ନଂଦିକେଶ୍ଵର ଉଵାଚ ଯଃ ପଠିଷ୍ଯତି ମେଧାଵୀ ତସ୍ଯ ତୁଷ୍ଯତି ଶଂକରଃ
ନନ୍ଦିକେଶ୍ୱର କହିଲେ: ଯିଏ ଜ୍ଞାନୀ ହୋଇ ଏହି ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ପଢ଼ିବ, ତାଙ୍କୁ ଶଙ୍କର ଖୁସି ହେବେ।
ଵ୍ଯାସାଷ୍ଟକମିଦଂ ପ୍ରାତଃ ପଠିତଵ୍ଯଂ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ
ଏହି ବ୍ୟାସଙ୍କ ଅଷ୍ଟକ ହରିଏକ ସକାଳେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ।
ମାତୃହା ପିତୃହା ଵାପି ଗୋଘ୍ନୋ ବାଲଘ୍ର ଏଵ ଵା
ଯେଉଁଠି ମାଆ, ବାପା, ଗାଈ କିମ୍ବା ଶିଶୁ ହତ୍ୟା କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ—
ସ୍କଂଦ ଉଵାଚ ପାରାଶର୍ଯସ୍ତଦାରଭ୍ଯ ଶଂଭୁଭକ୍ତିପରୋଭଵତ୍
ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ: ସେଇ ସମୟରୁ ପାରାଶରଙ୍କ ପୁଅ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ ଲଗିଗଲେ।
ଵିଭୂତିଭୂଷଣୋ ନିତ୍ଯଂ ନିତ୍ଯରୁଦ୍ରାକ୍ଷଭୂଷଣଃ
ସେ ସଦା ବିଭୂତି ଲଗାଇ ରହନ୍ତି ଏବଂ ନିତ୍ୟ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମାଳା ପିନ୍ଧି ରହନ୍ତି।
ସ କୃତ୍ଵା କ୍ଷେତ୍ରସଂନ୍ଯାସଂ ତ୍ଯଜେନ୍ନାଦ୍ଯାପି କାଶିକାମ୍ 4.2.95.
କ୍ଷେତ୍ର ସନ୍ନ୍ୟାସ ନେଇଥିବା ପରେ, ସେ ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାଶୀକୁ କେବେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଘଂଟାକର୍ଣହ୍ରଦେ ସ୍ନାତ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵ୍ଯାସେଶ୍ଵରଂ ନରଃ
ଘଣ୍ଟାକର୍ଣ୍ଣ ହ୍ରଦରେ ସ୍ନାନ କରି, ବ୍ୟାସେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିଥିବା ପରେ, ଏକ ମଣିଷ—
କାଶ୍ଯାଂ ଵ୍ଯାସେଶ୍ଵରଂ ଲିଂଗଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ନରୋତ୍ତମଃ
—କାଶୀରେ ବ୍ୟାସେଶ୍ୱରଙ୍କ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜିଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ—
ଵ୍ଯାସେଶ୍ଵରସ୍ଯ ଯେ ଭକ୍ତା ନ ତେଷାଂ କଲିକାଲତଃ
ଯେମାନେ ବ୍ୟାସେଶ୍ୱରଙ୍କ ଭକ୍ତ, ସେମାନଙ୍କୁ କଳିଯୁଗର କୌଣସି ପ୍ରଭାବ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଵ୍ଯାସେଶ୍ଵରଃ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଃ କାଶିଵାସିଭିଃ
କାଶୀର ବାସିନ୍ଦାମାନେ ଚେଷ୍ଟା କରି ବ୍ୟାସେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ।
ଯଦି କ୍ଷେତ୍ରରହସ୍ଯଜ୍ଞଃ କ୍ଷେତ୍ରସଂନ୍ଯାସକୃଦ୍ଯଦି
ଯଦି କେହି କ୍ଷେତ୍ରର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣନ୍ତି, ଏବଂ କ୍ଷେତ୍ର ସନ୍ନ୍ୟାସ ନେଇଛନ୍ତି—
ତଥା ଦୃଷ୍ଟପ୍ରଭାଵଶ୍ଚେତ୍ତଥା ଚେଜ୍ଜ୍ଞାନିନାଂ ଵରଃ
—ଏବଂ ତାହାର ଶକ୍ତି ଦେଖିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—
ତସ୍ଯ ଵ୍ଯାସସ୍ଯ ଚରିତଂ ଭଵିଷ୍ଯଂ ତ୍ଵଯି ପୃଚ୍ଛତି
ସେ ଯଦି ତୁମ ପାଖରେ ବ୍ୟାସଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ବିଷୟରେ ପଚାରିଥାଏ—
ଯଦାରଭ୍ଯ ମୁନେସ୍ତସ୍ଯ ନଂଦୀ ସ୍ତଂଭିତଵାନ୍ଭୁଜମ୍
ଯେ ସମୟରୁ ନନ୍ଦୀ ସେ ଋଷିଙ୍କର ହାତକୁ ଧରିଥିଲେ—
କାଶ୍ଯାଂ ତୀର୍ଥାନ୍ଯନେକାନି କାଶ୍ଯାଂ ଲିଗାନ୍ଯନେକଶଃ
କାଶୀରେ ଅନେକ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନସ୍ଥଳ ଅଛି, ଏବଂ ଅନେକ ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଲିଂଗେଷ୍ଵେକୋ ହି ଵିଶ୍ଵେଶସ୍ତୀର୍ଥେଷୁ ମଣିକର୍ଣିକା
ସମସ୍ତ ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସ ବହୁ ଵାଗ୍ଜାଲଂ ପ୍ରାତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଦିନେଦିନେ
ଅନାବଶ୍ୟକ କଥା ଛାଡ଼ି, ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ସ୍ନାନ କରି—
ଶିଷ୍ଯାଣାଂ ପୁରତୋ ନିତ୍ଯଂ କ୍ଷେତ୍ରସ୍ଯ ମହିମା ମହାନ୍
—ନିତ୍ୟ ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କ୍ଷେତ୍ରର ମହିମା ବଡ଼ ଭାବେ କୁହାଯାଏ।
ଅତ୍ର ଯତ୍କ୍ରିଯତେ କ୍ଷେତ୍ରେ ଶୁଭଂ ଵାଽଶୁଭମେଵ ଵା
ଏଠାରେ ଯେ କିଛି କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ—
କ୍ଷେତ୍ରସିଦ୍ଧିଂ ସମୀହଂତେ ଯେ ଚାତ୍ର କୃତିନୋ ଜନାଃ 4.2.96.
ଏଠାରେ ଯେମାନେ କ୍ଷେତ୍ରର ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରନ୍ତି—
ଚକ୍ରପୁଷ୍କରିଣୀ ତୀର୍ଥେ ସ୍ନାତଵ୍ଯଂ ପ୍ରତିଵାସରମ୍
ଚକ୍ରପୁଷ୍କରିଣୀ ତୀର୍ଥରେ ପ୍ରତିଦିନ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ସ୍ଵଵର୍ଣାଶ୍ରମଧର୍ମଶ୍ଚ ତ୍ଯକ୍ତଵ୍ଯୋ ନ ମନାଗପି
ନିଜ ଜାତି ଓ ଆଶ୍ରମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କେବେ ମଧ୍ୟ ଅଳ୍ପ ମାତ୍ରେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଯଥାଶକ୍ତି ଚ ଦେଯାନି ଦାନାନ୍ଯତ୍ର ସୁଗୁପ୍ତଵତ୍
ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଅନୁସାରେ ଯେତେ ଶକ୍ତି ଅଛି, ସେଉଁଠି ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ ସେଗୁଡିକୁ ଭଲଭାବେ ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର।
ପରୋପକରଣଂ ଚାତ୍ର କର୍ତଵ୍ଯଂ ସୁଧିଯା ସଦା
ଏଠାରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ ସବୁବେଳେ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଵିଶେଷପୂଜା କର୍ତଵ୍ଯା ସୁମହୋତ୍ସଵପୂର୍ଵକମ
ଏଠାରେ ବିଶେଷ ପୂଜା ଏବଂ ବଡ଼ ଉତ୍ସବ ପୂର୍ବକ କରିବା ଦରକାର।
ଅତ୍ର ମର୍ମ ନ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ସୁଧିଯାଂ କସ୍ଯଚିତ୍କ୍ଵଚିତ୍
ଏଠାରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ କେହିଁଠି କେହିଁଠି କାହାକୁ ମର୍ମ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପରାପଵାଦୋ ନୋ ଵାଚ୍ଯଃ ପରେର୍ଷ୍ଯାଂ ନ ଚ କାରଯେତ୍
ଅନ୍ୟଙ୍କ ବିଷୟରେ ଖରାପ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଇର୍ଷ୍ୟା କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅତ୍ରତ୍ଯ ଜଂତୁରକ୍ଷାର୍ଥମସତ୍ଯମପି ଭାଷଯେତ୍
ଏଠାରେ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ଦରକାର ହେଲେ ଅସତ୍ୟ କଥା କହିବା ଯାଏ।
ଅତ୍ରତ୍ଯଃ ପ୍ରାଣିମାତ୍ରୋପି ରକ୍ଷଣୀଯଃ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯରକ୍ଷଣାତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଯତ୍ସ୍ଯାତ୍ତତ୍ସ୍ଯାନ୍ନ ସଂଶଯଃ
ଏଠାରେ ଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାଣୀ, ଛୋଟ ହେଉ କି ବଡ଼, ସତର୍କତାର ସହିତ ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର; ଏହା ଦ୍ୱାରା ତିନି ଲୋକର ରକ୍ଷା ଯେପରି ଉପକାର ମିଳେ, ସେହି ପୁଣ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମିଳେ।
ଯେ ଵସଂତି ସଦା କାଶ୍ଯାଂ କ୍ଷେତ୍ରସଂନ୍ଯାସକାରିଣଃ 4.2.96.
ଯେମାନେ କାଶୀରେ ସଦା ବସିଛନ୍ତି ଏବଂ ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ସଂସାର ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି,