କୋଽଲଂ ପାତଯିତୁଂ ଲିଂଗଂ ମମୈତଦ୍ଭୁଵନତ୍ରଯେ। ଦେଵୋ ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵାପି ଵେତ୍ଥ ଯୂଯମପି ସ୍ଫୁଟମ୍॥୬.୧.
‘ମୋର ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ତିନି ଲୋକରେ କିଏ ପଡ଼ିପାରିବ? ଦେବ କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣ? ତୁମେମାନେ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଜାଣ।'
ତସ୍ମାନ୍ନୈଵ ଧରିଷ୍ଯାମି ଲିଂଗମେତଦ୍ଧରାତଲାତ୍। କିମନେନ କରିଷ୍ଯାମି ଭାର୍ଯଯା ପରିଵର୍ଜିତଃ॥୬.୧.
‘ସେଥିପାଇଁ, ମୁଁ ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ପୃଥିବୀରୁ ଉଠାଇବିନାହିଁ; ସତୀ ବିନା ଏହାର ମୋ ପାଖରେ କଣ ଦରକାର?'
ଦେଵା ଊଚୁଃ। ତଵ କାଂତା ସତୀ ନାମ ଯା ମୃତା ପ୍ରାକ୍ସୁରୋତ୍ତମ। ସା ଜାତା ମେନକାଗର୍ଭେ ଗୌରୀ ନାମ ହିମାଚଲାତ୍॥୬.୧.
ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: ହେ ସୁରମୁଣି, ତୁମର ପ୍ରିୟା ସତୀ, ଯେଉଁଠି ପୂର୍ବରୁ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା, ସେ ମେନକାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ହିମାଚଳଙ୍କ ଗୌରୀ ନାମରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି।
ଭଵିଷ୍ଯତି ପୁନର୍ଭାର୍ଯା ତଵୈଵ ତ୍ରିପୁରାଂତକ। ତସ୍ମାଲ୍ଲିଂଗଂ ସମାଦାଯ କୁରୁ କ୍ଷେମଂ ଦିଵୌକସାମ୍॥୬.୧.
ତିନିପୁର ନାଶକ, ସେ ପୁନି ତୁମର ଭାର୍ୟା ହେବେ। ଏହିପାଇଁ, ଲିଂଗ ଧରି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଭଲ ହେବାକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କର।
ଦେଵଦେଵ ଉଵାଚ। ଅଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ମେ ଲିଂଗଂ ଯଦି ଦେଵା ଦ୍ଵିଜାତଯଃ। ପୂଜଯଂତି ପ୍ରଯତ୍ନେନ ତର୍ହୀଦଂ ଧାରଯାମ୍ଯହମ୍॥୬.୧.
ଦେବଦେବ କହିଲେ: ଆଜିଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଯଦି ଦେବତା ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମୋ ଲିଂଗକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପୂଜନ କରିବେ, ତେବେ ମୁଁ ଏହାକୁ ଧାରଣ କରିବି।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ। ଅହଂ ତଵ ସ୍ଵଯଂ ଲିଂଗଂ ପୂଜଯିଷ୍ଯାମି ଶଂକର। ତଥାନ୍ଯେ ଵିବୁଧାଃ ସର୍ଵେ କିଂ ପୁନର୍ଭୁଵି ମାନଵାଃ॥୬.୧.
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ହେ ଶଙ୍କର, ମୁଁ ନିଜେ ତୁମର ଲିଂଗକୁ ପୂଜିବି, ଏହିପରି ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ; ତେବେ ପୃଥିବୀର ମନୁଷ୍ୟମାନେ କଣ କରିବେ।
ତତଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ପାତାଲଂ ଦେଵୈଃ ସାର୍ଧଂ ପିତାମହଃ। ସ୍ଵଯମେଵାକରୋତ୍ପୂଜାଂ ତସ୍ଯ ଲିଂଗସ୍ଯ ଭକ୍ତିତଃ॥୬.୧.
ତାପରେ ପିତାମହ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ପାତାଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ନିଜେ ଭକ୍ତିରେ ଏହି ଲିଂଗର ପୂଜା କରିଲେ।
ତସ୍ମାଦନଂତରଂ ଵିଷ୍ଣୁଃ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂତେନ ଚେତସା। ତଥାନ୍ଯେ ଵିବୁଧାଃ ସର୍ଵେ ଶକ୍ରାଦ୍ଯାଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯାନ୍ଵିତାଃ॥୬.୧.
