ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ଭୂମୌ ଲିଂଗଂ ତସ୍ଯ ପପାତ ତତ୍। ଭିତ୍ତ୍ଵାଥ ଧରଣୀପୃଷ୍ଠଂ ପାତାଲଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ହ॥୬.୧.
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ତାଙ୍କର ଲିଙ୍ଗ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା, ଭୂମିର ପୃଷ୍ଠକୁ ଭେଦି ତଳପାତାଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ସୋଽପି ଲିଂଗପରିତ୍ଯକ୍ତୋ ଲଜ୍ଜାଯୁକ୍ତୋ ମହେଶ୍ଵରଃ। ଗର୍ତାଂ ଗୁର୍ଵୀଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଭ୍ରୂଣରୂପଃ ସମାଵିଶତ୍॥୬.୧.
ଲିଙ୍ଗ ଛାଡ଼ି ଲଜ୍ଜାରେ ଭରିଥିବା ମହେଶ୍ୱର ଏକ ଗଭୀର ଗଡ଼ିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଗର୍ଭର ଆକାର ଧାରଣ କଲେ।
ଅଥ ଲିଂଗସ୍ଯ ପାତେନ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଭଯଶଂସିନଃ। ଉତ୍ପାତା ଦାରୁଣାସ୍ତସ୍ଥୁଃ ସର୍ଵତ୍ର ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ॥୬.୧.
ଲିଙ୍ଗ ପଡ଼ିବା ସହିତ, ତିନି ଲୋକରେ ଭୟଙ୍କର ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖାଦେଲା, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ଶୀର୍ଯତେ ଗିରିଶୃଙ୍ଗାଣି ପତଂତ୍ଯୁଲ୍କା ଦିଵାପି ଚ। ତ୍ଯଜଂତି ସାଗରାଃ ସର୍ଵେ ମର୍ଯାଦାଂ ଚ ଶନୈଃ ଶନୈଃ॥୬.୧.
ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଭାଙ୍ଗିଯାଉଥିଲା, ଦିନେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍କାପିଣ୍ଡ ପଡ଼ୁଥିଲା, ସମସ୍ତ ସାଗର ଦୀରେ-ଦୀରେ ତାଙ୍କର ସୀମା ଛାଡ଼ି ଯାଉଥିଲେ।
ଅଥ ଦେଵଗଣାଃ ସର୍ଵେ ଭଯସଂତ୍ରସ୍ତମାନସାଃ। ଶକ୍ରଵିଷ୍ଣୁମୁଖା ଜଗ୍ମୁର୍ଯତ୍ର ଦେଵଃ ପିତାମହଃ॥୬.୧.
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହୃଦୟ ସହ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଯେଉଁଠାରେ ପିତାମହ ଦେବ ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଗଲେ।
ପ୍ରୋଚୁଶ୍ଚ ପ୍ରଣତାଃ ସ୍ତୁତ୍ଵା ସ୍ତୋତ୍ରୈଃ ସୁଶ୍ରୁତିସଂଭଵୈଃ। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ସୃଷ୍ଟିରୂପଂ ଯତ୍କମଲାସନସଂସ୍ଥିତମ୍॥୬.୧.
ସେମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ ନମସ୍କାର କରି, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶାସ୍ତ୍ରର ସ୍ତୁତି ଗୀତରେ ପ୍ରଶଂସା କରି, ତିନି ଲୋକର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପଦ୍ମାସନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ।
କିମିଦଂ କିମିଦଂ ଦେଵ ଵର୍ତତେ ହ୍ଯଧରୋତ୍ତରମ୍। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସକଲଂ ଯେନ ଵ୍ଯାକୁଲତ୍ଵମୁପାଗତମ୍॥୬.୧.
ହେ ଦେବ, ଏହି କ'ଣ ଘଟୁଛି? ଉପରେ-ତଳେ କ'ଣ ଅବସ୍ଥା? କ'ଣ କାରଣରୁ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ ଏପରି ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି?
