ସୋଽହଂ ଶରଣମାପନ୍ନଃ ଶାପମୁକ୍ତ୍ଯୈ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ଜଗନ୍ମିତ୍ରଂ ନାନ୍ଯା ମେଽସ୍ତି ଗତିଃ ପରା॥୬.୪.
ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଁ ଶାପ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି, ମୁଁ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତଙ୍କ ମିତ୍ର, ସେ ମୋର ଏକମାତ୍ର ଆଶା।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ର ଉଵାଚ। ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ଭଵାନ୍ଯାଜ୍ଯସ୍ତତ୍ପୁତ୍ରାଣାଂ ଵିଶେଷତଃ। ତତ୍କସ୍ମାଦୀଦୃଶେ ପାପେ ତୈସ୍ତ୍ଵମଦ୍ଯ ନିଯୋଜିତଃ॥୬.୪.
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ: ତୁମେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କମ୍ ନୁହଁ, ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ତୁଳନାରେ ଅଧିକ; ତେଣୁ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ତୁମକୁ ଏପରି ପାପ ଅବସ୍ଥାରେ କାହିଁକି ଦେଲେ?
କୋଽପରାଧସ୍ତ୍ଵଯା ତେଷାଂ କୃତଃ ପାର୍ଥିଵସତ୍ତମ। ପ୍ରାଣଦ୍ରୋହଃ କୃତଃ କିଂ ଵା ଦାରଧର୍ଷଣସଂଭଵଃ॥୬.୪.
ପ୍ରଥମ ରାଜା, ତୁମେ କେଉଁ ଅପରାଧ କଲା? ପ୍ରାଣ ହନନ କଲା କି, କିମ୍ବା ଜନାନୀ ସମ୍ବନ୍ଧରେ କିଛି ଅନ୍ୟାୟ କଲା?
ତ୍ରିଶଂକୁରୁଵାଚ। ଅନେନୈଵ ଶରୀରେଣ ସ୍ଵର୍ଗାଯ ଗମନଂ ପ୍ରତି। ମଯା ସଂପ୍ରାର୍ଥିତୋ ଯଜ୍ଞୋ ଵସିଷ୍ଠାନ୍ମୁନିସତ୍ତମାତ୍॥୬.୪.
ତ୍ରିଶଙ୍କୁ କହିଲେ: ଏହି ଦେହରେ ଥିବା ସମୟରେ, ମୁଁ ବସିଷ୍ଠ ମୁନିଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପାଇଁ ଏକ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲି।
ତେନୋକ୍ତଂ ନ ସ ଯଜ୍ଞୋଽସ୍ତି ଯେନ ସ୍ଵର୍ଗେ ପ୍ରଗମ୍ଯତେ। ଅନେନୈଵ ଶରୀରେଣ ମୁକ୍ତ୍ଵା ଦେହାଂତରଂ ନୃପ॥୬.୪.
ସେ କହିଲେ, 'ଏପରି କୌଣସି ଯଜ୍ଞ ନାହିଁ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦେହରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବାଯିଏ, ଦେହ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ନୁହଁ।'
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଯଦି ମାଂ ନ ନଯିଷ୍ଯତି। ସ୍ଵର୍ଗଂ ଚାନେନ କାଯେନ ସଦ୍ଯୋ ଯଜ୍ଞପ୍ରଭାଵତଃ॥୬.୪.
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ କହିଲି, 'ଯଦି ଆପଣ ଏହି ଦେହରେ ଯଜ୍ଞର ଶକ୍ତିରେ ମୋତେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ଆଜି ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଗୁରୁ ଖୋଜିବି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ତଦନ୍ଯଂ ଗୁରୁମେଵାଦ୍ଯ କର୍ତାହଂ ନାସ୍ତି ସଂଶଯଃ। ଏତଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମୁନିଃ ପ୍ରାହ ଯତ୍କ୍ଷେମଂ ତତ୍ସମାଚର॥୬.୪.
ଏହି କଥା ଜାଣି, ମୁନି କହିଲେ, 'ଯାହା ତୁମ ପାଇଁ ଭଲ, ସେ କର।'
ତତୋଽହଂ ତେନ ସଂତ୍ଯକ୍ତସ୍ତତ୍ପୁତ୍ରାନ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ନିଷ୍ଠୁରାନ୍। ପ୍ରୋକ୍ତଵାନଥ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଯଦ୍ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ କୀର୍ତିତମ୍॥୬.୪.
