ଆଗତ୍ଯ ଚ କ୍ଷୁଧାକ୍ରାଂତ ଉଚ୍ଚୈଃ ପ୍ରୋଵାଚ ସ ଦ୍ଵିଜଃ ପାଯସଂ ଶୁଚି ଚୋଷ୍ଣଂ ଚ ଶୀଘ୍ରଂ କ୍ଷୁଧାର୍ତ୍ତିନେ ଦ୍ଵିଜ
ଖାଇବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୁଖା ହୋଇ ଆସି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ: 'ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଭୁଖରେ ପୀଡିତ ମୋତେ ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଗରମ ପାୟସ ଶୀଘ୍ର ଦିଅ।'
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଃ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତୁରନ୍ତ ଏବଂ ସାବଧାନରେ—
ତଦାଦାଯୋତ୍ଥିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୁର୍ଵାସାସ୍ତଂ ଵିଲୋକଯନ୍
ଯାହା ଆଣାଯାଇଥିଲା ତାହା ନେଇ, ଦୁର୍ବାସା ତାଙ୍କୁ ଉଠୁଥିବା ଦେଖି ନଜର ଦେଲେ।
କ୍ଷଣଂ ସହସ୍ଵ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ଯାଵତ୍ସ୍ନାତ୍ଵା ଵ୍ରଜାମ୍ଯହମ୍
'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ସ୍ନାନ କରି ଆସିବି, ଏକ କ୍ଷଣ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧର।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଜଗାମୈଵ ଦୁର୍ଵାସାଃ ସ୍ଵାଶ୍ରମଂ ତଦା
ଏହିପରି କହି, ସେ ସମୟରେ ଦୁର୍ବାସା ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ତପୋନିଷ୍ଠସ୍ତଦା ସାନୁରିଵାଽଚଲଃ 2.8.5.
ସେତେବେଳେ ତପସ୍ୟାରେ ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ପାହାଡ଼ର ଧାରା ପରି ଅଚଳ ଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ଶୁଶ୍ରୂଷଣପରୋ ମୁନିଃ କୌତ୍ସୋ ଯତଵ୍ରତଃ
କୌତ୍ସ, ନିୟମ ଓ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ, ମୁନିଙ୍କ ସେବାରେ ଲାଗିଥିଲେ।
ପୁନରାଗତ୍ଯ ସ ମୁନିର୍ଦୁର୍ଵାସା ଗତକଲ୍ମଷଃ
ପୁଣି ଫେରି ଆସି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୁର୍ବାସା ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ଗତେ ମୁନିଵରେ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ତପୋନିଧିଃ
ସେ ମହାମୁନି ଚାଲିଯିବା ପରେ, ତପସ୍ୟାର ଧନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର—
ସ ଵିସୃଷ୍ଟୋ ଗୁରୁଂ ପ୍ରାହ ଦକ୍ଷିଣା ପ୍ରାର୍ଥ୍ଯତାମିତି ଦକ୍ଷିଣା ତଵ ଶୁଶ୍ରୂଷା ଗୃହଂ ଵ୍ରଜ ଯତଵ୍ରତ
ଏଭଳି ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଗୁରୁଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଦକ୍ଷିଣା ଚାହିଁବାକୁ ପାର। ତୁମର ସେବା ହେଉଛି ଦକ୍ଷିଣା; ଏବେ ଘରକୁ ଯାଅ, ନିୟମିତ ବ୍ରତୀ।'
ପୁନଃପୁନର୍ଗୁରୁଂ ପ୍ରାହ ଶିଷ୍ଯୋ ନିର୍ବନ୍ଧଵାନ୍ଯଦା
ଶିଷ୍ୟ ନିରବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଭାବରେ ପୁନଃପୁନଃ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ।
ସୁଵର୍ଣସ୍ଯ ସୁଵର୍ଣସ୍ଯ ଚତୁର୍ଦଶ ସମାହର
ଚଉଦ ମାପ ସୁନା ଏକଠା କର।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଗୁରୁଣା କୌତ୍ସୋ ଵିଚାର୍ଯ ସମୁପାଗମତ୍
ଗୁରୁଙ୍କ ନିର୍ଦେଶ ପାଇଁ, କୌତ୍ସ ବିଚାର କରି ଗୁରୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଂ ତେ ମୁନିଵର ତ୍ଵଯା ପୃଷ୍ଟଂ ହି ଯତ୍ପୁନଃ
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରସ୍ନ କରିଥିବା ଉତ୍ତର ଏଭଳି ଦିଆଯାଇଛି।
ତସ୍ମାଦ୍ଦକ୍ଷିଣଦିଗ୍ଭାଗେ ସଂଭେଦଃ ସିଦ୍ଧସେଵିତଃ
ତେଣୁ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଏକ ସଂଯୋଗ ସ୍ଥଳ ଅଛି, ଯାହାକୁ ସିଦ୍ଧମନ୍ତି ଯାଇଥାନ୍ତି।
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ମହାଭାଗ ଭଵନ୍ତି ଵିରଜା ନରାଃ ତଦାପ୍ନୋତି ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଯତଵ୍ରତଃ ।। 2.8.5.
ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ମହାଭାଗ, ଲୋକମାନେ ମଳମুক্ত ହୁଅନ୍ତି; ଯେଉଁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକ ସେଠାରେ ନିୟମରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଏହି ଫଳ ପାଏ।
ସ୍ଵର୍ଣାଦିକଂ ଚ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣେ ଵେଦପାରଗେ
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯିଏ ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେଉଁଠି ସୁନା ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନ ଦେଇଥାଏ,
ତିଲୋଦକୀସରଯ୍ଵୋଶ୍ଚ ସଂଗମେ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତେ
ତିଲୋଦକୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସଂଗମ ସ୍ଥଳରେ,
ଉପଵାସଂ ଚ ଯଃ କୃତ୍ଵା ଵିପ୍ରାନ୍ସଂତର୍ପଯେନ୍ନରଃ
ଯେଉଁ ଲୋକ ଉପବାସ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ତୃପ୍ତ କରେ,
ଏକାହାରସ୍ତୁ ଯସ୍ତିଷ୍ଠେନ୍ମାସଂ ତତ୍ର ଯତଵ୍ରତଃ
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଲୋକ ଏକ ମାସ ଧରି ଦିନକୁ ଏକବାର ଖାଇ ନିୟମରେ ରହିଥାଏ,
ନଭସ୍ଯ କୃଷ୍ଣାମାଵସ୍ଯାଂ ଯାତ୍ରା ସାଂଵତ୍ସରୀ ଭଵେତ୍
ନଭସ୍ୟ ମାସର କୃଷ୍ଣ ଅମାବାସ୍ୟାରେ, ଏହି ଯାତ୍ରା ପ୍ରତିବର୍ଷ ହୁଏ।
ସିଂଧୁଜାନାଂ ତୁରଂଗାଣାଂ ଜଲପାନାଯ ସୁଵ୍ରତ
ସିନ୍ଧୁ ଜନ୍ମ ଘୋଡାମାନେ ପାଇଁ ଜଳ ପାନ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ଓ ସୁବ୍ରତ,
ତିଲୋଦକୀତି ଵିଖ୍ଯାତା ପୁଣ୍ଯତୋଯା ସଦା ନଦୀ ସ୍ନାତୋ ଵିମୁଚ୍ଯତେ ପାପୈଃ ସପ୍ତଜନ୍ମାର୍ଜିତୈରପି
ତିଲୋଦକୀ ନଦୀ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ସଦା ପବିତ୍ର ଜଳର ନଦୀ; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ସପ୍ତଜନ୍ମର ଅପରାଧ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ତସ୍ମାତ୍ତିଲୋଦକୀସ୍ନାନଂ ସର୍ଵପାପହରଂ ମୁନେ ସ୍ନାନଂ ଦାନଂ ଵ୍ରତଂ ହୋମଂ ସର୍ଵମକ୍ଷଯତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ତେଣୁ, ମୁନି, ତିଲୋଦକୀରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୁଏ; ସ୍ନାନ, ଦାନ, ନିୟମ, ହୋମ — ସବୁ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।
ଇତି ଵିଵିଧଵିଧାନୈସ୍ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଂକ୍ରମେଣ ପ୍ରଥିତଗୁଣଵିକାସଃ ପ୍ରାପ୍ତପୁଣ୍ଯୋଵିଧାଯ
ବିଭିନ୍ନ ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା କ୍ରମେ କୁସଳର ବୃଦ୍ଧି ଦେଇ ପୁଣ୍ୟ ଦେଉଛି।
ସୀତାକୁଣ୍ଡମିତିଖ୍ଯାତଂ ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦମ୍
ସୀତାକୁଣ୍ଡ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ।
ଯତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ନରୋ ଵିପ୍ର ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ରାମେଣ ଵରଦାନାଚ୍ଚ ମହାଫଲନିଧୀକୃତମ୍
ଯେଉଁଠି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଜଣେ ଲୋକ ସ୍ନାନ କରିଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ରାମଙ୍କ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଏହା ବଡ଼ ଫଳର ଭଣ୍ଡାର ହୋଇଛି।
ତ୍ଵତ୍କୁଣ୍ଡସ୍ଯାସ୍ଯ ସୁଭଗେ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରୀତ୍ଯା କଥଯାମ୍ଯହମ୍
ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ, ତୁମେ ଖୁସି ହେବା ପାଇଁ ଏହି କୁଣ୍ଡର କଥା ମୁଁ କହୁଛି।
ଅତ୍ର ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ଜପୋ ହୋମସ୍ତପୋଽଥଵା
ଏଠାରେ ନିସ୍ପାପ ହେବା ପାଇଁ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଜପ, ହୋମ କିମ୍ବା ତପସ୍ୟା କରାଯାଏ।
ମାର୍ଗକୃଷ୍ଣଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ଵିଶେଷତଃ
କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଦଶୀ ଦିନରେ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ବିଶେଷ ଫଳଦାୟକ।