ପ୍ରଲଯସ୍ଯ ନ କାଲୋଽଯଂ ସାଂପ୍ରତଂ ସୁରସତ୍ତମାଃ। ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ଯନ୍ନିମିତ୍ତୋତ୍ଥା ମହୋତ୍ପାତା ଭଵନ୍ତ୍ଯମୀ॥୬.୧.
ଏହା ବିନାଶର ସମୟ ନୁହେଁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବମାନେ; ଏହି ମହାଉପଦ୍ରବ କାହିଁକି ହେଲା, ତାହା ଶୁଣ।
ଋଷିଭିଃ ପାତିତଂ ଲିଂଗଂ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଶୂଲିନଃ। ଶାପେନାନର୍ତକେ ଦେଶେ କଲତ୍ରାର୍ଥେ ମହାତ୍ମଭିଃ॥୬.୧.
ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଦେବଦେବଙ୍କର ଲିଙ୍ଗ ଋଷିମାନେ ଶାପ ଦ୍ୱାରା, ଅନୁଚିତ ସ୍ଥାନରେ, ତାଙ୍କର ଜନନୀମାନେ ପାଇଁ ପଡ଼ାଇଥିଲେ।
ତେନୈତଦ୍ଵ୍ଯାକୁଲୀଭୂତଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍। ତସ୍ମାଦ୍ଗଚ୍ଛାମହେ ତତ୍ର ଯତ୍ର ଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ॥୬.୧.
ଏହି କାରଣରୁ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ସହିତ ତିନି ଲୋକ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି; ତେଣୁ ଚଳ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବ ମହେଶ୍ୱର ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଯିବା।
ଯେନାସ୍ମଦ୍ଵଚନାଚ୍ଛୀଘ୍ରଂ ତଲ୍ଲିଂଗଂ ନିଦଧାତି ସଃ। ନୋ ଚେଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି ଵ୍ଯକ୍ତମକାଲେ ଚାପି ସଂକ୍ଷଯଃ। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଯାପି କୃତ୍ସ୍ନସ୍ଯ ସତ୍ଯମେତନ୍ମଯୋଦିତମ୍॥୬.୧.
ଆମ ଆଦେଶରେ ସେ ତାଙ୍କର ଲିଙ୍ଗକୁ ଶୀଘ୍ର ଫେରାଇ ଦେଉ; ନହେଲେ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ ପାଇଁ ଅସମୟରେ ବିନାଶ ନିଶ୍ଚିତ ହେବ। ଏହା ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।
ଅଥ ଦେଵଗଣାଃ ସର୍ଵେ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁପୁରଃସରାଃ। ଆଦିତ୍ଯା ଵସଵୋ ରୁଦ୍ରା ଵିଶ୍ଵେଦେଵାସ୍ତଥାଶ୍ଵିନୌ॥୬.୧.
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ—ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ବିଶ୍ୱଦେବ ଓ ଆଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ—
ପ୍ରଜଗ୍ମୁସ୍ତ୍ଵରିତାସ୍ତତ୍ର ଯତ୍ର ଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ। ଗର୍ତାମଧ୍ଯଗତଃ ସୁପ୍ତୋ ଲଜ୍ଜଯା ପରଯା ଵୃତଃ॥୬.୧.
ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ଯେଉଁଠାରେ ମହାଦେବ ମହେଶ୍ୱର ଗଭୀର ଗଡ଼ରେ ଶର୍ମରେ ଢାକା ହୋଇ ଶୁଇଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଗଲେ।
ଦେଵା ଊଚୁଃ। ନମସ୍ତେ ଦେଵଦେଵେଶ ଭକ୍ତାନାମଭଯପ୍ରଦ। ନମସ୍ତେ ଜଗଦାଧାର ଶଶିରାଜିତଶେଖର॥୬.୧.
ଦେବତାମାନେ କହିଲେ— 'ହେ ଦେବତାଙ୍କର ଦେବ, ଭକ୍ତମାନେଂକୁ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଆଧାର, ଚାନ୍ଦ୍ରମା ଯାହାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଶୋଭିତ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।'
ତ୍ଵଂ ଯଜ୍ଞସ୍ତ୍ଵଂ ଵଷଟ୍କାରସ୍ତ୍ଵମାପସ୍ତ୍ଵଂ ମହୀ ଵିଭୋ। ତ୍ଵଯା ସୃଷ୍ଟମିଦଂ ସର୍ଵଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍॥୬.୧.