ତାପରେ, ସେ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ନିକଟକୁ ଗଲି, ତାଙ୍କୁ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ କଥା ସମସ୍ତ କହିଦେଲି।
ତତସ୍ତୈଃ ଶୋକସଂତପ୍ତୈଃ ଶପ୍ତୋସ୍ମି ମୁନିସତ୍ତମ। ନୀତଶ୍ଚେମାଂ ଦଶାଂ ପାପାଂ ଚଂଡାଲତ୍ଵେ ନିଯୋଜିତଃ॥୬.୪.
ତାପରେ, ଦୁଃଖରେ ତଳିଥିବା ସେ ପୁଅମାନେ ମୋତେ ଶାପ ଦେଲେ, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ମୋତେ ଏହି ଦୁଃଖଦ ଚଣ୍ଡାଳ ଅବସ୍ଥାରେ ପହଞ୍ଚାଇଦେଲେ।
ସୋଽହଂ ତ୍ଵାଂ ମନସା ଧ୍ଯାତ୍ଵା ସୁଦୂରାଦିହରାଗତଃ(?)। ଆଶାଂ ଗରୀଯସୀଂ କୃତ୍ଵା କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ମୁନୀଶ୍ଵର॥୬.୪.
ତେଣୁ, ମୁଁ ମନରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଦୂରରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ମୋର ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଆଶା ଆପଣଙ୍କୁ ଉପରେ ରଖିଛି, ମୁନିମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ।
ନାସାଧ୍ଯଂ ଵିଦ୍ଯତେ କିଂଚିତ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ତେ ମୁନେ। ତସ୍ମାତ୍କୁରୁ ପ୍ରତୀକାରଂ ଦୁଃଖିତସ୍ଯ ମମାଧୁନା॥୬.୪.
ମୁନି, ତୁମେ ତିନି ଲୋକରେ କିଛି ଅସମ୍ଭବ ନାହିଁ। ଏହିଯୋଗୁଁ, ମୋର ଦୁଃଖର ଏବେ କିଛି ଉପାୟ କର।
ସୂତ ଉଵାଚ। ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମୁନୀଶ୍ଵରଃ। ଵସିଷ୍ଠସ୍ପର୍ଧଯୋଵାଚ ମୁନିମଧ୍ଯେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ॥୬.୪.
ସୂତ କହିଲେ — ସେଇ କଥା ଶୁଣି, ବଡ଼ ଋଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଯିଏ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ସହ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧୀ ଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଢ଼ି ଉଭୟ କଥା କହିଲେ।
ଅହଂ ତ୍ଵାଂ ଯାଜଯିଷ୍ଯାମି ତେନ ଯଜ୍ଞେନ ପାର୍ଥିଵ। ଗଚ୍ଛସି ତ୍ରିଦିଵଂ ଯେନ ଇଷ୍ଟମାତ୍ରେଣ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍॥୬.୪.
ରାଜା, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଏମିତି ଯଜ୍ଞ କରିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଚାହିଁଥିବା ଦାନ ଦେଇ ସହଜରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇପାରିବ।
ତ୍ଵମେଵଂ ଵିହିତୋ ଭୂପ ଵାସିଷ୍ଠୈରଂତ୍ଯଜସ୍ତୁ ତୈଃ। ମଯା ଭୂଯୋଽପି ଭୂପାଲଃ କର୍ତଵ୍ଯୋ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ॥୬.୪.
ରାଜା, ବଶିଷ୍ଠମାନେ ତୁମକୁ ଏଭଳି ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁଣି ରାଜା କରିଦେବି; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତସ୍ମାଦାଗଚ୍ଛ ଭୂପାଲ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଂ ମଯା ସହ। କୁରୁ ତୀର୍ଥପ୍ରଭାଵେଣ ଯେନ ତ୍ଵଂ ସ୍ଯାଃ ଶୁଚିଃ ପୁନଃ॥୬.୪.
ତେଣୁ ରାଜା, ମୋ ସହ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ଚଳ। ତୀର୍ଥର ପବିତ୍ରତାରେ ତୁମେ ପୁଣି ଶୁଦ୍ଧ ହେବ।
ତଥା ଯଜ୍ଞକ୍ରିଯାର୍ହଶ୍ଚ ଚଂଡାଲତ୍ଵଵିଵର୍ଜିତଃ। ନାସ୍ତି ତତ୍ପାତକଂ ଯଚ୍ଚ ତୀର୍ଥସ୍ନାନାନ୍ନ ନଶ୍ଯତି॥୬.୪.