ଏହା ପରେ ବିଷ୍ଣୁ, ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଦ୍ଧ ମନରେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଶକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରିଲେ।
ତତସ୍ତୁଷ୍ଟୋ ମହାଦେଵଃ ପିତାମହମିଦଂ ଵଚଃ। ପ୍ରୋଵାଚ ଵାସୁଦେଵଂ ଚ ଵିନଯାଵନତଂ ସ୍ଥିତମ୍॥୬.୧.
ତାପରେ ମହାଦେବ ଖୁସି ହୋଇ, ପିତାମହ ଓ ବିନୟରେ ନମିଥିବା ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଏହି ଉକ୍ତି କହିଲେ।
ଭଵଦ୍ଭ୍ଯାଂ ପରିତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ମି ତସ୍ମାନ୍ମତ୍ତଃ ପ୍ରଗୃହ୍ଯତାମ୍। ଵରମିଷ୍ଟଂ ମହାଭାଗୌ ଯଦ୍ଯପି ସ୍ଯାତ୍ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍॥୬.୧.
ମୁଁ ଦୁଇଜଣ ଉପରେ ଖୁସି ହୋଇଛି; ଏହିପାଇଁ, ମୋଠୁ ତୁମେ ଚାହିଁଥିବା ଏକ ଦୁର୍ଲଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେବା, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ।
ତାଵୂଚତୁଃ। ଯଦି ତୁଷ୍ଟୋସି ଦେଵେଶ ତ୍ରିଭାଗେନ ସମାଶ୍ରଯମ୍। ଆଵାଭ୍ଯାଂ ଦେହି ଲିଂଗେନ ଯେନୈକତ୍ରାଶ୍ରଯୋ ଭଵେତ୍॥୬.୧.
ଦୁଇଜଣ କହିଲେ: ଯଦି ଆପଣ ଖୁସି ଅଛନ୍ତି, ଦେବେଶ, ଲିଂଗ ମାଧ୍ୟମରେ ଆମେ ଦୁଇଜଣ ତିଆଁଶ ଅଂଶରେ ଏକାଠି ଅବସ୍ଥିତ ହେବାକୁ ଦିଅ।
ସୂତ ଉଵାଚ। ସ ତଥେତି ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯ ଲିଂଗମାଦାଯ ଚ ପ୍ରଭୁଃ। ସ୍ଥାନେ ନିଯୋଜଯାମାସ ସର୍ଵଦେଵାଧିପୂଜିତମ୍॥୬.୧.
ସୂତ କହିଲେ: ପ୍ରଭୁ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି ସମ୍ମତି ଦେଇ, ଲିଂଗକୁ ନେଇ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ପୂଜିତ ସ୍ଥାନରେ ଏହାକୁ ବସାଇଲେ।
ତତୋ ହାଟକମାଦାଯ ତଦାକାରଂ ପିତାମହଃ। କୃତ୍ଵା ଲିଂଗଂ ସ୍ଵଯଂ ତତ୍ର ସ୍ଥାପଯାମାସ ହର୍ଷିତଃ॥୬.୧.
ତାପରେ ପିତାମହ ସୁନା ନେଇ, ଏହି ଆକୃତିରେ ଲିଂଗ ତିଆରି କରି, ଆନନ୍ଦରେ ନିଜେ ଏଠାରେ ବସାଇଲେ।
ପ୍ରୋଵାଚ ଚାଥ ଭୋ ଵିପ୍ରାଃ ସାଧୁନାଦେନ ନାଦଯନ୍। ଲୋକତ୍ରଯଂ ସମସ୍ତାନାଂ ଶୃଣ୍ଵତାଂ ତ୍ରିଦିଵୌକସାମ୍॥୬.୧.
ଏପରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସେ ଧର୍ମମୟ ଶବ୍ଦରେ ତିନି ଜଗତ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଶୁଣିପାରିବା ପରି ଘୋଷଣା କଲେ।
ମଯା ହ୍ଯାଦ୍ଯଂ ତ୍ଵିଦଂ ଲିଂଗଂ ହାଟକେନ ଵିନିର୍ମିତମ୍। ଖ୍ଯାତିଂ ଯାସ୍ଯତି ସର୍ଵତ୍ର ପାତାଲେ ହାଟକେଶ୍ଵରମ୍॥୬.୧.
ମୁଁ ଏହି ପ୍ରଥମ ଲିଂଗକୁ ସୁନାରେ ତିଆରି କରିଛି; ପାତାଳରେ ଏହା 'ହାଟକେଶ୍ୱର' ନାମରେ ସମସ୍ତଠାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ପାଇବ।
ତଥାନ୍ଯେ ମନୁଜା ଯେ ଚ ହାଟକାଦୀନି ଭକ୍ତିତଃ। ମଣିମୁକ୍ତାସୁରତ୍ନୈଶ୍ଚ କୃତ୍ଵା ଲିଂଗାନି କୃତ୍ସ୍ନଶଃ॥୬.୧.
ଏହିପରି, ଅନ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିରେ ସୁନା, ମଣି, ମୁକ୍ତା, ଦେବୀ ରତ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟ ମୂଲ୍ୟବାନ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଲିଂଗ ତିଆରି କରିବେ—
ତ୍ରିକାଲଂ ପୂଜଯିଷ୍ଯଂତି ତେ ଯାସ୍ଯଂତି ପରାଂ ଗତିମ୍। ମୃନ୍ମଯଂ ସଂପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ନୀଚଧାତୁମଯଂ ତଥା॥୬.୧.
ତାଙ୍କମାନେ ତିନିବେଳେ ପୂଜା କରି, ମୃଣ୍ମୟ ଓ ନିମ୍ନ ଧାତୁର ଲିଂଗକୁ ଛାଡି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତିକୁ ପାଇବେ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଚତୁର୍ଵକ୍ତ୍ରଃ ସହ ସର୍ଵୈର୍ଦିଵାଲଯୈଃ। ଜଗାମ ତ୍ରିଦିଵଂ ସୋଽପି କୈଲାସଂ ଶଶିଶେଖରଃ॥୬.୧.
ଏପରି କହି, ଚତୁର୍ମୁଖୀ ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରଶିର ଶିବ କୈଳାସକୁ ଗଲେ।
ଏତସ୍ମାତ୍କାରଣାଲ୍ଲିଂଗଂ ପୂଜ୍ଯତେଽତ୍ର ସୁରାସୁରୈଃ। ହରସ୍ଯ ଚୋତ୍ତମାଂଗାନି ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ॥୬.୧.
ଏହି କାରଣରୁ, ଏଠାରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଲିଂଗକୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି, ବିଶେଷ କରି ହରଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଅଂଶକୁ ଛାଡି।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତଲ୍ଲିଂଗଂ ସ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମା ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ। ଭଗଵାନ୍ଵାସୁଦେଵଶ୍ଚ ତେନ ପୂଜ୍ଯଂ ଶିଵଂ ହି ତତ୍॥୬.୧.
ତାପରେ ଠାରୁ, ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ଓ ଭଗବାନ ବାସୁଦେବ ଏହି ଲିଂଗକୁ ପୂଜନ କରିବାରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି, କାରଣ ଏହା ଶିବ ଅଟୁଟ।
ଯସ୍ତୁ ପୂଜଯତେ ନିତ୍ଯଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତେନ ଚେତସା। ତ୍ର୍ଯଂବକାଚ୍ଯୁତବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯାସ୍ତେନ ସ୍ଯୁଃ ପୂଜିତାସ୍ତ୍ରଯଃ॥୬.୧.
ଯେଉଁଜଣ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭରିତ ମନରେ ପ୍ରତିଦିନ ଶିବଙ୍କ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେ ତିନି ଜଣ—ତ୍ରୟମ୍ବକ, ଅଚ୍ୟୁତ ଓ ବ୍ରହ୍ମା—କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିଥାନ୍ତି।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ଶିଵଲିଂଗଂ ପ୍ରପୂଜଯେତ୍। ସ୍ପର୍ଶଯେଦୀକ୍ଷଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ କୀର୍ତଯେଚ୍ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ॥୬.୧.
ତେଣୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ଶିବଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଦିନେ ଦିନେ ଏହାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା, ଦେଖିବା ଓ ପ୍ରଶଂସା କରିବା ଉଚିତ, ଓ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ।
ସୂତ ଉଵାଚ। ତସ୍ମିନ୍ନୁତ୍ପାଟିତେ ଲିଂଗେ ଭୂତଲାଦ୍ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ। ପାତାଲାଜ୍ଜାହ୍ନଵୀତୋଯଂ ତେନ ମାର୍ଗେଣ ନିଃସୃତମ୍। ସର୍ଵପାପହରଂ ନୄଣାଂ ସର୍ଵକାମପ୍ରଦାଯକମ୍॥୬.୨.
ସୂତ କହିଲେ: ଏହି ଲିଙ୍ଗ ଭୂମିରୁ ଉପଡ଼ି ଯିବାବେଳେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ପାତାଳରୁ ଗଙ୍ଗା ଜଳ ଏହି ପଥରେ ବାହାରିଲା, ଯାହା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ।
ତତ୍ର ସ୍ଵଯମଭୂତ୍ପୂର୍ଵଂ ଯତ୍ତଦ୍ଦ୍ଵିଜଵରୋତ୍ତମାଃ। ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ଵଦତୋ ମେଽଦ୍ଯ ଲୋକଵିସ୍ମଯକାରକମ୍॥୬.୨.
ସେଠାରେ, ପୂର୍ବରୁ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ସେଟି ସ୍ୱୟଂ ଘଟିଗଲା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ; ଆଜି ମୁଁ କହୁଛି, ଏହି ଚମତ୍କାର ଗଳ୍ପକୁ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତ୍ରିଶଂକୁର୍ନାମ ରାଜେଂଦ୍ରଶ୍ଚଂଡାଲତ୍ଵଂ ସମାଗତଃ। ତତ୍ର ସ୍ନାତଃ ପୁନର୍ଲେଭେ ଶରୀରଂ ପାର୍ଥିଵୋଚିତମ୍॥୬.୨.
ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ନାମକ ଏକ ରାଜା, ଚଣ୍ଡାଳ ହୋଇଯାଇଥିଲେ; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ପୁନି ରାଜା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଦେହ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
ଋଷଯଃ ଊଚୁଃ। ଚଂଡାଲତ୍ଵଂ କଥଂ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତ୍ରିଶଂକୁର୍ନୃପସତ୍ତମଃ। ଏତତ୍ତ୍ଵଂ ସର୍ଵମାଚକ୍ଷ୍ଵ ଵିସ୍ତରାତ୍ସୂତନନ୍ଦନ॥୬.୨.
ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ରାଜା କିପରି ଚଣ୍ଡାଳ ହେଲେ? ସୂତପୁତ୍ର, ଏହା ସବୁ ଖୁବ ଭଲଭାବରେ ଆମକୁ କହ।
ସୂତ ଉଵାଚ। ଅହଂ ଵଃ କୀର୍ତଯିଷ୍ଯାମି କଥାମେତାଂ ପୁରାତନୀମ୍। ସର୍ଵପାପହରାଂ ମେଧ୍ଯାଂ ତ୍ରିଶଂକୁନୃପସଂଭଵାମ୍॥୬.୨.
ସୂତ କହିଲେ: ମୁଁ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ ଏହି ପୁରାତନ କଥା କହିବି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ ଓ ପବିତ୍ର, ଏହା ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ରାଜାଙ୍କ ବିଷୟରେ।
ସୂର୍ଯଵଂଶୋଦ୍ଭଵଃ ପୂର୍ଵଂ ତ୍ରିଶଂକୁରିତି ଵିଶ୍ରୁତଃ। ଆସୀତ୍ପାର୍ଥିଵଶାର୍ଦୂଲଃ ଶାର୍ଦୂଲସମଵିକ୍ରମଃ॥୬.୨.
ପୂର୍ବେ, ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶରେ ଜନ୍ମିଥିବା ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ନାମକ ରାଜା, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସମାନ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲେ।
ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ମୁନେଃ ଶିଷ୍ଯୋ ଯଜ୍ଵା ଦାନପତିଃ ପ୍ରଭୁଃ। ତେନେଷ୍ଟଂ ଚ ମଖୈଃ ସର୍ଵୈରଗ୍ନିଷ୍ଟୋମାଦିଭିଃ ସଦା॥୬.୨.
ସେ ବସିଷ୍ଠ ମୁନିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା, ଦାନ ଓ ଶକ୍ତିର ମାଳିକ; ସେ ସବୁ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଓ ଅନ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ସଦା କରୁଥିଲେ।
ସଂପୂର୍ଣଦକ୍ଷିଣୈରେଵ ଵତ୍ସରଂ ଵତ୍ସରଂ ପ୍ରତି। ତଥା ଦାନାନି ସର୍ଵାଣି ପ୍ରଦତ୍ତାନି ମହାତ୍ମନା॥୬.୨.
ପ୍ରତିବର୍ଷ ପ୍ରଚୁର ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇଥିଲେ, ଏହିପରି ସମସ୍ତ ଦାନ ମହାତ୍ମା ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।