ତଵ ନାମାପି ସଂକୀର୍ତ୍ଯ ପ୍ରଯାତି ତ୍ରିଦିଵାଲଯମ୍। ମହାଦେଵ ମହାଦେଵ ମହାଦେଵେତି କୀର୍ତନାତ୍॥୬.୧.
‘ତୁମର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ସେ ଦେବତାଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ—‘ମହାଦେବ, ମହାଦେବ, ମହାଦେବ’ ଭାବରେ ଜପ କଲେ।'
କୋଟଯୋ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାନାମଗମ୍ଯାଗମକୋଟଯଃ। ସଦ୍ଯଃ ପ୍ରଲଯମାଯାଂତି ମହାଦେଵେତି କୀର୍ତନାତ୍॥୬.୧.
‘କୋଟି କୋଟି ଭୟଙ୍କର ପାପ ଓ ନିଷିଦ୍ଧ କାମ, ‘ମହାଦେବ’ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ, ସାଥିକ୍ଷଣରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।'
ଵିପ୍ରୋ ଯଥା ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ନଦୀନାଂ ଵା ମହାର୍ଣଵଃ। ତଥା ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଦେଵାନାମାଧିପତ୍ଯେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ॥୬.୧.
‘ଯେପରି ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସମୁଦ୍ର ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସେପରି ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିପତି ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ।'
ନକ୍ଷତ୍ରାଣାଂ ଯଥା ଚଂଦ୍ରଃ ପ୍ରଦୀପ୍ତାନାଂ ଦିଵାକରଃ। ତଥା ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଦେଵାନାମାଧିପତ୍ଯେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ॥୬.୧.
‘ଯେପରି ତାରାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚାନ୍ଦ୍ରମା, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସେପରି ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିପତି ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ।'
ଧାତୂନାଂ କାଂଚନଂ ଯଦ୍ଵଦ୍ଗଂଧର୍ଵାଣାଂ ଚ ନାରଦଃ। ତଥା ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଦେଵାନାମାଧିପତ୍ଯେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ॥୬.୧.
‘ଯେପରି ଧାତୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସୁନା, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନାରଦ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସେପରି ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିପତି ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ।'
ଓଷଧୀନାଂ ଯଥା ସସ୍ଯଂ ନଗାନାଂ ହେମପର୍ଵତଃ। ତଥା ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଦେଵାନାମାଧିପତ୍ଯେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ॥୬.୧.
‘ଯେପରି ଔଷଧିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଧାନ, ପାହାଡ଼ମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସୁନାର ପର୍ବତ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସେପରି ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିପତି ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ।'
ତସ୍ମାତ୍କୁରୁ ପ୍ରସାଦଂ ନଃ ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ନୃଣାଂ ଵିଭୋ। ସଂଧାରଯ ପୁନର୍ଲିଂଗଂ ସ୍ଵକୀଯଂ ସୁରସତ୍ତମ॥୬.୧.
‘ସେଥିପାଇଁ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଓ ସମସ୍ତ ମଣିଷଙ୍କ ଉପରେ କୃପା କର। ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦେବ, ତୁମର ଲିଙ୍ଗକୁ ପୁନିଥରେ ଧରି ରଖ।'
ନୋଚେଜ୍ଜଗତ୍ତ୍ରଯଂ ଦେଵ ନୂନଂ ନାଶମମୁପେଷ୍ଯତି। ଯଦ୍ଯେତଦ୍ଭୂତଲେ ଲିଙ୍ଗଂ ପତତି ସ୍ଥାସ୍ଯତି ପ୍ରଭୋ॥୬.୧.
‘ନାହିଁଲେ, ହେ ଦେବ, ଏହି ଲିଙ୍ଗ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ି ରହିଲେ, ତିନି ଲୋକ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହେବ।'
ସୂତ ଉଵାଚ। ତେଷାଂ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ବୃଷଭଧ୍ଵଜଃ। ପ୍ରୋଵାଚ ପ୍ରଣତାନ୍ସର୍ଵାଂସ୍ତାନ୍ଦେଵାନ୍ଵ୍ରୀଡଯାନ୍ଵିତଃ॥୬.୧.