ଏଭଳି ତୁମେ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହେବା, ଚଣ୍ଡାଳ ଅବସ୍ଥାରୁ ମୁକ୍ତ ହେବା। ତୀର୍ଥସ୍ନାନରେ ଯେଉଁ ପାପ ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ, ସେମିତି କିଛି ନାହିଁ।
ସୂତ ଉଵାଚ। ଏଵଂ ସ ନିଶ୍ଚଯଂ କୃତ୍ଵା ଗାଧିପୁତ୍ରୋ ମୁନୀଶ୍ଵରଃ। ତ୍ରିଶଂକୁଂ ପୃଷ୍ଠତଃ କୃତ୍ଵା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାମଥାଵ୍ରଜତ୍॥୬.୪.
ସୂତ କହିଲେ — ଏଭଳି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଗାଧିଙ୍କ ପୁଅ ବଡ଼ ଋଷି, ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ ପଛରେ ରଖି, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ ସରସ୍ଵତ୍ଯାଂ ପ୍ରଭାସେ କୁରୁଜାଂଗଲେ। ପୃଥୂଦକେ ଗଯାଶୀର୍ଷେ ନୈମିଷେ ପୁଷ୍କରତ୍ରଯେ॥୬.୪.
ସେମାନେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ସରସ୍ୱତୀ, ପ୍ରଭାସ, କୁରୁଜାଙ୍ଗଳ, ପୃଥୂଦକ, ଗୟାଶୀର୍ଷ, ନୈମିଷ ଓ ତିନିଟି ପୁଷ୍କରକୁ ଗଲେ।
ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ପ୍ରଯାଗେ ଚ କେଦାରେ ଶ୍ରଵଣେ ନଦେ। ଚିତ୍ରକୂଟେ ଚ ଗୋକର୍ଣେ ଶାଲିଗ୍ରାମେଽଚଲେଶ୍ଵରେ॥୬.୪.
ବାରାଣସୀ, ପ୍ରୟାଗ, କେଦାର, ଶ୍ରବଣ ନଦୀ, ଚିତ୍ରକୂଟ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ, ଶାଳିଗ୍ରାମ ଓ ଅଚଳେଶ୍ୱରକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ଶୁକ୍ଲତୀର୍ଥେ ସୁରାଜ୍ଯାଖ୍ଯେ ଦୃଷଦ୍ଵତି ନଦେ ଶୁଭେ। ଅଥାନ୍ଯେଷୁ ସୁପୁଣ୍ଯେଷୁ ତୀର୍ଥେଷ୍ଵାଯତନେଷୁ ଚ॥୬.୪.
ଶୁକ୍ଳତୀର୍ଥ, ଯାହାକୁ ସୁରାଜ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ଶୁଭ ଦ୍ରିଷଦ୍ୱତୀ ନଦୀ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅତି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଓ ଦେବସ୍ଥାନକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ଏଵଂ ତସ୍ଯ ନରେଂଦ୍ରସ୍ଯ ସାର୍ଧଂ ତେନ ମହାତ୍ମନା। ଅତିକ୍ରାଂତୋ ମହାନ୍କାଲୋ ଭ୍ରମମାଣସ୍ଯ ଭୂତଲେ॥୬.୪.
ଏଭଳି, ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ସହ ରାଜା ଭୂମିରେ ଘୁରିବା ସମୟରେ ବହୁ ଦିନ କଟିଗଲା।
ମୁଚ୍ଯତେ ନ ଚ ପାପେନ ଚଂଡାଲତ୍ଵେନ ସ ଦ୍ଵିଜାଃ। ଏଵଂଵିଧେଷୁ ତୀର୍ଥେଷୁ ସ୍ନାତୋପି ଚ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍॥୬.୪.
ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏଭଳି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ଅଲଗା ଅଲଗା ସ୍ନାନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ପାପ କିମ୍ବା ଚଣ୍ଡାଳ ଅବସ୍ଥାରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ ନାହିଁ।
ତତଃ କ୍ରମାତ୍ସମାଯାତଃ ସୋଽର୍ବୁଦଂ ପର୍ଵତଂ ପ୍ରତି। ତତ୍ରାରୁହ୍ଯ ସମାଲୋକ୍ଯ ପାପଘ୍ନମଚଲେଶ୍ଵରମ୍॥୬.୪.
ତାପରେ କ୍ରମେ ସେ ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ସେଠାରେ ଚଢ଼ି, ପାପ ନାଶକ ଅଚଳେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଯାଵଦାଯତନାତ୍ତସ୍ମାନ୍ନିର୍ଗଚ୍ଛତି ମୁନୀଶ୍ଵରଃ। ତାଵତ୍ତେନେକ୍ଷିତୋ ନାମମାର୍କଂଡୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ॥୬.୪.
ଯେତେବେଳେ ବଡ଼ ଋଷି ସେଇ ଦେବସ୍ଥାନରୁ ବାହାରୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ସୋଽପି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜଗନ୍ମିତ୍ରଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ମୁନୀଶ୍ଵରମ୍। ପ୍ରୋଵାଚାଥ କୁତଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସାଂପ୍ରତଂ ତ୍ଵଂ ମୁନୀଶ୍ଵର॥୬.୪.
ସେ ମଧ୍ୟ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ — ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କ ମିତ୍ର ଓ ବଡ଼ ଋଷି — ଦେଖି, ପଚାରିଲେ: 'ମହାମୁନି, ଏବେ କେଉଁଠାରୁ ଆସିଛ?'
କୋଽଯଂ ତଵାନୁଗୋ ରୌଦ୍ରୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ଚାଂତ୍ଯଜାକୃତିଃ। ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ପୃଚ୍ଛତୋ ମମ ସନ୍ମୁନେ॥୬.୪.
ତୁମ ସହ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଚଣ୍ଡାଳ ଆକୃତିର ବ୍ୟକ୍ତି କିଏ? ମହାମୁନି, ମୁଁ ପଚାରୁଛି, ସବୁ ଖୋଲାସା କର।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ର ଉଵାଚ। ଏଷ ପାର୍ଥିଵଶାର୍ଦୂଲସ୍ତ୍ରିଶଂକୁରିତି ଵିଶ୍ରୁତଃ। ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ସୁତୈର୍ନୀତଶ୍ଚଂଡାଲତ୍ଵଂ ପ୍ରକୋପତଃ॥୬.୪.
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ: ଏହେଁ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ। ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁଅମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଏହାକୁ ଚଣ୍ଡାଳ କରିଦେଇଛନ୍ତି।
ମଯା ଚାସ୍ଯ ପ୍ରତିଜ୍ଞାତଂ ସପ୍ତଦ୍ଵୀପଵତୀଂ ମହୀମ୍। ପ୍ରଭ୍ରମିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଯାଵନ୍ମେଧ୍ଯତ୍ଵଂ ତ୍ଵମୁପେଷ୍ଯସି॥୬.୪.
ମୁଁ ଏହାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛି ଯେ, ସାତିଟି ଦ୍ୱୀପ ଥିବା ଭୂମିରେ ଘୁରିବି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ପୁଣି ଶୁଦ୍ଧ ହେଉନାହାଁ।
ଭ୍ରାଂତୋଽହଂ ଭୂତଲେ ଯାନି ତୀର୍ଥାନ୍ଯାଯତନାନି ଚ। ନଚୈଷ ମେଧ୍ଯତାଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ପରିଶ୍ରାଂତୋସ୍ମି ସାଂପ୍ରତମ୍॥୬.୪.
ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ତୀର୍ଥ ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି ଦେଖିଛି, କିନ୍ତୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋର ପାପ ଶୁଦ୍ଧି ହୋଇନାହିଁ; ଏବେ ମୁଁ ବହୁତ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵାଂ ମହୀଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଲଜ୍ଜଯା ପରଯା ଯୁତଃ। ଦ୍ଵୀପାନ୍ମହାର୍ଣଵାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସଂପ୍ରଯାସ୍ଯାମ୍ଯତଃ ପରମ୍॥୬.୪.
ଏହିଠାରୁ, ଗଭୀର ଲଜ୍ଜାରେ ଭରିଯାଇ, ମୁଁ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ, ଦ୍ୱୀପ ଓ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ଛାଡ଼ି ଏଠାରୁ ଚାଲିଯିବି।