ପ୍ରଲଯସ୍ଯେଵ ଚିହ୍ନାନି ଦୃଶ୍ଯଂତେ ପଦ୍ମସଂଭଵ। କିଂ ସାଂପ୍ରତମକାଲେଽପି ଭଵିଷ୍ଯତି ପରିକ୍ଷଯଃ॥୬.୧.
ହେ ପଦ୍ମଯୋନି, ବିନାଶର ଚିହ୍ନ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଉଛି; ଏହି ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ବିନାଶ ହେବ କି?
ସର୍ଵେଷାଂ ସୁରମର୍ତ୍ଯାନାଂ ଦୈତ୍ଯାନାଂ ମନ୍ତ୍ରକୋଵିଦଃ। ଗତିର୍ଭଯାର୍ତଦେହାନାଂ ସର୍ଵଲୋକପିତାମହଃ॥୬.୧.
ସମସ୍ତ ଦେବ, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ପାଇଁ, ଆପଣ ମନ୍ତ୍ରର ଅଧିପତି, ଭୟଭୀତ ଲୋକଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହ।
ତେଷାଂ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵାନାଂ ଚତୁରାନନଃ। ଉଵାଚ ସୁଚିରଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦିଵ୍ଯେନ ଚକ୍ଷୁଷା॥୬.୧.
ଦେବମାନଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ଦୀର୍ଘ ଧ୍ୟାନ କରି, ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଜାଣି, କଥା କହିଲେ।
ପ୍ରଲଯସ୍ଯ ନ କାଲୋଽଯଂ ସାଂପ୍ରତଂ ସୁରସତ୍ତମାଃ। ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ଯନ୍ନିମିତ୍ତୋତ୍ଥା ମହୋତ୍ପାତା ଭଵନ୍ତ୍ଯମୀ॥୬.୧.
ଏହା ବିନାଶର ସମୟ ନୁହେଁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବମାନେ; ଏହି ମହାଉପଦ୍ରବ କାହିଁକି ହେଲା, ତାହା ଶୁଣ।
ଋଷିଭିଃ ପାତିତଂ ଲିଂଗଂ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଶୂଲିନଃ। ଶାପେନାନର୍ତକେ ଦେଶେ କଲତ୍ରାର୍ଥେ ମହାତ୍ମଭିଃ॥୬.୧.
ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଦେବଦେବଙ୍କର ଲିଙ୍ଗ ଋଷିମାନେ ଶାପ ଦ୍ୱାରା, ଅନୁଚିତ ସ୍ଥାନରେ, ତାଙ୍କର ଜନନୀମାନେ ପାଇଁ ପଡ଼ାଇଥିଲେ।
ତେନୈତଦ୍ଵ୍ଯାକୁଲୀଭୂତଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍। ତସ୍ମାଦ୍ଗଚ୍ଛାମହେ ତତ୍ର ଯତ୍ର ଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ॥୬.୧.
ଏହି କାରଣରୁ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ସହିତ ତିନି ଲୋକ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି; ତେଣୁ ଚଳ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବ ମହେଶ୍ୱର ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଯିବା।
ଯେନାସ୍ମଦ୍ଵଚନାଚ୍ଛୀଘ୍ରଂ ତଲ୍ଲିଂଗଂ ନିଦଧାତି ସଃ। ନୋ ଚେଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି ଵ୍ଯକ୍ତମକାଲେ ଚାପି ସଂକ୍ଷଯଃ। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଯାପି କୃତ୍ସ୍ନସ୍ଯ ସତ୍ଯମେତନ୍ମଯୋଦିତମ୍॥୬.୧.
ଆମ ଆଦେଶରେ ସେ ତାଙ୍କର ଲିଙ୍ଗକୁ ଶୀଘ୍ର ଫେରାଇ ଦେଉ; ନହେଲେ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ ପାଇଁ ଅସମୟରେ ବିନାଶ ନିଶ୍ଚିତ ହେବ। ଏହା ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।
ଅଥ ଦେଵଗଣାଃ ସର୍ଵେ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁପୁରଃସରାଃ। ଆଦିତ୍ଯା ଵସଵୋ ରୁଦ୍ରା ଵିଶ୍ଵେଦେଵାସ୍ତଥାଶ୍ଵିନୌ॥୬.୧.
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ—ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ବିଶ୍ୱଦେବ ଓ ଆଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ—
ପ୍ରଜଗ୍ମୁସ୍ତ୍ଵରିତାସ୍ତତ୍ର ଯତ୍ର ଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ। ଗର୍ତାମଧ୍ଯଗତଃ ସୁପ୍ତୋ ଲଜ୍ଜଯା ପରଯା ଵୃତଃ॥୬.୧.
ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ଯେଉଁଠାରେ ମହାଦେବ ମହେଶ୍ୱର ଗଭୀର ଗଡ଼ରେ ଶର୍ମରେ ଢାକା ହୋଇ ଶୁଇଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଗଲେ।
ଦେଵା ଊଚୁଃ। ନମସ୍ତେ ଦେଵଦେଵେଶ ଭକ୍ତାନାମଭଯପ୍ରଦ। ନମସ୍ତେ ଜଗଦାଧାର ଶଶିରାଜିତଶେଖର॥୬.୧.
ଦେବତାମାନେ କହିଲେ— 'ହେ ଦେବତାଙ୍କର ଦେବ, ଭକ୍ତମାନେଂକୁ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଆଧାର, ଚାନ୍ଦ୍ରମା ଯାହାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଶୋଭିତ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।'
ତ୍ଵଂ ଯଜ୍ଞସ୍ତ୍ଵଂ ଵଷଟ୍କାରସ୍ତ୍ଵମାପସ୍ତ୍ଵଂ ମହୀ ଵିଭୋ। ତ୍ଵଯା ସୃଷ୍ଟମିଦଂ ସର୍ଵଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍॥୬.୧.
‘ତୁମେ ଯଜ୍ଞ, ତୁମେ ବେଦମନ୍ତ୍ରର ଉଚ୍ଚାରଣ, ତୁମେ ଜଳ, ତୁମେ ମାଟି, ହେ ପ୍ରଭୁ। ଏହି ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ, ଚଳାଚଳ ସହିତ, ତୁମେ ସୃଷ୍ଟି କରିଛ।'
ତ୍ଵଂ ପାସି ଚ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ତଥା ନାଶଂ ନଯିଷ୍ଯସି। ତ୍ଵଂ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତ୍ଵଂ ଚତୁର୍ଵକ୍ତ୍ରସ୍ତ୍ଵଂ ଚଂଦ୍ରସ୍ତ୍ଵଂ ଦିଵାକରଃ॥୬.୧.
‘ତୁମେ ରକ୍ଷା କର, ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦେବତା, ଏବଂ ତୁମେ ସଂହାର କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ। ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁ, ତୁମେ ଚାରିମୁଖି ବ୍ରହ୍ମା, ତୁମେ ଚାନ୍ଦ୍ରମା, ତୁମେ ସୂର୍ଯ୍ୟ।'
ତ୍ଵଯା ଵିନା ମହାଦେଵ ନ କିଂଚିଦିହ ଵିଦ୍ଯତେ। ଅପି କୃତ୍ଵା ମହତ୍ପାପଂ ନରୋ ଦେଵ ଧରାତଲେ॥୬.୧.
‘ତୁମେ ନଥିଲେ, ହେ ମହାଦେବ, ଏଠାରେ କିଛି ଅଛିନାହିଁ। ପୃଥିବୀରେ ମଣିଷ ଯଦି ବଡ଼ ପାପ କରିଥାଏ ମଧ୍ୟ, ହେ ଦେବ—'
ତଵ ନାମାପି ସଂକୀର୍ତ୍ଯ ପ୍ରଯାତି ତ୍ରିଦିଵାଲଯମ୍। ମହାଦେଵ ମହାଦେଵ ମହାଦେଵେତି କୀର୍ତନାତ୍॥୬.୧.
‘ତୁମର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ସେ ଦେବତାଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ—‘ମହାଦେବ, ମହାଦେବ, ମହାଦେବ’ ଭାବରେ ଜପ କଲେ।'
କୋଟଯୋ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାନାମଗମ୍ଯାଗମକୋଟଯଃ। ସଦ୍ଯଃ ପ୍ରଲଯମାଯାଂତି ମହାଦେଵେତି କୀର୍ତନାତ୍॥୬.୧.
‘କୋଟି କୋଟି ଭୟଙ୍କର ପାପ ଓ ନିଷିଦ୍ଧ କାମ, ‘ମହାଦେବ’ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ, ସାଥିକ୍ଷଣରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।'
ଵିପ୍ରୋ ଯଥା ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ନଦୀନାଂ ଵା ମହାର୍ଣଵଃ। ତଥା ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଦେଵାନାମାଧିପତ୍ଯେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ॥୬.୧.
‘ଯେପରି ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସମୁଦ୍ର ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସେପରି ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିପତି ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ।'
ନକ୍ଷତ୍ରାଣାଂ ଯଥା ଚଂଦ୍ରଃ ପ୍ରଦୀପ୍ତାନାଂ ଦିଵାକରଃ। ତଥା ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଦେଵାନାମାଧିପତ୍ଯେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ॥୬.୧.
‘ଯେପରି ତାରାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚାନ୍ଦ୍ରମା, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସେପରି ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିପତି ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ।'
ଧାତୂନାଂ କାଂଚନଂ ଯଦ୍ଵଦ୍ଗଂଧର୍ଵାଣାଂ ଚ ନାରଦଃ। ତଥା ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଦେଵାନାମାଧିପତ୍ଯେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ॥୬.୧.
‘ଯେପରି ଧାତୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସୁନା, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନାରଦ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସେପରି ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିପତି ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ।'
ଓଷଧୀନାଂ ଯଥା ସସ୍ଯଂ ନଗାନାଂ ହେମପର୍ଵତଃ। ତଥା ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଦେଵାନାମାଧିପତ୍ଯେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ॥୬.୧.
‘ଯେପରି ଔଷଧିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଧାନ, ପାହାଡ଼ମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସୁନାର ପର୍ବତ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସେପରି ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିପତି ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ।'
ତସ୍ମାତ୍କୁରୁ ପ୍ରସାଦଂ ନଃ ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ନୃଣାଂ ଵିଭୋ। ସଂଧାରଯ ପୁନର୍ଲିଂଗଂ ସ୍ଵକୀଯଂ ସୁରସତ୍ତମ॥୬.୧.
‘ସେଥିପାଇଁ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଓ ସମସ୍ତ ମଣିଷଙ୍କ ଉପରେ କୃପା କର। ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦେବ, ତୁମର ଲିଙ୍ଗକୁ ପୁନିଥରେ ଧରି ରଖ।'
ନୋଚେଜ୍ଜଗତ୍ତ୍ରଯଂ ଦେଵ ନୂନଂ ନାଶମମୁପେଷ୍ଯତି। ଯଦ୍ଯେତଦ୍ଭୂତଲେ ଲିଙ୍ଗଂ ପତତି ସ୍ଥାସ୍ଯତି ପ୍ରଭୋ॥୬.୧.
‘ନାହିଁଲେ, ହେ ଦେବ, ଏହି ଲିଙ୍ଗ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ି ରହିଲେ, ତିନି ଲୋକ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହେବ।'
ସୂତ ଉଵାଚ। ତେଷାଂ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ବୃଷଭଧ୍ଵଜଃ। ପ୍ରୋଵାଚ ପ୍ରଣତାନ୍ସର୍ଵାଂସ୍ତାନ୍ଦେଵାନ୍ଵ୍ରୀଡଯାନ୍ଵିତଃ॥୬.୧.
ସୂତ କହିଲେ— ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ୍ ଲଜ୍ଜାରେ ଭରିଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ମଯା ସତୀଵିଯୋଗାର୍ତିଯୁକ୍ତେନ ସୁରସତ୍ତମ। ଲିଂଗମେତତ୍ପରିତ୍ଯକ୍ତଂ ଶାପଵ୍ଯାଜାଦ୍ଦ୍ଵିଜନ୍ମନାମ୍॥୬.୧.
‘ମୋର ସତୀଙ୍କୁ ହରାଇବାର ଦୁଃଖରେ, ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦେବ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଦେଇଥିବା ଶାପକୁ ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, ମୁଁ ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲି।'