ଏତତ୍ସୃଜାମି ପାମ୍ଯଦ୍ମି ତ୍ଵଲ୍ଲୀଲାପ୍ରେରିତୋଂଗନେ
ମହିଳା, ତୁମ ଲୀଳାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ଏହି ସବୁକିଛି ମୁଁ ସୃଷ୍ଟି କରେ ଏବଂ ପାଳନ କରେ।
ଶିଵା ଶିଵୋଦିତଂ ଚେତି ଶ୍ରୁତ୍ଵାପ୍ଯାହ ମହେଶ୍ଵରମ୍
ଶିବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦେବୀ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ମନୋ ମେ ଚରଣଦ୍ଵଂଦ୍ଵେ ତଵ ସ୍ଥାସ୍ଯତି ନିଶ୍ଚଲମ୍
ମୋ ମନ ତୁମର ଦୁଇଟି ପାଦରେ ଅଚଳ ରହିବ।
ଶଂଭୁଃ କାତ୍ଯାଯନୀଵାକ୍ଯାମିତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦାବ୍ରଵୀତ୍ 4.2.88.
କାଟ୍ୟାୟନୀଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶମ୍ଭୁ ପୁଣି କହିଲେ।
ମଚ୍ଛକ୍ତି ଧାରିଣୀ ତ୍ଵଂ ଵା ସୃଜୈଵାନ୍ଯାଂ କ୍ରତୁକ୍ରିଯାମ୍
ତୁମେ ମୋ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରୁଛ, ଅନ୍ୟ ଏକ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟ କର।
ଅନ୍ଯାନାଶୁ ଵିଧେହି ତ୍ଵମୃଷୀନାର୍ତ୍ଵିଜ୍ଯକର୍ମଣି
ଋଷିମାନେ ପାଇଁ ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ କରିବେ, ସେମାନେ ପାଇଁ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଅନ୍ୟମାନେକୁ ନିଯୁକ୍ତ କର।
ପିତୁର୍ଯଜ୍ଞୋତ୍ସଵୋ ନାଥ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯୋଽତ୍ର ମଯା ଧ୍ରୁଵମ୍
ନାଥ, ଏଠାରେ ମୋ ବାପାଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଉତ୍ସବ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ।
କଃ ପ୍ରତୀପଯିତୁଂ ଶକ୍ତଶ୍ଚେତୋ ଵା ଜଲମେଵ ଵା
କିଏ ବିପକ୍ଷ କରିପାରିବ—ମନ ହେଉ କି ପାଣି ହେଉ?
ନିଶମ୍ଯେତି ପୁନଃ ପ୍ରାହ ସର୍ଵଜ୍ଞୋ ଭୂତନାଯକଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଜ୍ଞାନୀ ଭୂତମାନଙ୍କ ନାୟକ ପୁଣି କହିଲେ।
ଅଦ୍ଯ ପ୍ରାଚୀଂ ଯିଯାସୁଂ ତ୍ଵାଂ ଵାରଯେତ୍ପଂଗୁଵାସରଃ
ଆଜି ଦିନଟି ଅଶୁଭ, ଯଦି କିଏ ଅପାଙ୍ଗ ଥାଏ, ସେ ତୁମର ପୂର୍ବଦିଗକୁ ଯିବାକୁ ବାଧା ଦେବ।
ଅଦ୍ଯ ସପ୍ତଦଶୋ ଯୋଗୋ ଵିଯୋଗୋଦ୍ଯ ତନୋଽଶୁଭଃ
ଆଜି ସପ୍ତଦଶ ଯୋଗ ଅଛି; ଏବେ ଯଦି ବିଚ୍ଛେଦ ହୁଏ, ତାହା ଅଶୁଭ।
ମା ଗା ଦେଵି ଗତାଦ୍ଯ ତ୍ଵଂ ନହି ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ମାଂ ପୁନଃ
ଦେବୀ, ଆଜି ଯିଅନାହିଁ; ତୁମେ ମୋତେ ପୁଣି ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ।
ତଦା ତନ୍ଵଂତରେଣାପି କରିଷ୍ଯେ ତଵ ଦାସତାମ୍
ଏହି ଦେହ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମର ସେବକ ହୋଇ ରହିବି।
ପରିକ୍ଷୁବ୍ଧମନୋଵୃତ୍ତିଂ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ଵା ପୁରୁଷଂ ତୁ ଵା 4.2.88.
ନାରୀ କି ପୁରୁଷ, ଯାହାର ମନ ଅସ୍ଥିର ହୁଏ—
ପରଂ ନ ଦେଵି ଗଂତଵ୍ଯଂ ମହାମାନଧନେଚ୍ଛୁଭିଃ
ଦେବୀ, ବଡ଼ ମାନ କିମ୍ବା ଧନ ଆଶା କରି କେହି ଆଉ ଆଗକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଯଥା ସିଂଧୁଗତା ସିଂଧୁର୍ନ ପୁନଃ ପରିଵର୍ତତେ
ଯେପରି ନଦୀ ସମୁଦ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ପୁଣି ଫେରି ଆସେନି।
ତଥା ତ୍ଵମେଵ ମେ ନାଥୋ ଭଵିଷ୍ଯସି ଭଵାଂତରେ
ଏହିପରି ଆଉ ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ମୋର ରକ୍ଷକ ହେବେ ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ନିର୍ଯଯୌ ଦେଵୀ କୋପାଂଧୀକୃତଲୋଚନା
ଏପରି କହି ଦେବୀ କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ଅନ୍ଧା ହୋଇ ବାହାରିଗଲେ ।
ନ ନନାମ ମହାଦେଵଂ ନ ଚ ଚକ୍ରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍
ସେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ ନାହିଁ, ନାହିଁ ପରିକ୍ରମା କଲେ ।
ଅପ୍ରଣମ୍ଯ ମହେଶାନମକୃତ୍ଵାପି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍
ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର ନକରି, ପରିକ୍ରମା ମଧ୍ୟ ନକରି,
ତଯା ଚରଣଚାରିଣ୍ଯା ରାଜ୍ଞ୍ଯା ତ୍ରିଭୁଵନେଶିତୁଃ
ପଦେ ପଦେ ଚାଲୁଥିବା ସେ ରାଣୀ ତିନି ଭୁବନର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଛାଡିଦେଲେ ।
ଦେଵୋପି ତାଂ ସତୀଂ ଯାଂତୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚରଣଚାରିଣୀମ୍
ସତୀ ଚାଲିଯାଉଥିବାକୁ, ପଦେ ପଦେ ଚାଲୁଥିବାକୁ ଦେବତା ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ ।
ଗଣା ଵିମାନଂ ନଯତ ମନଃପଵନଚକ୍ରିଣମ୍
ସେ ପାର୍ଷଦମାନେଂକୁ କହିଲେ, 'ମନ ଓ ପବନ ଚଳିତ ରଥ ଆଣ ।'
ମହାଵାତପତାକଂ ଚ ମହାବୁଦ୍ଧ୍ଯକ୍ଷଲକ୍ଷିତମ୍ 4.2.88.
ସେ ରଥଟି ବଡ଼ ପତାକାରେ ଶୋଭିତ, ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଦ୍ୟୁତ ଚିହ୍ନରେ ଚିହ୍ନିତ ଥିଲା ।
[http://vedastudy.tripod.com/pur_index25/ratha.htm ରଥୋପରି ଟିପ୍ପଣୀ] ଛତ୍ରୀଭୂତୌ ଚ ଯତ୍ରସ୍ତଃ ସୂର୍ଯାଚଂଦ୍ରମସାଵପି
ସେ ରଥରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଛତା ଭାବେ ଦଣ୍ଡାଇଥିଲେ ।
ଧୂଃ ସ୍ଵଯଂ ଚାପି ଗାଯତ୍ରୀ ରଜ୍ଜଵସ୍ତକ୍ଷକାଦଯଃ
ସେଠାରେ ଗାୟତ୍ରୀ ନିଜେ, ଦୋରି, କୁଟାରି ଓ ଅନ୍ୟ ଉପକରଣ ସହିତ ଯୋକ ଭାବେ ଥିଲେ ।
ଅଂଗାନି ରକ୍ଷକା ଯତ୍ର ଵରୂଥଶ୍ଛଂଦସାଂ ଗଣଃ
ସେ ରଥର ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ରକ୍ଷକମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଛନ୍ଦମାନଙ୍କ ଦଳ ରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥିଲା ।
ଦେଵ୍ଯା ସନାଥଂ ତଂ କୃତ୍ଵା ଵିମାନଂ ପାର୍ଷଦା ଦିଵି
ଦେବୀଙ୍କ ସାଥିରେ ସୁରକ୍ଷିତ ହୋଇଥିବା ସେ ରଥଟିକୁ ପାର୍ଷଦମାନେ ଆକାଶକୁ ନେଇଗଲେ ।
ସା କ୍ଷଣଂ ତ୍ର୍ଯକ୍ଷରମଣୀ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଦକ୍ଷସଭାଂଗଣମ୍
ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଧାରିଙ୍କ ପ୍ରିୟା କିଛି ଖ୍ଷଣ ପାଇଁ ଦକ୍ଷଙ୍କ ସଭା ଦେଖିଲେ ।
ଅଵିଶଦ୍ ଯଜ୍ଞଵାଟଂ ଚ ଚକିତଂରକ୍ଷି ଵୀକ୍ଷିତା
ସେ ଯଜ୍ଞ ମଣ୍ଡପକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ନାହିଁ, ଭୟଭୀତ ରକ୍ଷକମାନେ ଦେଖି ଚାରିପାଖ ଦେଖୁଥିଲେ ।