‘ତୁମେ ଯଜ୍ଞ, ତୁମେ ବେଦମନ୍ତ୍ରର ଉଚ୍ଚାରଣ, ତୁମେ ଜଳ, ତୁମେ ମାଟି, ହେ ପ୍ରଭୁ। ଏହି ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ, ଚଳାଚଳ ସହିତ, ତୁମେ ସୃଷ୍ଟି କରିଛ।'
ତ୍ଵଂ ପାସି ଚ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ତଥା ନାଶଂ ନଯିଷ୍ଯସି। ତ୍ଵଂ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତ୍ଵଂ ଚତୁର୍ଵକ୍ତ୍ରସ୍ତ୍ଵଂ ଚଂଦ୍ରସ୍ତ୍ଵଂ ଦିଵାକରଃ॥୬.୧.
‘ତୁମେ ରକ୍ଷା କର, ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦେବତା, ଏବଂ ତୁମେ ସଂହାର କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ। ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁ, ତୁମେ ଚାରିମୁଖି ବ୍ରହ୍ମା, ତୁମେ ଚାନ୍ଦ୍ରମା, ତୁମେ ସୂର୍ଯ୍ୟ।'
ତ୍ଵଯା ଵିନା ମହାଦେଵ ନ କିଂଚିଦିହ ଵିଦ୍ଯତେ। ଅପି କୃତ୍ଵା ମହତ୍ପାପଂ ନରୋ ଦେଵ ଧରାତଲେ॥୬.୧.
‘ତୁମେ ନଥିଲେ, ହେ ମହାଦେବ, ଏଠାରେ କିଛି ଅଛିନାହିଁ। ପୃଥିବୀରେ ମଣିଷ ଯଦି ବଡ଼ ପାପ କରିଥାଏ ମଧ୍ୟ, ହେ ଦେବ—'
ତଵ ନାମାପି ସଂକୀର୍ତ୍ଯ ପ୍ରଯାତି ତ୍ରିଦିଵାଲଯମ୍। ମହାଦେଵ ମହାଦେଵ ମହାଦେଵେତି କୀର୍ତନାତ୍॥୬.୧.
‘ତୁମର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ସେ ଦେବତାଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ—‘ମହାଦେବ, ମହାଦେବ, ମହାଦେବ’ ଭାବରେ ଜପ କଲେ।'
କୋଟଯୋ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାନାମଗମ୍ଯାଗମକୋଟଯଃ। ସଦ୍ଯଃ ପ୍ରଲଯମାଯାଂତି ମହାଦେଵେତି କୀର୍ତନାତ୍॥୬.୧.
‘କୋଟି କୋଟି ଭୟଙ୍କର ପାପ ଓ ନିଷିଦ୍ଧ କାମ, ‘ମହାଦେବ’ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ, ସାଥିକ୍ଷଣରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।'
ଵିପ୍ରୋ ଯଥା ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ନଦୀନାଂ ଵା ମହାର୍ଣଵଃ। ତଥା ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଦେଵାନାମାଧିପତ୍ଯେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ॥୬.୧.
‘ଯେପରି ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସମୁଦ୍ର ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସେପରି ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିପତି ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ।'
ନକ୍ଷତ୍ରାଣାଂ ଯଥା ଚଂଦ୍ରଃ ପ୍ରଦୀପ୍ତାନାଂ ଦିଵାକରଃ। ତଥା ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଦେଵାନାମାଧିପତ୍ଯେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ॥୬.୧.
‘ଯେପରି ତାରାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚାନ୍ଦ୍ରମା, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସେପରି ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିପତି ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ।'
ଧାତୂନାଂ କାଂଚନଂ ଯଦ୍ଵଦ୍ଗଂଧର୍ଵାଣାଂ ଚ ନାରଦଃ। ତଥା ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଦେଵାନାମାଧିପତ୍ଯେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ॥୬.୧.