ସୂତ କହିଲେ— ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ୍ ଲଜ୍ଜାରେ ଭରିଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ମଯା ସତୀଵିଯୋଗାର୍ତିଯୁକ୍ତେନ ସୁରସତ୍ତମ। ଲିଂଗମେତତ୍ପରିତ୍ଯକ୍ତଂ ଶାପଵ୍ଯାଜାଦ୍ଦ୍ଵିଜନ୍ମନାମ୍॥୬.୧.
‘ମୋର ସତୀଙ୍କୁ ହରାଇବାର ଦୁଃଖରେ, ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦେବ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଦେଇଥିବା ଶାପକୁ ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, ମୁଁ ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲି।'
କୋଽଲଂ ପାତଯିତୁଂ ଲିଂଗଂ ମମୈତଦ୍ଭୁଵନତ୍ରଯେ। ଦେଵୋ ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵାପି ଵେତ୍ଥ ଯୂଯମପି ସ୍ଫୁଟମ୍॥୬.୧.
‘ମୋର ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ତିନି ଲୋକରେ କିଏ ପଡ଼ିପାରିବ? ଦେବ କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣ? ତୁମେମାନେ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଜାଣ।'
ତସ୍ମାନ୍ନୈଵ ଧରିଷ୍ଯାମି ଲିଂଗମେତଦ୍ଧରାତଲାତ୍। କିମନେନ କରିଷ୍ଯାମି ଭାର୍ଯଯା ପରିଵର୍ଜିତଃ॥୬.୧.
‘ସେଥିପାଇଁ, ମୁଁ ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ପୃଥିବୀରୁ ଉଠାଇବିନାହିଁ; ସତୀ ବିନା ଏହାର ମୋ ପାଖରେ କଣ ଦରକାର?'
ଦେଵା ଊଚୁଃ। ତଵ କାଂତା ସତୀ ନାମ ଯା ମୃତା ପ୍ରାକ୍ସୁରୋତ୍ତମ। ସା ଜାତା ମେନକାଗର୍ଭେ ଗୌରୀ ନାମ ହିମାଚଲାତ୍॥୬.୧.
ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: ହେ ସୁରମୁଣି, ତୁମର ପ୍ରିୟା ସତୀ, ଯେଉଁଠି ପୂର୍ବରୁ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା, ସେ ମେନକାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ହିମାଚଳଙ୍କ ଗୌରୀ ନାମରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି।
ଭଵିଷ୍ଯତି ପୁନର୍ଭାର୍ଯା ତଵୈଵ ତ୍ରିପୁରାଂତକ। ତସ୍ମାଲ୍ଲିଂଗଂ ସମାଦାଯ କୁରୁ କ୍ଷେମଂ ଦିଵୌକସାମ୍॥୬.୧.
ତିନିପୁର ନାଶକ, ସେ ପୁନି ତୁମର ଭାର୍ୟା ହେବେ। ଏହିପାଇଁ, ଲିଂଗ ଧରି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଭଲ ହେବାକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କର।
ଦେଵଦେଵ ଉଵାଚ। ଅଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ମେ ଲିଂଗଂ ଯଦି ଦେଵା ଦ୍ଵିଜାତଯଃ। ପୂଜଯଂତି ପ୍ରଯତ୍ନେନ ତର୍ହୀଦଂ ଧାରଯାମ୍ଯହମ୍॥୬.୧.
ଦେବଦେବ କହିଲେ: ଆଜିଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଯଦି ଦେବତା ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମୋ ଲିଂଗକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପୂଜନ କରିବେ, ତେବେ ମୁଁ ଏହାକୁ ଧାରଣ କରିବି।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ। ଅହଂ ତଵ ସ୍ଵଯଂ ଲିଂଗଂ ପୂଜଯିଷ୍ଯାମି ଶଂକର। ତଥାନ୍ଯେ ଵିବୁଧାଃ ସର୍ଵେ କିଂ ପୁନର୍ଭୁଵି ମାନଵାଃ॥୬.୧.
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ହେ ଶଙ୍କର, ମୁଁ ନିଜେ ତୁମର ଲିଂଗକୁ ପୂଜିବି, ଏହିପରି ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ; ତେବେ ପୃଥିବୀର ମନୁଷ୍ୟମାନେ କଣ କରିବେ।
ତତଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ପାତାଲଂ ଦେଵୈଃ ସାର୍ଧଂ ପିତାମହଃ। ସ୍ଵଯମେଵାକରୋତ୍ପୂଜାଂ ତସ୍ଯ ଲିଂଗସ୍ଯ ଭକ୍ତିତଃ॥୬.୧.
ତାପରେ ପିତାମହ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ପାତାଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ନିଜେ ଭକ୍ତିରେ ଏହି ଲିଂଗର ପୂଜା କରିଲେ।
ତସ୍ମାଦନଂତରଂ ଵିଷ୍ଣୁଃ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂତେନ ଚେତସା। ତଥାନ୍ଯେ ଵିବୁଧାଃ ସର୍ଵେ ଶକ୍ରାଦ୍ଯାଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯାନ୍ଵିତାଃ॥୬.୧.
ଏହା ପରେ ବିଷ୍ଣୁ, ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଦ୍ଧ ମନରେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଶକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରିଲେ।
ତତସ୍ତୁଷ୍ଟୋ ମହାଦେଵଃ ପିତାମହମିଦଂ ଵଚଃ। ପ୍ରୋଵାଚ ଵାସୁଦେଵଂ ଚ ଵିନଯାଵନତଂ ସ୍ଥିତମ୍॥୬.୧.
ତାପରେ ମହାଦେବ ଖୁସି ହୋଇ, ପିତାମହ ଓ ବିନୟରେ ନମିଥିବା ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଏହି ଉକ୍ତି କହିଲେ।
ଭଵଦ୍ଭ୍ଯାଂ ପରିତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ମି ତସ୍ମାନ୍ମତ୍ତଃ ପ୍ରଗୃହ୍ଯତାମ୍। ଵରମିଷ୍ଟଂ ମହାଭାଗୌ ଯଦ୍ଯପି ସ୍ଯାତ୍ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍॥୬.୧.
ମୁଁ ଦୁଇଜଣ ଉପରେ ଖୁସି ହୋଇଛି; ଏହିପାଇଁ, ମୋଠୁ ତୁମେ ଚାହିଁଥିବା ଏକ ଦୁର୍ଲଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେବା, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ।
ତାଵୂଚତୁଃ। ଯଦି ତୁଷ୍ଟୋସି ଦେଵେଶ ତ୍ରିଭାଗେନ ସମାଶ୍ରଯମ୍। ଆଵାଭ୍ଯାଂ ଦେହି ଲିଂଗେନ ଯେନୈକତ୍ରାଶ୍ରଯୋ ଭଵେତ୍॥୬.୧.
ଦୁଇଜଣ କହିଲେ: ଯଦି ଆପଣ ଖୁସି ଅଛନ୍ତି, ଦେବେଶ, ଲିଂଗ ମାଧ୍ୟମରେ ଆମେ ଦୁଇଜଣ ତିଆଁଶ ଅଂଶରେ ଏକାଠି ଅବସ୍ଥିତ ହେବାକୁ ଦିଅ।
ସୂତ ଉଵାଚ। ସ ତଥେତି ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯ ଲିଂଗମାଦାଯ ଚ ପ୍ରଭୁଃ। ସ୍ଥାନେ ନିଯୋଜଯାମାସ ସର୍ଵଦେଵାଧିପୂଜିତମ୍॥୬.୧.
ସୂତ କହିଲେ: ପ୍ରଭୁ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି ସମ୍ମତି ଦେଇ, ଲିଂଗକୁ ନେଇ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ପୂଜିତ ସ୍ଥାନରେ ଏହାକୁ ବସାଇଲେ।
ତତୋ ହାଟକମାଦାଯ ତଦାକାରଂ ପିତାମହଃ। କୃତ୍ଵା ଲିଂଗଂ ସ୍ଵଯଂ ତତ୍ର ସ୍ଥାପଯାମାସ ହର୍ଷିତଃ॥୬.୧.
