ଯଥା ସ୍ତୋତୁଂ ଭଵାନୀଶ ପ୍ରଭଵାଭି ଭଵାଂତକମ
ହେ ଭବାନୀଶ୍ୱର, ଆପଣ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ହେବା ସତ୍ୱେ, କିପରି କେହି ଆପଣଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରିପାରିବେ?
ତତଃ ସତ୍ଯଵତୀସୂନୁସ୍ତଥା ସ୍ତଂଭିତଦୋର୍ଲତଃ
ତାପରେ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁଅ ଏଭଳି ଜଡ ହାତରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ।
ଯଃ କ୍ଷୀରାବ୍ଧେର୍ମଂଦରାଘାତଜାତୋ ଜ୍ଵାଲାମାଲୀ କାଲକୂଟୋତି ଭୀମଃ
ଯିଏ ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷୀରସାଗର ମଥିବାବେଳେ ଜ୍ୱାଳାର ମାଳା ପିନ୍ଧି ଭୟଙ୍କର କାଳକୂଟ ବିଷ ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ଯଦ୍ଵାଣୋଭୂଚ୍ଛ୍ରୀପତିର୍ଯସ୍ଯ ଯଂତା ଲୋକେଶୋ ଯତ୍ସ୍ଯଂଦନଂ ଭୂଃ ସମସ୍ତା
ଯାହାଙ୍କର କଥା ଶ୍ରୀର ପତି ହେଲା, ଯାହାଙ୍କର ସାରଥି ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ଏବଂ ଯାହାଙ୍କର ରଥ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ।
ଯଂ କଦର୍ପୋ ଵୀକ୍ଷମାଣଃ ସମାନଂ ଦେଵୈରନ୍ଯୈର୍ଭସ୍ମଜାତଃ ସ୍ଵଯଂ ହି
ଯିଏଁକୁ ଦେଖି କାମଦେବ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ସମାନ ଭାବିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଉଁଠି ସେ ନିଜେ ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ଯଂ ଵୈ ଵେଦୋ ଵେଦ ନୋ ନୈଵ ଵିଷ୍ଣୁର୍ନୋଵା ଵେଧା ନୋ ମନୋ ନୈଵ ଵାଣୀ 4.2.95.
ଯିଏଁକୁ ବେଦ ଜାଣିପାରେନି, ବିଷ୍ଣୁ ନୁହଁନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମା ନୁହଁନ୍ତି, ମନ ନୁହଁନ୍ତି, ଓ ଭାଷା ମଧ୍ୟ ନୁହଁ।
ଯସ୍ମିନ୍ସର୍ଵଂ ଯସ୍ତୁ ସର୍ଵତ୍ର ସର୍ଵୋ ଯୋ ଵୈ କର୍ତା ଯୋଽଵିତା ଯୋଽପହର୍ତା
ଯାହାଁରେ ସମସ୍ତ କିଛି ଅଛି, ଯିଏ ସବୁଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆବର୍ତ୍ତିତ କରନ୍ତି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ରକ୍ଷକ ଓ ସଂହାରକ।
ଯସ୍ଯୈକାଖ୍ଯା ଵାଜିମେଧେନ ତୁଲ୍ଯା ଯସ୍ଯା ନ ତ୍ଯା ଚୈକଯାଲ୍ପେଂଦ୍ରଲକ୍ଷ୍ମୀଃ
ଯାହାଙ୍କର ଏକ ନାମ ଏକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସମାନ, ଏବଂ ଯାହାଙ୍କର ଏକ ନାମ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ସମ୍ପଦ ମଧ୍ୟ ଅପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ।
ନାନ୍ଯଂ ଦେଵଂ ଵେଦ୍ମ୍ଯହଂ ଶ୍ରୀମହେଶାନ୍ନାନ୍ଯଂ ଦେଵଂ ସ୍ତୌମି ଶଂଭୋର୍ଋତେଽହମ୍
ମୁଁ ଶ୍ରୀମହେଶ୍ୱର ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତାକୁ ଜାଣେନି; ମୁଁ ଶମ୍ଭୁ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରେନି।
ଇତ୍ଥଂ ଯାଵତ୍ସ୍ତୌତି ଶଂଭୁଂ ମହର୍ଷିସ୍ତାଵନ୍ନଂଦୀ ଶାଂଭଵାଦ୍ଦୃକ୍ପ୍ରସାଦାତ୍
ଏଭଳି ମହାର୍ଷି ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନନ୍ଦି ଶମ୍ଭୁଙ୍କର କୃପାରେ ତାଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଖାଉଥିଲେ।
ନଂଦିକେଶ୍ଵର ଉଵାଚ ଯଃ ପଠିଷ୍ଯତି ମେଧାଵୀ ତସ୍ଯ ତୁଷ୍ଯତି ଶଂକରଃ
ନନ୍ଦିକେଶ୍ୱର କହିଲେ: ଯିଏ ଜ୍ଞାନୀ ହୋଇ ଏହି ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ପଢ଼ିବ, ତାଙ୍କୁ ଶଙ୍କର ଖୁସି ହେବେ।
ଵ୍ଯାସାଷ୍ଟକମିଦଂ ପ୍ରାତଃ ପଠିତଵ୍ଯଂ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ
ଏହି ବ୍ୟାସଙ୍କ ଅଷ୍ଟକ ହରିଏକ ସକାଳେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ।
ମାତୃହା ପିତୃହା ଵାପି ଗୋଘ୍ନୋ ବାଲଘ୍ର ଏଵ ଵା
ଯେଉଁଠି ମାଆ, ବାପା, ଗାଈ କିମ୍ବା ଶିଶୁ ହତ୍ୟା କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ—
ସ୍କଂଦ ଉଵାଚ ପାରାଶର୍ଯସ୍ତଦାରଭ୍ଯ ଶଂଭୁଭକ୍ତିପରୋଭଵତ୍
ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ: ସେଇ ସମୟରୁ ପାରାଶରଙ୍କ ପୁଅ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ ଲଗିଗଲେ।
ଵିଭୂତିଭୂଷଣୋ ନିତ୍ଯଂ ନିତ୍ଯରୁଦ୍ରାକ୍ଷଭୂଷଣଃ
ସେ ସଦା ବିଭୂତି ଲଗାଇ ରହନ୍ତି ଏବଂ ନିତ୍ୟ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମାଳା ପିନ୍ଧି ରହନ୍ତି।
ସ କୃତ୍ଵା କ୍ଷେତ୍ରସଂନ୍ଯାସଂ ତ୍ଯଜେନ୍ନାଦ୍ଯାପି କାଶିକାମ୍ 4.2.95.
କ୍ଷେତ୍ର ସନ୍ନ୍ୟାସ ନେଇଥିବା ପରେ, ସେ ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାଶୀକୁ କେବେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଘଂଟାକର୍ଣହ୍ରଦେ ସ୍ନାତ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵ୍ଯାସେଶ୍ଵରଂ ନରଃ
ଘଣ୍ଟାକର୍ଣ୍ଣ ହ୍ରଦରେ ସ୍ନାନ କରି, ବ୍ୟାସେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିଥିବା ପରେ, ଏକ ମଣିଷ—
କାଶ୍ଯାଂ ଵ୍ଯାସେଶ୍ଵରଂ ଲିଂଗଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ନରୋତ୍ତମଃ
—କାଶୀରେ ବ୍ୟାସେଶ୍ୱରଙ୍କ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜିଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ—
ଵ୍ଯାସେଶ୍ଵରସ୍ଯ ଯେ ଭକ୍ତା ନ ତେଷାଂ କଲିକାଲତଃ
ଯେମାନେ ବ୍ୟାସେଶ୍ୱରଙ୍କ ଭକ୍ତ, ସେମାନଙ୍କୁ କଳିଯୁଗର କୌଣସି ପ୍ରଭାବ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଵ୍ଯାସେଶ୍ଵରଃ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଃ କାଶିଵାସିଭିଃ
କାଶୀର ବାସିନ୍ଦାମାନେ ଚେଷ୍ଟା କରି ବ୍ୟାସେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ।
ଯଦି କ୍ଷେତ୍ରରହସ୍ଯଜ୍ଞଃ କ୍ଷେତ୍ରସଂନ୍ଯାସକୃଦ୍ଯଦି
ଯଦି କେହି କ୍ଷେତ୍ରର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣନ୍ତି, ଏବଂ କ୍ଷେତ୍ର ସନ୍ନ୍ୟାସ ନେଇଛନ୍ତି—
ତଥା ଦୃଷ୍ଟପ୍ରଭାଵଶ୍ଚେତ୍ତଥା ଚେଜ୍ଜ୍ଞାନିନାଂ ଵରଃ
—ଏବଂ ତାହାର ଶକ୍ତି ଦେଖିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—
ତସ୍ଯ ଵ୍ଯାସସ୍ଯ ଚରିତଂ ଭଵିଷ୍ଯଂ ତ୍ଵଯି ପୃଚ୍ଛତି
ସେ ଯଦି ତୁମ ପାଖରେ ବ୍ୟାସଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ବିଷୟରେ ପଚାରିଥାଏ—
ଯଦାରଭ୍ଯ ମୁନେସ୍ତସ୍ଯ ନଂଦୀ ସ୍ତଂଭିତଵାନ୍ଭୁଜମ୍
ଯେ ସମୟରୁ ନନ୍ଦୀ ସେ ଋଷିଙ୍କର ହାତକୁ ଧରିଥିଲେ—
କାଶ୍ଯାଂ ତୀର୍ଥାନ୍ଯନେକାନି କାଶ୍ଯାଂ ଲିଗାନ୍ଯନେକଶଃ
କାଶୀରେ ଅନେକ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନସ୍ଥଳ ଅଛି, ଏବଂ ଅନେକ ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଲିଂଗେଷ୍ଵେକୋ ହି ଵିଶ୍ଵେଶସ୍ତୀର୍ଥେଷୁ ମଣିକର୍ଣିକା
ସମସ୍ତ ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସ ବହୁ ଵାଗ୍ଜାଲଂ ପ୍ରାତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଦିନେଦିନେ
ଅନାବଶ୍ୟକ କଥା ଛାଡ଼ି, ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ସ୍ନାନ କରି—
ଶିଷ୍ଯାଣାଂ ପୁରତୋ ନିତ୍ଯଂ କ୍ଷେତ୍ରସ୍ଯ ମହିମା ମହାନ୍
—ନିତ୍ୟ ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କ୍ଷେତ୍ରର ମହିମା ବଡ଼ ଭାବେ କୁହାଯାଏ।
ଅତ୍ର ଯତ୍କ୍ରିଯତେ କ୍ଷେତ୍ରେ ଶୁଭଂ ଵାଽଶୁଭମେଵ ଵା
ଏଠାରେ ଯେ କିଛି କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ—
କ୍ଷେତ୍ରସିଦ୍ଧିଂ ସମୀହଂତେ ଯେ ଚାତ୍ର କୃତିନୋ ଜନାଃ 4.2.96.
ଏଠାରେ ଯେମାନେ କ୍ଷେତ୍ରର ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରନ୍ତି—