‘ଯେପରି ଧାତୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସୁନା, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନାରଦ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସେପରି ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିପତି ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ।'
ଓଷଧୀନାଂ ଯଥା ସସ୍ଯଂ ନଗାନାଂ ହେମପର୍ଵତଃ। ତଥା ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଦେଵାନାମାଧିପତ୍ଯେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ॥୬.୧.
‘ଯେପରି ଔଷଧିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଧାନ, ପାହାଡ଼ମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସୁନାର ପର୍ବତ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସେପରି ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିପତି ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ।'
ତସ୍ମାତ୍କୁରୁ ପ୍ରସାଦଂ ନଃ ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ନୃଣାଂ ଵିଭୋ। ସଂଧାରଯ ପୁନର୍ଲିଂଗଂ ସ୍ଵକୀଯଂ ସୁରସତ୍ତମ॥୬.୧.
‘ସେଥିପାଇଁ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଓ ସମସ୍ତ ମଣିଷଙ୍କ ଉପରେ କୃପା କର। ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦେବ, ତୁମର ଲିଙ୍ଗକୁ ପୁନିଥରେ ଧରି ରଖ।'
ନୋଚେଜ୍ଜଗତ୍ତ୍ରଯଂ ଦେଵ ନୂନଂ ନାଶମମୁପେଷ୍ଯତି। ଯଦ୍ଯେତଦ୍ଭୂତଲେ ଲିଙ୍ଗଂ ପତତି ସ୍ଥାସ୍ଯତି ପ୍ରଭୋ॥୬.୧.
‘ନାହିଁଲେ, ହେ ଦେବ, ଏହି ଲିଙ୍ଗ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ି ରହିଲେ, ତିନି ଲୋକ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହେବ।'
ସୂତ ଉଵାଚ। ତେଷାଂ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ବୃଷଭଧ୍ଵଜଃ। ପ୍ରୋଵାଚ ପ୍ରଣତାନ୍ସର୍ଵାଂସ୍ତାନ୍ଦେଵାନ୍ଵ୍ରୀଡଯାନ୍ଵିତଃ॥୬.୧.
ସୂତ କହିଲେ— ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ୍ ଲଜ୍ଜାରେ ଭରିଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ମଯା ସତୀଵିଯୋଗାର୍ତିଯୁକ୍ତେନ ସୁରସତ୍ତମ। ଲିଂଗମେତତ୍ପରିତ୍ଯକ୍ତଂ ଶାପଵ୍ଯାଜାଦ୍ଦ୍ଵିଜନ୍ମନାମ୍॥୬.୧.
‘ମୋର ସତୀଙ୍କୁ ହରାଇବାର ଦୁଃଖରେ, ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦେବ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଦେଇଥିବା ଶାପକୁ ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, ମୁଁ ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲି।'
କୋଽଲଂ ପାତଯିତୁଂ ଲିଂଗଂ ମମୈତଦ୍ଭୁଵନତ୍ରଯେ। ଦେଵୋ ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵାପି ଵେତ୍ଥ ଯୂଯମପି ସ୍ଫୁଟମ୍॥୬.୧.
‘ମୋର ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ତିନି ଲୋକରେ କିଏ ପଡ଼ିପାରିବ? ଦେବ କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣ? ତୁମେମାନେ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଜାଣ।'
ତସ୍ମାନ୍ନୈଵ ଧରିଷ୍ଯାମି ଲିଂଗମେତଦ୍ଧରାତଲାତ୍। କିମନେନ କରିଷ୍ଯାମି ଭାର୍ଯଯା ପରିଵର୍ଜିତଃ॥୬.୧.
‘ସେଥିପାଇଁ, ମୁଁ ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ପୃଥିବୀରୁ ଉଠାଇବିନାହିଁ; ସତୀ ବିନା ଏହାର ମୋ ପାଖରେ କଣ ଦରକାର?'
ଦେଵା ଊଚୁଃ। ତଵ କାଂତା ସତୀ ନାମ ଯା ମୃତା ପ୍ରାକ୍ସୁରୋତ୍ତମ। ସା ଜାତା ମେନକାଗର୍ଭେ ଗୌରୀ ନାମ ହିମାଚଲାତ୍॥୬.୧.
ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: ହେ ସୁରମୁଣି, ତୁମର ପ୍ରିୟା ସତୀ, ଯେଉଁଠି ପୂର୍ବରୁ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା, ସେ ମେନକାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ହିମାଚଳଙ୍କ ଗୌରୀ ନାମରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି।
ଭଵିଷ୍ଯତି ପୁନର୍ଭାର୍ଯା ତଵୈଵ ତ୍ରିପୁରାଂତକ। ତସ୍ମାଲ୍ଲିଂଗଂ ସମାଦାଯ କୁରୁ କ୍ଷେମଂ ଦିଵୌକସାମ୍॥୬.୧.
ତିନିପୁର ନାଶକ, ସେ ପୁନି ତୁମର ଭାର୍ୟା ହେବେ। ଏହିପାଇଁ, ଲିଂଗ ଧରି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଭଲ ହେବାକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କର।
ଦେଵଦେଵ ଉଵାଚ। ଅଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ମେ ଲିଂଗଂ ଯଦି ଦେଵା ଦ୍ଵିଜାତଯଃ। ପୂଜଯଂତି ପ୍ରଯତ୍ନେନ ତର୍ହୀଦଂ ଧାରଯାମ୍ଯହମ୍॥୬.୧.
ଦେବଦେବ କହିଲେ: ଆଜିଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଯଦି ଦେବତା ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମୋ ଲିଂଗକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପୂଜନ କରିବେ, ତେବେ ମୁଁ ଏହାକୁ ଧାରଣ କରିବି।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ। ଅହଂ ତଵ ସ୍ଵଯଂ ଲିଂଗଂ ପୂଜଯିଷ୍ଯାମି ଶଂକର। ତଥାନ୍ଯେ ଵିବୁଧାଃ ସର୍ଵେ କିଂ ପୁନର୍ଭୁଵି ମାନଵାଃ॥୬.୧.
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ହେ ଶଙ୍କର, ମୁଁ ନିଜେ ତୁମର ଲିଂଗକୁ ପୂଜିବି, ଏହିପରି ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ; ତେବେ ପୃଥିବୀର ମନୁଷ୍ୟମାନେ କଣ କରିବେ।
ତତଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ପାତାଲଂ ଦେଵୈଃ ସାର୍ଧଂ ପିତାମହଃ। ସ୍ଵଯମେଵାକରୋତ୍ପୂଜାଂ ତସ୍ଯ ଲିଂଗସ୍ଯ ଭକ୍ତିତଃ॥୬.୧.
ତାପରେ ପିତାମହ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ପାତାଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ନିଜେ ଭକ୍ତିରେ ଏହି ଲିଂଗର ପୂଜା କରିଲେ।
ତସ୍ମାଦନଂତରଂ ଵିଷ୍ଣୁଃ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂତେନ ଚେତସା। ତଥାନ୍ଯେ ଵିବୁଧାଃ ସର୍ଵେ ଶକ୍ରାଦ୍ଯାଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯାନ୍ଵିତାଃ॥୬.୧.
ଏହା ପରେ ବିଷ୍ଣୁ, ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଦ୍ଧ ମନରେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଶକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରିଲେ।
ତତସ୍ତୁଷ୍ଟୋ ମହାଦେଵଃ ପିତାମହମିଦଂ ଵଚଃ। ପ୍ରୋଵାଚ ଵାସୁଦେଵଂ ଚ ଵିନଯାଵନତଂ ସ୍ଥିତମ୍॥୬.୧.
ତାପରେ ମହାଦେବ ଖୁସି ହୋଇ, ପିତାମହ ଓ ବିନୟରେ ନମିଥିବା ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଏହି ଉକ୍ତି କହିଲେ।
ଭଵଦ୍ଭ୍ଯାଂ ପରିତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ମି ତସ୍ମାନ୍ମତ୍ତଃ ପ୍ରଗୃହ୍ଯତାମ୍। ଵରମିଷ୍ଟଂ ମହାଭାଗୌ ଯଦ୍ଯପି ସ୍ଯାତ୍ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍॥୬.୧.
ମୁଁ ଦୁଇଜଣ ଉପରେ ଖୁସି ହୋଇଛି; ଏହିପାଇଁ, ମୋଠୁ ତୁମେ ଚାହିଁଥିବା ଏକ ଦୁର୍ଲଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେବା, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ।