ତଯା ଚରଣଚାରିଣ୍ଯା ରାଜ୍ଞ୍ଯା ତ୍ରିଭୁଵନେଶିତୁଃ
ପଦେ ପଦେ ଚାଲୁଥିବା ସେ ରାଣୀ ତିନି ଭୁବନର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଛାଡିଦେଲେ ।
ଦେଵୋପି ତାଂ ସତୀଂ ଯାଂତୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚରଣଚାରିଣୀମ୍
ସତୀ ଚାଲିଯାଉଥିବାକୁ, ପଦେ ପଦେ ଚାଲୁଥିବାକୁ ଦେବତା ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ ।
ଗଣା ଵିମାନଂ ନଯତ ମନଃପଵନଚକ୍ରିଣମ୍
ସେ ପାର୍ଷଦମାନେଂକୁ କହିଲେ, 'ମନ ଓ ପବନ ଚଳିତ ରଥ ଆଣ ।'
ମହାଵାତପତାକଂ ଚ ମହାବୁଦ୍ଧ୍ଯକ୍ଷଲକ୍ଷିତମ୍ 4.2.88.
ସେ ରଥଟି ବଡ଼ ପତାକାରେ ଶୋଭିତ, ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଦ୍ୟୁତ ଚିହ୍ନରେ ଚିହ୍ନିତ ଥିଲା ।
[http://vedastudy.tripod.com/pur_index25/ratha.htm ରଥୋପରି ଟିପ୍ପଣୀ] ଛତ୍ରୀଭୂତୌ ଚ ଯତ୍ରସ୍ତଃ ସୂର୍ଯାଚଂଦ୍ରମସାଵପି
ସେ ରଥରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଛତା ଭାବେ ଦଣ୍ଡାଇଥିଲେ ।
ଧୂଃ ସ୍ଵଯଂ ଚାପି ଗାଯତ୍ରୀ ରଜ୍ଜଵସ୍ତକ୍ଷକାଦଯଃ
ସେଠାରେ ଗାୟତ୍ରୀ ନିଜେ, ଦୋରି, କୁଟାରି ଓ ଅନ୍ୟ ଉପକରଣ ସହିତ ଯୋକ ଭାବେ ଥିଲେ ।
ଅଂଗାନି ରକ୍ଷକା ଯତ୍ର ଵରୂଥଶ୍ଛଂଦସାଂ ଗଣଃ
ସେ ରଥର ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ରକ୍ଷକମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଛନ୍ଦମାନଙ୍କ ଦଳ ରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥିଲା ।
ଦେଵ୍ଯା ସନାଥଂ ତଂ କୃତ୍ଵା ଵିମାନଂ ପାର୍ଷଦା ଦିଵି
ଦେବୀଙ୍କ ସାଥିରେ ସୁରକ୍ଷିତ ହୋଇଥିବା ସେ ରଥଟିକୁ ପାର୍ଷଦମାନେ ଆକାଶକୁ ନେଇଗଲେ ।
ସା କ୍ଷଣଂ ତ୍ର୍ଯକ୍ଷରମଣୀ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଦକ୍ଷସଭାଂଗଣମ୍
ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଧାରିଙ୍କ ପ୍ରିୟା କିଛି ଖ୍ଷଣ ପାଇଁ ଦକ୍ଷଙ୍କ ସଭା ଦେଖିଲେ ।
ଅଵିଶଦ୍ ଯଜ୍ଞଵାଟଂ ଚ ଚକିତଂରକ୍ଷି ଵୀକ୍ଷିତା
ସେ ଯଜ୍ଞ ମଣ୍ଡପକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ନାହିଁ, ଭୟଭୀତ ରକ୍ଷକମାନେ ଦେଖି ଚାରିପାଖ ଦେଖୁଥିଲେ ।
ସଭର୍ତୃକାଶ୍ଚ ଭଗିନୀର୍ନଵାଲଂକୃତିଶାଲିନୀଃ
ସେ ନୂତନ ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିବା ଭଉଣୀମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀମାନେଂକୁ ଦେଖିଲେ ।
ଅଚିଂତିତା ତ୍ଵନାହୂତା ଵିମାନାଦ୍ଧରଵଲ୍ଲଭା
ହରଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଅନାମନ୍ତ୍ରିତ ଓ ଅବିଚାରିତ ଭାବରେ ରଥରୁ ଅବତରିଲେ ।
ଅସଂଭାଷ୍ଯା ପିତାଃ ସର୍ଵା ଗତା ଦକ୍ଷାଂତିକଂ ସତୀ
ସତୀ କୌଣସି ପିତାଙ୍କ ସହ କଥା ନକରି, ଦକ୍ଷଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ।
କଥଂ ନାହଂ ସମାହୂତା ଯଥୈତା ମେ ସହୋଦରାଃ ।। 4.2.88.
'ମୋ ସହୋଦରୀମାନେ ଯେପରି ଡାକାଯାଇଛନ୍ତି, ମୁଁ କାହିଁକି ଡାକାଯାଇନାହିଁ?'
ଅଯଂ ତେ ନ ମନାଗ୍ଦୋଷୋ ଦୋଷ ଏଷ ମମୈଵ ହି
ଏହି ଦୋଷ କିଛିମାତ୍ରେ ତୁମ ନୁହେଁ; ଏହା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମୋର ଦୋଷ।
ତାଦୃଗ୍ଵିଧାଯ ଯତ୍ପତ୍ଯେ ମଯା ଦତ୍ତାଜ୍ଞବୁଦ୍ଧିନା
ଏପରି କାମ କରି, ମୁଁ ନିଜ ମନରେ ଭାବି ତୁମକୁ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲି।
ତଦା କଥମଦାସ୍ଯଂ ତ୍ଵାଂ ତସ୍ମୈ ମାଯାସ୍ଵରୂପିଣଂ
ତେବେ, ଯିଏ ମାୟାର ମୂର୍ତ୍ତି, ସେଠାରେ କିପରି ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଇପାରିଥାନ୍ତି?
ପିତାମହେନ ବହୁଧା ଵର୍ଣିତୋସୌ ମମାଗ୍ରତଃ
ପିତାମହ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ତାଙ୍କୁ ବହୁ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ।
ଶ୍ରୀକଂଠୋସୌ ମହେଶୋଽସୌ ସର୍ଵଜ୍ଞୋସୌ ଵୃଷଧ୍ଵଜଃ
ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ, ମହେଶ୍ୱର, ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା, ବୃଷଧ୍ୱଜ ଧାରଣ କରିଥିବା।
ଵାକ୍ଯାଚ୍ଛତଧୃତେସ୍ତସ୍ମାତ୍ତସ୍ମୈ ଦତ୍ତା ମଯାନଘେ
ଶତଭୁଜ ଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ, ଓ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷିଣୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲି।
ପିତୃକାନନସଂଵାସଂ ଶୂଲିନଂ ଚ କପାଲିନମ୍
ସେ ପିତୃବନରେ ବାସ କରନ୍ତି, ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ କପାଳ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
କଲଂକିକୃତମୌଲିଂ ଚ ଧୂଲିଧୂସରଚର୍ଚିତମ୍
ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ମାନ୍ଦା ଲାଗିଛି, ଦେହ ଧୂଳି ଓ ଭସ୍ମରେ ଢାକା।
କ୍ଵଚିଚ୍ଚ ଚର୍ମଵସନଂ କ୍ଵଚିଦ୍ଭିକ୍ଷାଟନପ୍ରିଯମ୍
କେବେ ସେ ଚର୍ମର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧନ୍ତି, କେବେ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି।
ରୁଦ୍ରଂ ରୌଦ୍ରପରୀଵାରଂ ମହାକାଲଵପୁର୍ଧରମ୍ 4.2.88.
ସେ ରୁଦ୍ର, ଭୟଙ୍କର ସଙ୍ଗୀଦେଇ ଘିରିଥିବା, ମହାକାଳ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା।
ନ ସମ୍ଯଗ୍ଵେତ୍ତି ତଂ କଶ୍ଚିଜ୍ଜାନାନୋପି ପ୍ରତାରିତଃ
କେହି ଠିକ୍ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ଯେଉଁମାନେ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ।
କ୍ଵ ପାଂସୁଲପଟଚ୍ଛନ୍ନୋ ମହାଶଂଖଵିଭୂଷଣଃ
ଏଠି ଧୂଳି ଲଗା ଚେପା ଶୂନ୍ୟ ଓ ମହାଶଂଖ ଭୂଷିତ ତାଙ୍କୁ କେଉଁଠି ମିଳିବେ?
ଡମଡ୍ଡମରୁକଵ୍ଯଗ୍ର ହସ୍ତାଗ୍ରଃ ଖଂଡଚଂଦ୍ରଭୃତ୍
ତାଙ୍କର ହାତ ଡମରୁ ବଜାଇବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଅଛି।
ମୃଡାନି ସହରଃ କ୍ଵାଽଯମଧ୍ଵରୋ ମଂଗଲାଲଯଃ
ମୃଡା ଓ ପାହାଡ଼ ସହିତ ଏଠି କେଉଁଠି, ଏଉଁ ଯଜ୍ଞ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଗୃହ କେଉଁଠି?
ଦୁକୂଲାନ୍ଯନୁକୂଲାନି ରତ୍ନାଲଂକୃତଯଃ ଶୁଭାଃ
ଏଠି ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର, ମନରଞ୍ଜକ, ମଣିମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ମଙ୍ଗଳମୟ ଦେଖାଯାଏ।
ଇହ ମଂଗଲଵେଶେଷୁ ଦେଵେଂଦ୍ରେଷୁ ସ ଶୂଲଧୃକ୍
ଏଠି ମଙ୍ଗଳମୟ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେବତାମାନେ ଓ ଦେବେଶମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସେ ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରଣ କରି ଦଢ଼ିଆଛନ୍ତି।