ତାପରେ ପିତାମହ ସୁନା ନେଇ, ଏହି ଆକୃତିରେ ଲିଂଗ ତିଆରି କରି, ଆନନ୍ଦରେ ନିଜେ ଏଠାରେ ବସାଇଲେ।
ପ୍ରୋଵାଚ ଚାଥ ଭୋ ଵିପ୍ରାଃ ସାଧୁନାଦେନ ନାଦଯନ୍। ଲୋକତ୍ରଯଂ ସମସ୍ତାନାଂ ଶୃଣ୍ଵତାଂ ତ୍ରିଦିଵୌକସାମ୍॥୬.୧.
ଏପରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସେ ଧର୍ମମୟ ଶବ୍ଦରେ ତିନି ଜଗତ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଶୁଣିପାରିବା ପରି ଘୋଷଣା କଲେ।
ମଯା ହ୍ଯାଦ୍ଯଂ ତ୍ଵିଦଂ ଲିଂଗଂ ହାଟକେନ ଵିନିର୍ମିତମ୍। ଖ୍ଯାତିଂ ଯାସ୍ଯତି ସର୍ଵତ୍ର ପାତାଲେ ହାଟକେଶ୍ଵରମ୍॥୬.୧.
ମୁଁ ଏହି ପ୍ରଥମ ଲିଂଗକୁ ସୁନାରେ ତିଆରି କରିଛି; ପାତାଳରେ ଏହା 'ହାଟକେଶ୍ୱର' ନାମରେ ସମସ୍ତଠାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ପାଇବ।
ତଥାନ୍ଯେ ମନୁଜା ଯେ ଚ ହାଟକାଦୀନି ଭକ୍ତିତଃ। ମଣିମୁକ୍ତାସୁରତ୍ନୈଶ୍ଚ କୃତ୍ଵା ଲିଂଗାନି କୃତ୍ସ୍ନଶଃ॥୬.୧.
ଏହିପରି, ଅନ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିରେ ସୁନା, ମଣି, ମୁକ୍ତା, ଦେବୀ ରତ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟ ମୂଲ୍ୟବାନ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଲିଂଗ ତିଆରି କରିବେ—
ତ୍ରିକାଲଂ ପୂଜଯିଷ୍ଯଂତି ତେ ଯାସ୍ଯଂତି ପରାଂ ଗତିମ୍। ମୃନ୍ମଯଂ ସଂପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ନୀଚଧାତୁମଯଂ ତଥା॥୬.୧.
ତାଙ୍କମାନେ ତିନିବେଳେ ପୂଜା କରି, ମୃଣ୍ମୟ ଓ ନିମ୍ନ ଧାତୁର ଲିଂଗକୁ ଛାଡି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତିକୁ ପାଇବେ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଚତୁର୍ଵକ୍ତ୍ରଃ ସହ ସର୍ଵୈର୍ଦିଵାଲଯୈଃ। ଜଗାମ ତ୍ରିଦିଵଂ ସୋଽପି କୈଲାସଂ ଶଶିଶେଖରଃ॥୬.୧.
ଏପରି କହି, ଚତୁର୍ମୁଖୀ ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରଶିର ଶିବ କୈଳାସକୁ ଗଲେ।
ଏତସ୍ମାତ୍କାରଣାଲ୍ଲିଂଗଂ ପୂଜ୍ଯତେଽତ୍ର ସୁରାସୁରୈଃ। ହରସ୍ଯ ଚୋତ୍ତମାଂଗାନି ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ॥୬.୧.
ଏହି କାରଣରୁ, ଏଠାରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଲିଂଗକୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି, ବିଶେଷ କରି ହରଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଅଂଶକୁ ଛାଡି।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତଲ୍ଲିଂଗଂ ସ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମା ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ। ଭଗଵାନ୍ଵାସୁଦେଵଶ୍ଚ ତେନ ପୂଜ୍ଯଂ ଶିଵଂ ହି ତତ୍॥୬.୧.
ତାପରେ ଠାରୁ, ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ଓ ଭଗବାନ ବାସୁଦେବ ଏହି ଲିଂଗକୁ ପୂଜନ କରିବାରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି, କାରଣ ଏହା ଶିବ ଅଟୁଟ।