୁହ୍ଯ ସମାଲୋକ୍ଯ ପାପଘ୍ନମଚଲେଶ୍ଵରମ୍॥୬.୪.
ତାପରେ କ୍ରମେ ସେ ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ସେଠାରେ ଚଢ଼ି, ପାପ ନାଶକ ଅଚଳେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଯାଵଦାଯତନାତ୍ତସ୍ମାନ୍ନିର୍ଗଚ୍ଛତି ମୁନୀଶ୍ଵରଃ। ତାଵତ୍ତେନେକ୍ଷିତୋ ନାମମାର୍କଂଡୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ॥୬.୪.
ଯେତେବେଳେ ବଡ଼ ଋଷି ସେଇ ଦେବସ୍ଥାନରୁ ବାହାରୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ସୋଽପି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜଗନ୍ମିତ୍ରଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ମୁନୀଶ୍ଵରମ୍। ପ୍ରୋଵାଚାଥ କୁତଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସାଂପ୍ରତଂ ତ୍ଵଂ ମୁନୀଶ୍ଵର॥୬.୪.
ସେ ମଧ୍ୟ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ — ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କ ମିତ୍ର ଓ ବଡ଼ ଋଷି — ଦେଖି, ପଚାରିଲେ: 'ମହାମୁନି, ଏବେ କେଉଁଠାରୁ ଆସିଛ?'
କୋଽଯଂ ତଵାନୁଗୋ ରୌଦ୍ରୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ଚାଂତ୍ଯଜାକୃତିଃ। ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ପୃଚ୍ଛତୋ ମମ ସନ୍ମୁନେ॥୬.୪.
ତୁମ ସହ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଚଣ୍ଡାଳ ଆକୃତିର ବ୍ୟକ୍ତି କିଏ? ମହାମୁନି, ମୁଁ ପଚାରୁଛି, ସବୁ ଖୋଲାସା କର।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ର ଉଵାଚ। ଏଷ ପାର୍ଥିଵଶାର୍ଦୂଲସ୍ତ୍ରିଶଂକୁରିତି ଵିଶ୍ରୁତଃ। ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ସୁତୈର୍ନୀତଶ୍ଚଂଡାଲତ୍ଵଂ ପ୍ରକୋପତଃ॥୬.୪.
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ: ଏହେଁ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ। ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁଅମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଏହାକୁ ଚଣ୍ଡାଳ କରିଦେଇଛନ୍ତି।
ମଯା ଚାସ୍ଯ ପ୍ରତିଜ୍ଞାତଂ ସପ୍ତଦ୍ଵୀପଵତୀଂ ମହୀମ୍। ପ୍ରଭ୍ରମିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଯାଵନ୍ମେଧ୍ଯତ୍ଵଂ ତ୍ଵମୁପେଷ୍ଯସି॥୬.୪.
ମୁଁ ଏହାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛି ଯେ, ସାତିଟି ଦ୍ୱୀପ ଥିବା ଭୂମିରେ ଘୁରିବି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ପୁଣି ଶୁଦ୍ଧ ହେଉନାହାଁ।
ଭ୍ରାଂତୋଽହଂ ଭୂତଲେ ଯାନି ତୀର୍ଥାନ୍ଯାଯତନାନି ଚ। ନଚୈଷ ମେଧ୍ଯତାଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ପରିଶ୍ରାଂତୋସ୍ମି ସାଂପ୍ରତମ୍॥୬.୪.
ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ତୀର୍ଥ ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି ଦେଖିଛି, କିନ୍ତୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋର ପାପ ଶୁଦ୍ଧି ହୋଇନାହିଁ; ଏବେ ମୁଁ ବହୁତ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵାଂ ମହୀଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଲଜ୍ଜଯା ପରଯା ଯୁତଃ। ଦ୍ଵୀପାନ୍ମହାର୍ଣଵାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସଂପ୍ରଯାସ୍ଯାମ୍ଯତଃ ପରମ୍॥୬.୪.
ଏହିଠାରୁ, ଗଭୀର ଲଜ୍ଜାରେ ଭରିଯାଇ, ମୁଁ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ, ଦ୍ୱୀପ ଓ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ଛାଡ଼ି ଏଠାରୁ ଚାଲିଯିବି।
ମା ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଣାମୁପହାସପଦଂ ଗତଃ। ପ୍ରତିଜ୍ଞାରହିତୋ ଵିପ୍ର ସତ୍ଯମେଦ୍ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍॥୬.୪.
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ପାଖରେ ହସ୍ୟର ପାତ୍ର ନ ହେଉଁ, କିମ୍ବା ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କରି ଅସତ୍ୟ କହି ନ ରୁହିଁ; ଏହି କଥାକୁ ମୁଁ ସତ୍ୟ ସହ କହୁଛି।
ଶ୍ରୀମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ। ଯଦ୍ଯେଵଂ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲ କୁରୁଷ୍ଵ ଵଚନଂ ମମ। ସପ୍ତଦ୍ଵୀପଵତୀଂ ପୃଥ୍ଵୀଂ ମା ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କୁତ୍ରଚିଦ୍ଵ୍ରଜ॥୬.୪.
ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ: ଯଦି ଏହିପରି ଅଟୁଟ ନିଷ୍ଠା ଅଛି, ତେବେ ମୋ କଥା ଶୁଣ; ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଥିବା ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନକୁ ଯିଅନାହିଁ।
ଏତସ୍ମାତ୍ପର୍ଵତାତ୍କ୍ଷେତ୍ରଂ ହାଟକେଶ୍ଵରସଂଜ୍ଞିତମ୍। ଅସ୍ତି ନୈର୍ଋତଦିଗ୍ଭାଗେ ଦେଶେ ଚାନର୍ତସଂଜ୍ଞକେ॥୬.୪.
ଏହି ପାହାଡ଼ଠାରୁ, ନୈରୃତ୍ୟ ଦିଗରେ ଅନର୍ତ୍ତ ନାମକ ଦେଶରେ, ହାଟକେଶ୍ୱର ନାମରେ ପରିଚିତ ଏକ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି।
ତତ୍ରାଦ୍ଯଂ ସ୍ଥାପିତଂ ଲିଂଗଂ ହାଟକେନ ସୁରୋତ୍ତମୈଃ। ଯତ୍ତତ୍ସଂକୀର୍ତ୍ଯତେ ଲୋକେ ପାତାଲେ ହାଟକେଶ୍ଵରମ୍॥୬.୪.
ସେଠାରେ, ହାଟକ ଓ ଦେବମାନେ ପ୍ରଥମେ ଯେ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ, ସେହି ହାଟକେଶ୍ୱର ନାମରେ ଲୋକ ଓ ପାତାଳରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଛି।
ପାତାଲଜାହ୍ନଵୀତୋଯଂ ଯତ୍ରୈଵାସ୍ତି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ। ଉଦ୍ଧୃତେ ଶଂଭୁନା ଲିଂଗେ ଵିନିଷ୍କ୍ରାଂତଂ ରସାତଲାତ୍॥୬.୪.
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେଠାରେ ପାତାଳ ଜାହ୍ନବୀର ଜଳ ଅଛି, ଯାହା ଶିବ ଲିଙ୍ଗକୁ ପାତାଳରୁ ଉଠାଇବାବେଳେ ବାହାରିଥିଲା।
ତତ୍ର ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଯତ୍ନେନ ପାତାଲଂ ଵସୁଧାଧିପଃ। କରୋତୁ ଜାହ୍ନଵୀତୋଯେ ସ୍ନାନଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାସମନ୍ଵିତଃ॥୬.୪.
ସେଠାକୁ ଉଦ୍ୟମରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ରାଜା ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପାତାଳ ଜାହ୍ନବୀ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରୁ।
ପଶ୍ଚାତ୍ପଶ୍ଯତୁ ତଲ୍ଲିଂଗଂ ହାଟକେଶ୍ଵରସଂଜ୍ଞିତମ୍। ଭଵିଷ୍ଯତି ତତଃ ଶୁଦ୍ଧଶ୍ଚଂଡାଲତ୍ଵଵିଵର୍ଜିତଃ॥୬.୪.
ତାପରେ, ସେ ହାଟକେଶ୍ୱର ନାମକ ଲିଙ୍ଗ ଦର୍ଶନ କର; ଏହା ପରେ ସେ ଚଣ୍ଡାଳ ଦଶାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ପବିତ୍ର ହେବେ।
ତ୍ଵମପି ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ଶ୍ରେଯଃ ପରଂ ହୃଦଯସଂସ୍ଥିତମ୍। ତତୋନ୍ଯଦପି ଯତ୍କିଂଚିତ୍ତତ୍ରୈଵ ତପସି ସ୍ଥିତଃ॥୬.୪.
ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ତପସ୍ୟା କରି ମନରେ ଥିବା ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ ଲାଭ କରିପାରିବ; ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ଏଠାରେ ରୁହି ତପ କର।
ସୂତ ଉଵାଚ। ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମୁନୀଶ୍ଵରଃ। ତ୍ରିଶଂକୁନା ସମାଯୁକ୍ତୋ ଗତସ୍ତତ୍ର ଦ୍ରୁତଂ ତତଃ॥୬.୪.
ସୂତ କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବଡ଼ ମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କ ସହ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ସେଠାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ପାତାଲେ ଦେଵମାର୍ଗେଣ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ନୃପସତ୍ତମମ୍। ତ୍ରିଶଂକୁଂ ସ୍ନାପଯାମାସ ଵିଧିଦୃଷ୍ଟେନ କର୍ମଣା॥୬.୪.
ସେମାନେ ଦେବମାନେ ଯିବା ପଥରେ ପାତାଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ରାଜା ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ ବିଧିମତ ରୀତିରେ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ।