ତତୋ ରାତ୍ରୌ ସମାସାଦ୍ଯ ସ୍ଵଂ ପୁରଂ ଜନଵର୍ଜିତମ୍। ଦ୍ଵାରେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ସମାହୂଯ ପୁତ୍ରଂ ମଂତ୍ରିଭିରନ୍ଵିତମ୍॥୬.୩.
ତାପରେ, ରାତିରେ ନିଜ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଲୋକମାନେ ଶୂନ୍ୟ ଥିଲା, ସେ ଦ୍ୱାରରେ ଦଉଡ଼ି, ପୁଅକୁ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଡାକିଲେ।
କଥଯାମାସ ଵୃତ୍ତାଂତଂ ସର୍ଵଂ ଶାପସମୁଦ୍ଭଵମ୍। ଦୂରେ ସ୍ଥିତଃ ସ ପୁତ୍ରାଣାଂ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ॥୬.୩.
ପୁଅମାନେଠାରୁ ଦୂରେ ଦଉଡ଼ି, ମହାତ୍ମା ବଶିଷ୍ଠ ସମସ୍ତ ଘଟଣା, ଶାପ କିପରି ଆସିଲା, ସେ ସବୁ କଥା କହିଦେଲେ।
ଵଜ୍ରପାତୋପମଂ ଵାକ୍ଯଂ ତେଽପି ତସ୍ଯ ନିଶମ୍ଯ ତତ୍। ବାଷ୍ପପର୍ଯାକୁଲୈରାସ୍ଯୈ ରୁରୁଦୁଃ ଶୋକସଂଯୁତାଃ॥୬.୩.
ସେ କଥା, ବଜ୍ର ପଡ଼ିବା ପରି ଶୁଣି, ସେମାନେ ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜା ମୁହଁ ନେଇ, ଦୁଃଖରେ ଭରି, କାନ୍ଦିଲେ।
ହା ନାଥ ହା ମହାରାଜ ହା ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମଵତ୍ସଲ। ତ୍ଵଯା ହୀନା ଭଵିଷ୍ଯାମଃ କଥମଦ୍ଯ ସୁଦୁଃଖିତାଃ॥୬.୩.
'ହା ନାଥ! ହା ମହାରାଜ! ହା ନିତ୍ୟ ଧର୍ମପ୍ରିୟ! ତୁମେ ବିନା, ଆମେ ଏତେ ଦୁଃଖରେ କିପରି ଜୀବନ ଯାପନ କରିବି?'
କିମେତଦ୍ଯୁଜ୍ଯତେ ତେଷାଂ ଵାସିଷ୍ଠାନାଂ ଦୁରାତ୍ମନାମ୍। ଶାପଂ ଦଦୁଃ ସ୍ଵଯାଜ୍ଯସ୍ଯ ଵିଶେଷାଦ୍ଵିନତସ୍ଯ ଚ॥୬.୩.
ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ବାସିଷ୍ଠମାନେ କଣ କରିଛନ୍ତି? ସେମାନେ ବିଶେଷକରି ନିଜେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଓ ବିନତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇଛନ୍ତି।
ତେ ଵଯଂ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଗୃହାଦିକମ୍। ଅନ୍ତ୍ଯଜତ୍ଵଂ ଗମିଷ୍ଯାମସ୍ତ୍ଵଯା ସାର୍ଧମସଂଶଯମ୍॥୬.୩.
ହେ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ, ଆମେ ଏବେ ଘର ଓ ସମସ୍ତ ସମ୍ପତ୍ତି ଛାଡିଦେବା। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଆପଣ ସହିତ ଆମେ ଅନ୍ତ୍ୟଜ ହେବାକୁ ଯିବା।
ତ୍ରିଶଂକୁରୁଵାଚ। ଭକ୍ତିଶ୍ଚେଦସ୍ତି ଯୁଷ୍ମାକଂ ମମୋପରି ନିରର୍ଗଲ। ତନ୍ମେ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ମଂତ୍ରିତ୍ଵଂ ସର୍ଵେ କୁରୁତ ସାଂପ୍ରତମ୍॥୬.୩.
ତ୍ରିଶଙ୍କୁ କହିଲେ: ଯଦି ତୁମେ ମୋ ପ୍ରତି ନିର୍ବିଘ୍ନ ଭକ୍ତି ରଖ, ତେବେ ଏବେ ସମସ୍ତେ ମିଶି ମୋ ପୁଅକୁ ଯଜ୍ଞର ମୁଖ୍ୟ କର।
ହରିଶ୍ଚଂଦ୍ରଃ ସୁପୁତ୍ରୋଯଂ ମମ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ସୁଵଲ୍ଲଭଃ। ନିଯୋଜଯଧ୍ଵମଵ୍ଯଗ୍ରାଃ ପଦଵ୍ଯାଂ ମମ ସତ୍ଵରମ୍॥୬.୩.
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ମୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ, ମୋର ପ୍ରିୟ ଓ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ। ତୁମେ ମନ ଦୂଃଖ ଛାଡି ସତ୍ବରେ ତାଙ୍କୁ ମୋର ସ୍ଥାନରେ ବସାଅ।
ଅହଂ ପୁନଃ କରିଷ୍ଯାମି ଯନ୍ମେ ମନସି ସଂସ୍ଥିତମ୍। ମୃତ୍ଯୁଂ ଵା ସଂପ୍ରଯାସ୍ଯାମି ସଦେହୋ ଵା ସୁରାଲଯମ୍॥୬.୩.
ମୁଁ ମୋ ମନରେ ଯାହା ଠିକ୍ କରିଛି, ସେହି କାମ କରିବି। କିମ୍ବା ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବି, କିମ୍ବା ଏହି ଦେହ ସହିତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯିବି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସର୍ଵାଂସ୍ତାନ୍ସ ମହୀପତିଃ। ଜଗାମାରଣ୍ଯମାଶ୍ରିତ୍ଯ ପଦ୍ଭ୍ଯାମେଵ ଶନୈଃ ଶନୈଃ॥୬.୩.
ଏଭଳି କହି ସେ ରାଜା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡି ଦେଲେ ଓ ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ ପଦେ ପଦେ ଚାଲି ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇଲେ।
ତେପି ସନ୍ମଂତ୍ରିଣସ୍ତୂର୍ଣଂ ପୁତ୍ରଂ ତସ୍ଯ ସୁସମ୍ମତମ୍। ରାଜ୍ଯେ ନିଯୋଜଯାସମାସୁର୍ନାଦଵାଦିତ୍ରନିଃସ୍ଵନୈଃ॥୬.୩.
ସେମାନେ, ସେଇ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ପୁଅଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ରାଜ୍ୟରେ ବସାଇଲେ, ଢୋଲ ଓ ବାଜାର ଶବ୍ଦ ସହିତ।
ସୂତ ଉଵାଚ। ତ୍ରିଶଂକୁରିତି ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ମହାମୁନିମ୍। ମନସା ସୁଚିରଂ କାଲଂ ତତଶ୍ଚକ୍ରେ ଵିନିଶ୍ଚଯମ୍॥୬.୪.
ସୂତ କହିଲେ: ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ ଭାବି, ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଦୀର୍ଘ ସମୟ ମନରେ ଭାବିଲେ ଓ ଏକ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ନାନ୍ଯୋସ୍ତି ଭୁଵନତ୍ରଯେ। ଯଃ କୁର୍ଯାନ୍ମେ ପରିତ୍ରାଣଂ ଦୁଃଖାଦସ୍ମାତ୍ସୁଦାରୁଣାତ୍॥୬.୪.
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଛାଡି ଏହି ତିନି ଜଗତରେ ଆଉ କେହି ନାହାନ୍ତି ଯିଏ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରୁ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିବ।
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ ସମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ପ୍ରତସ୍ଥେ ସ ତତଃ ପରମ୍। ସୁଶ୍ରାଂତଃ କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାର୍ତୋ ମାର୍ଗପୃଚ୍ଛାପରାଯଣଃ॥୬.୪.
ସେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ, ଖୁବ କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଭୋକ ପିପାସାରେ ପୀଡ଼ିତ, ରାସ୍ତା ପଚାରିବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ।
ତତଃ କାଲେନ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ ସ ପାର୍ଥିଵଃ। ଯତ୍ନେନାନ୍ଵେଷଯାମାସ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରାଶ୍ରମଂ ତତଃ॥୬.୪.
କିଛି ସମୟ ପରେ, ସେଇ ରାଜା କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ଓ ପ୍ରୟାସରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଏଵଂ ଚାନ୍ଵେଷମାଣେନ ତେନ ଭୂମିଭୃତା ତଦା। ସୁଦୂରାଦେଵ ସଂଦୃଷ୍ଟଂ ନୀଲଦ୍ରୁମକଦମ୍ବକମ୍॥୬.୪.
ଏଭଳି ଖୋଜୁଥିବା ବେଳେ, ସେ ଭୂମିର ଶାସକ ଦୂରରୁ ଗାଢ଼ ଗଛର ଝୁଣ୍ଡ ଦେଖିଲେ।
ଉପରିଷ୍ଟାଦ୍ବକୈର୍ହଂସୈର୍ଭ୍ରମମାଣୈଃ ସମଂତତଃ। ଆଟିଭିର୍ମଦ୍ଗୁଭିଶ୍ଚୈଵ ସମନ୍ତାଜ୍ଜଲପକ୍ଷିଭିଃ॥୬.୪.
ଉପରେ ବକ ଓ ହଂସ ଚାରିପାଖରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଚାରିଦିଗରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଳପକ୍ଷୀ, ମାଦଗୁ ଓ ଆଠି ସହିତ।
ସ ମତ୍ଵା ସଲିଲଂ ତତ୍ର ପିପାସାର୍ତୋ ମହୀପତିଃ। ପ୍ରତସ୍ଥେ ସତ୍ଵରୋ ହୃଷ୍ଟୋ ଜଲଵାତହୃତକ୍ଲମଃ॥୬.୪.
ସେଠାରେ ପାଣି ଅଛି ଭାବି, ତାପରେ ତିଆରି ରାଜା ଖୁସି ହେଇ ଦୃତ ଚାଲିଲେ, ପାଣି ଓ ପବନର ଆଶାରେ କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର ହେଲା।
ଅଥାପଶ୍ଯନ୍ମନୋହାରି ସୌମ୍ଯସତ୍ତ୍ଵନିଷେଵିତମ୍। ଆଶ୍ରମଂ ନଦିତୀରସ୍ଥଂ ମନଃଶୋକଵିନାଶନମ୍॥୬.୪.
ତାପରେ ସେ ଦେଖିଲେ ଏକ ଆକର୍ଷକ ଆଶ୍ରମ, ଶାନ୍ତ ଜନମାନେ ବସୁଥିବା, ନଦୀପାରେ ଅବସ୍ଥିତ, ମନର ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା।
ପୁଷ୍ପିତୈଃ ଫଲିତୈର୍ଵୃକ୍ଷୈଃ ସମଂତାତ୍ପରିଵାରିତମ୍। ଵିଵିଧୈର୍ମଧୁରାରାଵୈର୍ନାଦିତଂ ଵିହଗୋତ୍ତମୈଃ॥୬.୪.
ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଲଗା ଗଛମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଘେରି ରହିଛି, ବିଭିନ୍ନ ମିଠା ଡାକରେ ଉତ୍ତମ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି।
କ୍ରୀଡଂତି ନକୁଲାଃ ସର୍ପୈରୂଲୂକା ଯତ୍ର ଵାଯସୈଃ। ମୂଷକୈର୍ଵୃଷଦଂଶାଶ୍ଚ ଦ୍ଵୀପିନୋ ଵିଵିଧୈର୍ମୃଗୈଃ॥୬.୪.
ସେଠାରେ ନକୁଲ ଓ ସାପ, ଉଲୁକ ଓ କାଉ, ଉନ୍ଦୁର ଓ ବନ୍ୟ ଗାଈ, ଏବଂ ଚିତା ଓ ବିଭିନ୍ନ ପଶୁମାନେ ମିଶି ଖେଳୁଛନ୍ତି।
ଅଥାପଶ୍ଯନ୍ନଦୀତୀରେ ସ ତପସ୍ଵିଗଣାଵୃତମ୍। ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯନିରତଂ ଦାଂତଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ତପୋନିଧିନମ୍॥୬.୪.
ତାପରେ ସେ ନଦୀପାରେ ଦେଖିଲେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ତପସ୍ଵୀମାନେ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି, ସେ ନିଜେ ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ନିୟମରେ ଲିନ ଏବଂ ତପସ୍ଵିର ଧନ।
ତେଜସା ତପସାତୀଵ ଦୀପ୍ଯମାନମିଵାନଲମ୍। ଚୀରଵଲ୍କଲସଂଵୀତଂ ଶାଲଵୃକ୍ଷଂ ସମାଶ୍ରିତମ୍॥୬.୪.
ସେ ଦେଖିଲେ, ଏକ ତପସ୍ୟାର ଆଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଚମକୁଥିବା, ଚିର ଓ ଗଛର ଛାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ଏକ ମହାପୁରୁଷ, ଶାଳ ଗଛ ତଳେ ଅସ୍ରୟ ନେଇଥିଲେ।
ଅଥ ଗତ୍ଵା ସ ରାଜେନ୍ଦ୍ରୋ ଦୂରସ୍ଥୋଽପି ପ୍ରଣମ୍ଯ ତମ୍। ଅଷ୍ଟାଂଗେନ ପ୍ରଣାମେନ ସ୍ଵନାମ ପରିକୀର୍ତଯନ୍॥୬.୪.
ତାପରେ ରାଜା ଦୂରରୁ ଯାଇ, ଏଠାରେ ଅଠ ଅଙ୍ଗରେ ପ୍ରଣାମ କରି, ନିଜ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।
ତଥାନ୍ଯାନପି ତଚ୍ଛିଷ୍ଯାନ୍କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟଃ ସ୍ଥିତଃ। ଯଥାକ୍ରମଂ ଯଥାଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ପରଯା ଯୁତଃ॥୬.୪.
ସେ ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ କରି, ଅନ୍ୟ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ବୟସ୍ ଓ କ୍ରମ ଅନୁସାରେ, ଗଭୀର ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର କଲେ।
ଧୂଲିଧୂସରିତାଂଗଂ ତଂ ତେ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହୀପତିମ୍। ଚଂଡାଲ ଇତି ମନ୍ଵାନାଶ୍ଚିହ୍ନୈର୍ଗାତ୍ରସମୁଦ୍ଭଵୈଃ॥୬.୪.
ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଧୂଳି ଓ ମାଟିରେ ଲପେଟି ଥିବା ଦେହ ଦେଖି, ଶିଷ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଚଣ୍ଡାଳ ଭାବିଲେ, ଦେହର ଚିହ୍ନ ଦେଖି।
ଭର୍ତ୍ସଯାମାସୁରେଵାଥ ଵଚନୈଃ ପରୁଷାକ୍ଷରୈଃ। ଧିକ୍ଛବ୍ଦୈଶ୍ଚ ତଥୈଵାନ୍ଯେ ଯାହିଯାହୀତି ଚାସକୃତ୍॥୬.୪.
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶିଷ୍ୟମାନେ କଠୋର ଶବ୍ଦରେ ଡାଟିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ 'ଲଜ୍ଜା!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି, ବାରମ୍ବାର 'ଯାଉ, ଯାଉ!' ବୋଲି କହିଲେ।
କସ୍ତ୍ଵଂ ପାପେହ ସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ମୁନୀନାମାଶ୍ରମୋତ୍ତମେ। ଵେଦଧ୍ଵନିସମାକୀର୍ଣେ ସାଧୂନାମପି ଦୁର୍ଲଭେ॥୬.୪.
ତୁମେ କିଏ, ଏହି ଉତ୍ତମ ମୁନିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ, ଯେଉଁଠାରେ ବେଦର ଶବ୍ଦ ଗୁଞ୍ଜିଉଛି, ଏବଂ ଯାଁଠି ସାଧୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ଭାବେ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ପାପୀ ହେଇ ଆସିଛ।
ତସ୍ମାଦ୍ଗଚ୍ଛ ଦ୍ରୁତଂ ଯାଵନ୍ନ କଶ୍ଚିତ୍ତାପସସ୍ତଵ। ଦତ୍ତ୍ଵା ଶାପଂ କରୋତ୍ଯାଶୁ ପ୍ରାଣାନାମପି ସଂକ୍ଷଯମ୍॥୬.୪.
ତେଣୁ ତୁମେ ଏଠାରୁ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯାଉ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୌଣସି ତପସ୍ବୀ ତୁମେଉପରେ ଶାପ ଦେଇ, ତୁମର ପ୍ରାଣ ନଷ୍ଟ କରିଦେଇନାହାନ୍ତି।
ତ୍ରିଶଂକୁରୁଵାଚ। ତ୍ରିଶଂକୁର୍ନାମ ଭୂପୋଽହଂ ସୂର୍ଯଵଂଶସମୁଦ୍ଭଵଃ। ଶପ୍ତୋ ଵସିଷ୍ଠପୁତ୍ରୈଶ୍ଚ ଚଂଡାଲତ୍ଵେ ନିଯୋଜିତଃ॥୬.୪.
ତ୍ରିଶଙ୍କୁ କହିଲେ: ମୁଁ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ନାମକ ଏକ ରାଜା, ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ଉତ୍ପନ୍ନ, ମୁଁ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶାପିତ ହୋଇ ଚଣ୍ଡାଳ ଅବସ୍ଥାରେ ପହଞ୍ଚିଛି।